چشمانداز فدرالرزرو از هوش مصنوعی
جان کاکرین*
من این فرصت را داشتم که در نشست کارگروه هوش مصنوعی فدرالرزرو با عنوان «خواندن نشانهها: هوش مصنوعی چگونه اقتصاد را دگرگون خواهد کرد؟» در شعبه سانفرانسیسکو فدرالرزرو شرکت کنم. در این کنفرانس، افراد بسیار آگاه و صاحبنظری حضور داشتند. آنها درباره پرسشهای معمول بحث کردند: هوش مصنوعی با چه سرعتی در حال گسترش است؟ چه زمانی اثر آن در آمار بهرهوری نمایان خواهد شد؟ چه مشاغلی از بین میروند و چه مشاغلی ایجاد میشوند؟ و پرسشهایی از این دست. در ادامه به چند نکته جالب اشاره میکنم.
اما پیش از آن، باید به پرسشی اشاره کنم که مطرح نشد: همه این تحولات چه معنایی برای سیاست پولی دارند؟ به هر حال، این نشست کنفرانسی متعلق به فدرالرزرو بود و فدرالرزرو قرار نیست به وزارتخانهای جدید برای تنظیمگری و سیاستگذاری هوش مصنوعی تبدیل شود. حدس میزنم افراد فدرالرزرو، به رهبری کوین وارش، رئیس این نهاد، و مری دالی، رئیس شعبه سانفرانسیسکو، احساس کردهاند که میتوانند از عهده بررسی جنبه پولی مساله برآیند. یا شاید ترجیح دادهاند ابتدا واقعیتها را بشناسند و فعلا بیش از اندازه درگیر پیامدهای آن نشوند تا افراد حاضر در نشست، واقعیتها را مطابق با برداشتهای خود تعدیل نکنند. وارش همچنین گفت هدفش درک سناریوهای احتمالی و آمادگی برای واکنش به آنهاست، نه پیشبینیهایی که همواره از آب درمیآیند.
به هر حال، من میخواهم پیش از آنکه دیر شود، به این بحث بپردازم. هوش مصنوعی، بهرهوری و اشتغال چه معنایی برای سیاست پولی (و تنظیمگری مالی) دارند؟
هوش مصنوعی قطعا نیرویی از جانب «عرضه» است، نه «تقاضا». یکی از پیامدهای طبیعی انقلاب هوش مصنوعی این است که «نرخ بهره واقعی غیرتورمی»، افزایش مییابد. برای ساخت مراکز داده، تولید انبوه رباتهای مجهز به هوش مصنوعی و سرمایهگذاریهای لازم برای بهکارگیری این فناوری، به سرمایه بیشتری نیاز داریم. محصول نهایی سرمایه افزایش مییابد و نرخ رشد اقتصادی بالاتر میرود. بنابراین، از نظر من، پیامد طبیعی این تحولات آن است که فدرالرزرو باید خود را برای مشاهده نرخهای بهره بالاتر در نتیجه رونق اقتصادی آماده کند، نه اینکه از افزایش نرخ بهره بهعنوان عاملی که موجب رکود میشود، هراس داشته باشد.
مساله مشابهی در بازار کار نیز مطرح است. همه اعضای میزگرد درباره احتمال افزایش ناگهانی بیکاری صحبت کردند. آنها در این زمینه کاملا روشنبینانه و سنجیده اظهارنظر کردند. مساله اصلی جابهجایی و بازتخصیص نیروی کار است، نه بیکاری گسترده. ممکن است فردی که در بخش اداری یک بیمارستان کوچک در شهری دورافتاده، کار پیگیری و وصول صورتحسابها را انجام میدهد، برای یافتن شغل جدید به زمان نیاز داشته باشد. در این فاصله، ممکن است نرخ بیکاری افزایش یابد. بیکاری در واقع همان فرآیند جستوجوی شغل است.
اگر چنین افزایشی در نرخ بیکاری رخ دهد، آیا فدرالرزرو باید در واکنش به آن نرخ بهره را کاهش دهد؟ به نظر من، خیر. بیکاری ناشی از «بازتخصیص» یا «جابهجایی مشاغل» با بیکاری ناشی از «کمبود تقاضا» یکسان نیست. اگر در اقتصادی که در مجموع رونق دارد، جابهجایی نیروی کار در بازار اشتغال افزایش یابد، این وضعیت به معنای بالا رفتن «نرخ طبیعی بیکاری» است و تحریک بیشتر اقتصاد واکنشی محل تردید خواهد بود.
فدرالرزرو هم از نظر ابزارها و هم از نظر ماموریت خود با محدودیتهایی روبهروست. این نهاد ماموریت دارد به «اشتغال» نیز توجه کند. اما مسائلی که احتمالا در پی گذار سریع به هوش مصنوعی در بازار کار پدیدار میشوند، ارتباط چندانی با نرخهای بهره کوتاهمدت و سطح کلی «تقاضا» ندارند. در واقع، کاهش نرخ بهره ممکن است سرعت این گذار را بیشتر کند و به افزایش حتی بیشتر بیکاری ناشی از جابهجایی مشاغل بینجامد!
نیک بلوم این مساله و تنش موجود در آن را، هرچند احتمالا ناخواسته، بهخوبی بیان کرد. او در یک جمله بر ضرورت وجود بازارهای کار انعطافپذیر و نظامهای حمایت اجتماعی قدرتمند تاکید کرد. بله، در دورهای که تحولات فناورانه موجب جابهجایی گسترده مشاغل میشوند، باید یافتن شغل جدید برای افراد آسان باشد. همچنین طبیعی است که بخواهیم از افرادی که در این فرآیند با مشکل روبهرو میشوند، حمایت کنیم. اما بخش بزرگی از رکود و انعطافناپذیری بازار کار ناشی از همان سیاستهای حمایتی است: حمایتهایی مانند بیمه بیکاری که انگیزه افراد برای یافتن شغل جدید را کاهش میدهد، برنامههای اجتماعی وابسته به محل سکونت و حمایت از شرکتها و مشاغل قدیمی. اروپا در مورد دو مورد اخیر تخصص ویژهای دارد. تعارض میان حمایت و ایجاد انگیزه همواره با ما خواهد بود. فدرالرزرو نیز نقش چندانی در حل این مساله مهم ندارد.
اعضای میزگرد درباره زمان و میزان تاثیر هوش مصنوعی بر رشد بهرهوری نیز بحث کردند. رشد بهرهوری به افزایش رشد تولید ناخالص داخلی واقعی منجر میشود، اما ماهیتی غیرتورمی دارد. در نتیجه، «تولید بالقوه» افزایش مییابد.

وارش درباره فشارهای کاهشدهنده تورم پرسید و اینکه افزایش بهرهوری چگونه میتواند قیمتها را پایین بیاورد. چنین اتفاقی ممکن است رخ دهد، اما باید به خاطر داشته باشیم که قیمتها در نهایت مقولهای اسمی هستند، نه واقعی. بنابراین، فدرالرزرو (و کنگره) در نهایت با این انتخاب روبهرو خواهند شد: دستمزدهای بالاتر با قیمتهای ثابت، یا دستمزدهای ثابت با قیمتهای پایینتر. به نظر من، باید بهطور جدی درباره این پرسش بحث کنیم که آیا کاهش قیمتها ناشی از افزایش عرضه اساسا پدیدهای نامطلوب است یا خیر. اقتصادی پررونق که در آن با همان دستمزد میتوان کالاها و خدمات ارزانتری خرید، با وضعیت سال ۱۹۳۳ یکسان نیست.
بنابراین، درسی که من از این بحث میگیرم این است که فدرالرزرو باید به چهار دلیل آماده باشد تا نیروی «عرضه» را با نیروی «تقاضا» اشتباه نگیرد. نکته قابلتوجه دیگر این بود که فدرالرزرو بررسی عمیق چنین مسائلی در اقتصاد را بخشی ضروری از وظایف خود میداند. شاید اگر ماموریت این نهاد به نگرانی درباره سطح قیمتها محدود میشد، انجام وظایفش سادهتر بود.
در نخستین میزگرد، کوین وارش این پرسش را مطرح کرد: «از نظر شما، بزرگترین خطر چیست؟» پاسخ من این است: ممکن است هوش مصنوعی در ساختار دولت امنیت ملی، تنظیمگری، سیاست صنعتی، حمایتگرایی و مخالفت با فناوریهای جدید گرفتار شود و در آن مستحیل شود. اروپا با هوش مصنوعی همان کاری را کرده است که پیشتر با انرژی هستهای، توسعه سوختهای فسیلی و بسیاری حوزههای دیگر انجام داد. حمایت از مشاغل و کسبوکارهای مشخص، بهجای حمایت از اشتغال و فعالیت اقتصادی بهطور کلی، پویایی اقتصاد این قاره را تضعیف میکند.
جینا ریموندو و مارک اندریسن در آخرین میزگرد با صراحت و روشنی درباره این موضوع صحبت کردند. ریموندو خاطرنشان کرد که ممنوعیت ساخت مراکز داده تا چه اندازه محبوبیت دارد و آمریکاییهای عادی هنگام شنیدن عبارت «هوش مصنوعی» چه واکنش آمیخته به ترس و وحشتی نشان میدهند. ممکن است آنها با رای خود، روند توسعه این فناوری را متوقف کنند. اندریسن که بدبینترین عضو میزگرد بود و در سراسر نشست با بیانی شیوا سخن گفت، یادآور شد که مسیر رسیدن از آزمایشگاه به افزایش بهرهوری، مسیری هموار نیست. او برای توضیح این مساله به انرژی هستهای غیرنظامی اشاره کرد؛ فناوریای که میتوانست انرژی فراوان و سازگار با محیط زیست در اختیار ما قرار دهد، اما روند توسعه آن متوقف شد. در این زمینه نیز فدرالرزرو نه میتواند و نه باید کار چندانی انجام دهد.
جان لوین نیز به پیامدهای مالی احتمالی ناشی از بازقیمتگذاری ریسک در سال ۱۹۹۹ اشاره کرد؛ تعبیری مؤدبانه برای توصیف آنچه ممکن است رخ دهد. البته کاهش قیمت سهام پایان دنیا نیست. چنین کاهشی بازتابدهنده انتظارات پایینتر از سودآوری هوش مصنوعی خواهد بود، اما بهخودیخود عامل خسارت چندانی نیست. مگر اینکه... حجم زیادی بدهی پنهان در این میان وجود داشته باشد. جای یک کارگروه فدرالرزرو درباره تنظیمگری مالی خالی است؛ کارگروهی که اعضایش باید شب و روز بیدار بمانند و بررسی کنند بدهیها، بهویژه بدهیهای کوتاهمدت، در کجای نظام مالی پنهان شدهاند.
گزارشهای متعددی نیز درباره افزایش چشمگیر شمار کسبوکارهای کوچک به کمک هوش مصنوعی مطرح شد. شرکت استرایپ شاهد دو برابر شدن تعداد شرکتهای جدید است. دن هاتنلاکر توضیح داد که هوش مصنوعی در حال بر عهده گرفتن وظایف اداری و پشتیبانی است و از این طریق، بهرهوری کسبوکارهای کوچک خدماتی را افزایش میدهد. این موضوع در چارچوب بحث درباره «مشاغل» و اینکه «انسانها در آینده چه کاری انجام خواهند داد»، با نگاهی خوشبینانه مطرح شد.
با افزایش بهرهوری نیروی کار، آیا مشاغل را از دست میدهیم یا با گسترش تولید، مشاغل بیشتری ایجاد میشوند؟ هیچیک از مدیران برجسته کسبوکارها از تعدیل نیروی کار سخن نمیگفتند. آنها با مشاهده افزایش چشمگیر بهرهوری، حجم تولید و مهمتر از آن، کیفیت محصولات و خدمات خود را افزایش میدهند. یکی از آنها گزارش کرد که هوش مصنوعی باعث شده است فرآیند خدمات مشتریان (برای مثال، سفارش قطعات یدکی) بهجای چند روز یا چند هفته، تنها چند ساعت طول بکشد. دیگران نیز درباره شخصیسازی گسترده محصولات صحبت کردند. سونیا گودل گزارش داد که دوسوم آگهیهای شغلیای که در آنها به هوش مصنوعی اشاره شده، مربوط به مشاغل فنی نیستند. این آگهیها به مشاغلی مربوط میشوند که در آنها از افراد خواسته میشود از هوش مصنوعی استفاده کنند، نه اینکه خودشان هوش مصنوعی بسازند. داستان اصلی افزایش بهرهوری، گسترش کاربرد هوش مصنوعی در صنایع و کسبوکارهای معمولی است.
با این حال، هوش مصنوعی همچنان دچار توهم میشود و در مواجهه با موارد خاص و استثنایی عملکرد خوبی ندارد. کافی است به این نکته توجه کنیم که خودروهای خودران با چه سرعت کندی وارد زندگی روزمره شدهاند. جیم لایفر تاکید کرد که پیش از بهکارگیری یک روبات مبتنی بر هوش مصنوعی در محیط واقعی، چه حجم عظیمی از آزمایشها باید انجام شود. این مساله یکی از عواملی است که سرعت گسترش گسترده این فناوری را محدود میکند.
امنیت سایبری نیز، طبیعتا، از موضوعات مطرحشده بود. پاتریک کولیسون خاطرنشان کرد که مجموعه پروتکلهای TCP و سیستمعامل لینوکس، که همگان آن را از مقاومترین نرمافزارهای موجود میدانستند، در نهایت مشخص شد که «مملو از خطا» هستند. یکی از مسائل بزرگ نرمافزاری در چند سال آینده، اصلاح سریع تمام نرمافزارهای قدیمی و بهجامانده از گذشته خواهد بود.
مجموعهای از مسائل مرتبط با یکدیگر نیز در جریان پرسش وارش درباره احتمال کاهش قیمت خدمات مطرح شد؛ همانگونه که پیشتر شاهد افت شدید قیمت تجهیزات الکترونیکی و دیگر کالاهای تولیدی بودهایم. نخستین واکنش من، بر اساس مطالبی که تا آن زمان شنیده بودم، این بود که اندازهگیری چنین کاهشی دشوار خواهد بود. قرار نیست همان خدمات را با قیمت پایینتری دریافت کنیم؛ بلکه احتمالا خدماتی بهمراتب بهتر را با همان قیمت دریافت خواهیم کرد. فرض کنید پزشکی که از هوش مصنوعی استفاده میکند، در همان نخستین مراجعه تشخیص بسیار دقیقتری ارائه دهد. در این صورت، شما همچنان همان مبلغ قبلی (یا حتی مبلغ بیشتری) را به پزشک میپردازید! پس چگونه باید بهبود کیفیت خدمات را اندازهگیری کنیم تا بتوانیم بگوییم قیمت آنها کاهش یافته است؟
جان لوین بر نمونه پزشکی که از هوش مصنوعی کمک میگیرد تاکید کرد و یادآور شد که انسانها همچنان در فرآیند حضور خواهند داشت. مارک اندریسن، مطابق معمول، بیپرده سخن گفت: نگران اشتغال نباشید. دولت از همین حالا حمایتهای گستردهای از نیروی انسانی به عمل میآورد. یک ماشین نمیتواند عضو اتحادیه کارگری شود، گواهینامه آرایشگری بگیرد، چه رسد به اینکه مجوز پزشکی برای تجویز دارو دریافت کند؛ نمیتواند در مدرسهای که معلمانش عضو اتحادیه هستند به دانشآموزان آموزش دهد و مواردی از این دست.
اندریسن در ادامه گفت: اگر اقتصاد را به بخشهای مختلف تفکیک کنیم و بخشهایی را که تغییر و جابهجایی در آنها سریع است، مانند الکترونیک، رسانه و سرگرمی، با بخشهایی مقایسه کنیم که تغییر در آنها کند است و دولت نقش پررنگی در آنها دارد، مانند بهداشت و درمان، آموزش، مسکن، حقوق و خدمات دولتی، دو اتفاق رخ میدهد. در گروه نخست، قیمتها کاهش مییابند و این بخشها بهتدریج از آمار تولید ناخالص داخلی محو میشوند. این کالاها و خدمات به چیزهایی تقریبا نامرئی و رایگان تبدیل میشوند؛ مانند نور و نقشههای گوگل. اما در گروه دوم، اجازه تغییرات گسترده در اشتغال داده نمیشود، عرضه با محدودیتهای متعدد مواجه است و انحصارهای صنفی شکل میگیرند؛ درحالیکه تقاضا یارانه دریافت میکند و در نتیجه قیمتها افزایش مییابند. در نهایت، کل اقتصاد به اداره راهنمایی و رانندگی تبدیل میشود.
چند بار نیز به تقابل سرمایه و نیروی کار و سناریوهای بدبینانه دیگری اشاره شد. باید به خاطر داشته باشیم که رانت نصیب منبع کمیاب میشود. کالاهای ارزانقیمت بهتدریج از آمار تولید ناخالص داخلی و سود شرکتها محو میشوند و تمام منافع حاصل از آنها در قالب مازاد مصرفکننده به دست مردم میرسد.
باید بیشتر از اصطلاح «مازاد مصرفکننده» استفاده کنیم. ما بر تولید، سود، دستمزدها و اینکه چه کسی پول درمیآورد تمرکز میکنیم؛ اما در اقتصاد برخوردار از رشد، بخش بزرگی از دستاوردها در قالب مازاد مصرفکننده ناشی از کالاها و خدماتی قرار دارد که عملا رایگان هستند.
هرچه هوش مصنوعی توانمندتر میشود، هزینه انجام کارهایی که بر عهده میگیرد کاهش مییابد و در مقابل، انسانها همچنان منبع کمیاب باقی میمانند. برخی از حاضران این تحول را انفجاری در ظرفیت کنشگری و خلاقیت انسان میدانستند. پاسخگویی به تماسهای تلفنی مشتریان یک شرکت هواپیمایی، بههیچوجه لذتبخشتر از انجام کارهای تکراری در خط تولید کارخانه نیست. همچنین باید توجه کنم که «سرمایه» خودِ ما هستیم. همه ما بهطور مستقیم از طریق صندوقهای بازنشستگی و بهطور غیرمستقیم از طریق مالیات بر سرمایه، سهامدار هستیم. نگرانی درباره تهدیدی فرضی علیه توزیع درآمد، اتلاف وقت به نظر میرسد؛ بهویژه با توجه به اینکه کسانی که اکنون بیش از همه نگران توزیع درآمد هستند، در بازتولید و تکرارپذیری نتایج پژوهشهایشان نیز عملکرد چندان موفقی ندارند.
* اقتصاددان


