چرا استقبال از تلفن همراه دکمهای افزایش یافته است؟
رونــق «گوشیهای خنگ» در بــازار ایــــران
در بررسیهای انجامشده توسط «دنیای اقتصاد» از بازار گوشیهای کلیدی، فروشندگان و فعالان بازار، اثر ملموس گردش بخشی از کاربران از بازار گوشیهای هوشمند را حس کردهاند. البته که گوشیهای کلیدی در جهان همواره بازار خود را داشتهاند و به احتمال زیاد از این به بعد هم خواهند داشت، اما برای عدهای این گردش یا بازگشت از روی سلیقه یا اختیار نبوده است. بخشی از مشتریانی که پیشتر استفادهکننده گوشی هوشمند بودند، پس از خرابی دستگاه خود و مواجهه با هزینه بالای تعمیر یا خرید گوشی جایگزین، به سمت گوشیهای دکمهای رفتهاند.
یکی از فروشندگان بازار موبایل در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» میگوید در ماههای اخیر مواردی افزایش یافته که مشتری پس از خراب شدن گوشی لمسی خود، به دلیل ناتوانی از پرداخت هزینه تعمیر، یک گوشی کلیدی خریداری کرده است. به گفته او، «بعضی مشتریها فقط میخواهند فعلا گوشی داشته باشند تا کارشان راه بیفتد. حتی اگر دستگاهی باشد که فقط تماس و پیامک داشته باشد.» برای برخی هم البته به این شکل نیست. نیاز بسیاری با همین امکانات رفع میشود و از سوی دیگر عدهای هم در بازار هستند که فقط به این گوشیها احتیاج دارند.
البته فروشندهها به این موضوع هم اشاره داشتند که برخی از خریداران گوشیهای کلیدی، برای استفاده کمتر یا آسیب کمتر به گوشی اصلی خود، اقدام به خرید میکنند. برخی از خانوادهها نیز برای ارتباط فرزندان خود، از گوشیهای کلیدی استفاده میکنند تا ریسک سرقت را کاهش دهند.
البته که بازار دامبفونها یا همان گوشیهای کلیدی هم از تورم و افزایش قیمتها در امان نماندهاند. در این گزارش با بررسی سه نمونه محصول از سه رده متفاوت، روند قیمتی طی هشت ماه گذشته را بررسی خواهیم کرد. هرچند که تغییرات در طیف گستردهای تعریف میشود، اما به احتمال اینکه با محصولی مواجه شوید که طی بازه مذکور بیش از صد درصد افزایش داشته باشد کم نیست.
گزینهای موقت تا مدت نامعلوم
تغییر رفتار بخشی از کاربران در بازار موبایل را نمیتوان جدا از افزایش هزینه مالکیت گوشیهای هوشمند بررسی کرد. در سالهای اخیر، افزایش قیمت گوشیهای لمسی باعث شده فاصله میان یک انتخاب اقتصادی و یک انتخاب ضروری در بازار موبایل بیشتر شود. برای بسیاری از کاربران، خرید یک اسمارتفون به هزینهای تبدیل شده که باید برای آن برنامهریزی کرد. گزینههای اقتصادی بازارش دیگر اقتصادی نیست و پرچمدارانش گاه ممکن است کالایی سرمایهای بهشمار آیند.
در سوی دیگر، هزینه تعمیر نیز به یکی از عوامل موثر در تصمیم خرید تبدیل شده است. خرابی صفحهنمایش، باتری یا قطعات اصلی گوشیهای هوشمند میتواند هزینهای ایجاد کند که برای بخشی از کاربران، پرداخت آن با خرید یک گوشی ساده برای حفظ ارتباطات روزمره قابل مقایسه باشد. هرچند که برای این دسته از افراد مشخص نیست استفاده از این راهحل جایگزین تا کی ادامه خواهد داشت.
این تغییر رفتار در حالی رخ میدهد که فعالان بازار تعمیرات نیز از افزایش مراجعه کاربران خبر میدهند. رشد مراجعه به تعمیرکاران نشان میدهد بخشی از مصرفکنندگان به جای تعویض سریع دستگاه، تلاش میکنند عمر گوشی فعلی خود را افزایش دهند. روندی که در نهایت میتواند تقاضا برای گزینههای جایگزین ارزانتر را نیز تقویت کند.
اثر تورمی در بازار گوشیهای کلیدی
بررسی روند قیمتی سه مدل گوشی کلیدی در فاصله دی تا شهریور نشان میدهد موج گرانی به صخرههای گوشیهای کلیدی هم کوبیده شده است. هرچند سطح قیمت این محصولات همچنان فاصله قابلتوجهی با گوشیهای هوشمند دارد، اما مسیر حرکتی آنها در ماههای گذشته صعودی بوده است. در میان نمونههای بررسیشده، گوشی طرح نوکیا ۵۳۱۰ بیشترین تغییر را تجربه کرده و قیمت آن از یکمیلیون و ۳۹۰هزار تومان در دیماه به ۲میلیون و ۹۲۰هزار تومان در شهریور رسیده است. یعنی افزایشی بیش از ۱۰۰درصد آن هم در یک بازه حدود هشتماهه.
در مدل نوکیا ۲۳۰ نیز روند مشابهی دیده میشود. قیمت این گوشی از ۲میلیون و ۶۵۵هزار تومان در دیماه به ۵میلیون و ۹۴۵هزار تومان در شهریور رسیده است. باز هم به این معنا که قیمت این مدل نیز بیش از دو برابر شده است. درحالیکه گوشیهای کلیدی معمولا بهعنوان یکی از ارزانترین گزینههای بازار موبایل شناخته میشوند و بخش مهمی از تقاضای آنها به دلیل قیمت پایینتر نسبت به اسمارتفونها شکل میگیرد.
بر اساس مصوبات قانونی سال ۱۴۰۵، حداقل دستمزد روزانه یک کارگر معادل ۵۵۴,۱۸۵تومان تعیین شده است. یک کارگر در شهریور ۱۴۰۵ برای خرید یک گوشی غیرهوشمند ساده (نوکیا ۲۳۰)، باید ۱۰ روز و نزدیک به ۷ ساعت (بیش از 10.7 روز کاری) کار کند تا مبلغ کامل آن را به دست آورد.
در مقابل، با نگاهی به اقتصادهای اروپایی در سال ۲۰۲۶، این شکاف به شکلی چشمگیر نمایان میشود. برای مثال در آلمان، با حداقل دستمزد روزانه حدود ۱۱۱یورو (با فرض ۸ ساعت کار) و در فرانسه حدود ۹۸ یورو، هزینه خرید این گوشی (با فرض نرخ تبدیل تقریبی) تنها معادل کمتر از یک ساعت کار برای یک کارگر خواهد بود.
به هرترتیب، روند قیمتی در تمام مدلها یکسان نبوده است. گوشی طرح نوکیا ۱۲۸۰که در ابتدای دوره بررسی با قیمت ۴میلیون و ۷۶۵هزار تومان عرضه میشد، پس از نوسان در ماههای مختلف، در شهریورماه به ۵میلیون و ۸۴۰هزار تومان رسیده است. این مدل در مقایسه با دو نمونه دیگر رشد محدودتری داشته، اما همچنان نشان میدهد حتی در بخش گوشیهای ساده نیز سطح قیمتها نسبت به گذشته افزایش پیدا کرده است.
مجموع این تغییرات نشان میدهد انتخاب گوشی کلیدی برای بخشی از مصرفکنندگان، اگرچه همچنان یک راهکار اقتصادی در مقایسه با خرید گوشی هوشمند (Smart Phone) محسوب میشود، اما دیگر به معنای بازگشت به یک کالای بسیار ارزان و بدون فشار قیمتی نیست.
به بیان دیگر، مصرفکنندهای که برای کاهش هزینهها به سراغ گوشیهای ساده میرود، همچنان با بازاری مواجه است که تحتتاثیر افزایش هزینه واردات، نرخ ارز و شرایط کلی بازار موبایل حرکت میکند.
آخرین راهحل برای ارتباط داشتن
برای تحلیل دقیق این بازار نباید تمام خریداران را با یک سنجه سنجید. تقاضا برای گوشیهای کلیدی همواره متکی بر سه لایه مشخص بود: نخست، نهادها و سازمانهایی که به دلایل امنیتی و حفاظتی، ورود گوشیهای هوشمند را به مجموعه خود ممنوع کردهاند. دوم، سالمندان یا کاربرانی که پیوند ساختاری با فناوری جدید برقرار نکردهاند و فقط در پی سادهترین ابزار ارتباطی هستند. سوم نیز افرادی که این دستگاهها را بهعنوان «گوشی دوم» یا پشتیبان نگه میدارند. اما لایه چهارمی که به تازگی به این جمع اضافه شده، حاصل یک سرپناه اجباری است. گروهی از کاربران سابق اسمارتفون تحت فشار اقتصادی یا هزینه ناگهانی تعمیرات به این بخش از بازار پناه آوردهاند. به گفته بازاریها، گاهی اوقات هزینه تعمیرات بهقدری بالاست که فرد مجبور میشود از گوشی هوشمند به گوشی خنگ مهاجرت کند.
سوی دیگر این معادله، وضعیت کسبوکارهایی است که در مرکز این مبادلات قرار دارند. افزایش مراجعه یا حتی بالا رفتن تقاضا برای کالای ارزانتر، دقیقا به معنای سودآوری برای فروشنده نیست. یکی از فعالان قدیمی بازار موبایل که نزدیک به ۹۰درصد فروش مغازهاش به گوشیهای کلیدی اختصاص داشته، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» از تعطیلی مغازه خود خبرمیدهد. او میگوید با وجود پایداری تقاضا برای این مدلها، فشار هزینههای ثابتی مانند اجارهبها و افت شدید حاشیه سود به سطحی رسید که ادامه فعالیت حضوری را توجیهناپذیر کرد و او ناچار است که فعالیت فروشگاهش را در فضای آنلاین حفظ کند. این فروشنده همچنین تایید میکند که بازار کوچکتر شده است.
در این میان، حضور پررنگ برندهایی مثل نوکیا نیز ناشی از سهم تاریخی و شناختی است که در ذهن مصرفکننده جا افتاده؛ چرا که خریدار گوشی ساده بیش از امکانات جانبی، در پی اطمینان از دوام دستگاه است.
در نهایت، وقتی کف قیمت ابزارهای ارتباطی بالا میرود، الگوی مصرف تغییری بنیادین میطلبد. مساله اصلی بازگشت به دنیای گوشیهای ساده نیست. مساله این است که برای بخشی از جامعه، سطح نیاز از داشتن ابزار هوشمند زندگی دیجیتال به حداقل ممکن، یعنی داشتن وسیلهای تنها برای برقرار ماندن خط تماس تنزل یافته است.
