کودکان آلمانی در یک دوره سههفتهای، اداره شهر را شبیهسازی میکنند
آموزش زیست جمعی به سبک ژرمنها
این «شهرهای کوچک»، یعنی جوامع موقتی که توسط خود کودکان اداره میشوند و بر اساس الگوی زندگی واقعی مدنی شکل گرفتهاند، نخستین بار با تاسیس مینیمونیخ در سال۱۹۷۹ آغاز شدند؛ برنامهای که هنوز هم ادامه دارد. با این حال، این تجربه خارج از آلمان و اتریش تقریبا ناشناخته باقی مانده است. دنیل فتس، کارآفرین اتریشی که در کودکی خود در یکی از این شهرهای کوچک شرکت کرده بود، قصد دارد این وضعیت را تغییر دهد. او دفترچههای راهنما، دستورالعملها و مقالات مربوط به شهرهای کوچک را از زبان آلمانی به انگلیسی ترجمه کرده و در وبسایت Mini Cities منتشر میکند.
او درباره انگیزه آغاز این پروژه میگوید: «به یاد آوردم که شاید لذتبخشترین تجربه آموزشی زندگیام زمانی بود که در ده و دوازدهسالگی در یک شهر کوچک شرکت کردم. با خودم گفتم این تجربه در دنیای انگلیسیزبان تقریبا ناشناخته است؛ شاید بتوانم در معرفی آن سهم کوچکی داشته باشم.» مینیمونیخ در برنامه سههفتهای تابستانی خود، که هر دو سال یکبار برگزار میشود، روزانه پذیرای حدود دو هزار کودک است. دوره امسال از سوم تا بیستویکم اوت برگزار میشود و ثبتنام اولیه اختیاری آن از امروز آغاز شده است. دنیل تاکنون دوازده شهر کوچک را شناسایی کرده که هر یک بر اساس برنامه زمانی متفاوتی فعالیت میکنند؛ برخی هر سال و برخی، مانند مینیمونیخ، هر دو سال یکبار برگزار میشوند.
شهری که کودکان اداره میکنند
آغاز برنامه معمولا با شور و هیجان فراوان همراه است. کودکان صبح زود وارد شهر میشوند و با عجله خود را به مرکز کاریابی میرسانند تا از میان دهها شغل مختلف، حرفه مورد علاقهشان را انتخاب کنند. دنیل میگوید: «همه میخواهند در ابتدا بهترین شغلها را به دست آورند. تا هر زمانی که بخواهند در همان شغل کار میکنند، اما اگر تصمیم بگیرند آن را رها کنند، آزادند این کار را انجام دهند و آن شغل دوباره در اختیار سایر کودکان قرار میگیرد.» اگر شغل دلخواهشان را پیدا نکنند، میتوانند خودشان کسبوکاری تازه راهاندازی کنند. به گفته دنیل: «تعداد مشاغل همواره میتواند افزایش پیدا کند، زیرا افراد کسبوکار خودشان را راه میاندازند و دیگران را استخدام میکنند. ممکن است کسی یک دفتر کارآگاهی تاسیس کند؛ مثلا اگر احساس کند میزان سرقت در شهر زیاد شده است. یا اگر فکر کند روزنامه موجود عملکرد مناسبی ندارد، یک روزنامه رقیب منتشر کند.»
فقط کار نیست
زندگی در این شهرها فقط به کار محدود نمیشود. تئاتر، جشنواره، مسابقات ورزشی و حتی دانشگاه نیز بخشی از برنامه هستند. به گفته دنیل، در آخرین دوره مینیمونیخ در سال۲۰۲۴ بیش از هزار دوره آموزشی در سیصد موضوع مختلف برگزار شد. کودکان میتوانند با برگزاری کلاسهای آموزشی برای دیگران درآمد کسب کنند. والدین و متخصصان محلی نیز در تدریس برخی درسها مشارکت دارند. بسیاری از دورههای دانشگاهی دقیقا بر اساس علایق خود کودکان شکل میگیرد. برای مثال، بسیاری از آنها علاقه دارند در بازار سهام فعالیت کنند، اما سازوکار آن را بهخوبی نمیشناسند؛ بنابراین میتوانند در دانشگاه شهر کوچک، دورهای درباره بورس بگذرانند.
یادگیری از طریق پیامدها
از نگاه دنیل، تفاوت میان یادگیری در شهرهای کوچک و آموزش متعارف مدرسهای بسیار چشمگیر است. به جای آنکه کودکان از طریق تکلیف و نمره آموزش ببینند، با پیامدهای طبیعی تصمیمهای خود روبهرو میشوند. او میگوید:«اشتباهات هرگز با خودکار قرمز یا نمره بد به کودکان نشان داده نمیشود، بلکه پیامد طبیعی رفتارشان آن را آشکار میکند.» اگر روزنامه مطالبی نامفهوم منتشر کند، خوانندگان اعتراض خواهند کرد. اگر یک کسبوکار نتواند به تعهداتش عمل کند، اختلاف ممکن است به دادگاه شهر کشیده شود. برای نمونه، زمانی که به دلیل شسته نشدن صحیح یک کاهو، حلزونی داخل سالاد یکی از شهروندان پیدا شد، روزنامه و شبکه تلویزیونی شهر این رسوایی را پوشش دادند و کارکنان آشپزخانه را در برابر افکار عمومی پاسخگو کردند.
رؤیای یک شهر دائمی
دنیل علاوه بر معرفی شهرهای کوچک، آرزوی بزرگتری نیز در سر دارد. او میگوید: «اینکه تمام شهرهای کوچک موجود فقط بهصورت موقت برگزار میشوند، واقعا ناراحتکننده است. باید نمونهای دائمی از آنها وجود داشته باشد.» چشمانداز او ایجاد شهری کوچک است که در تمام طول سال فعال باشد و بهتدریج مرز میان فعالیت اقتصادی کودکان و اقتصاد واقعی را از میان بردارد. در چنین شهری، روزنامه میتواند به ساکنان محلی اشتراک بفروشد، نانوایی به مشتریان واقعی خدمات ارائه دهد و استودیوهای طراحی سفارشهای شرکتهای محلی را انجام دهند. در این صورت، شهر کوچک دیگر صرفا یک سرگرمی تابستانی نخواهد بود، بلکه به سکوی پرتابی برای آینده کودکان تبدیل میشود.
مدرسهای به اندازه یک شهر
دنیل برای توضیح ظرفیت و اهمیت شهرهای کوچک، به سخنی از روزنامهنگار و مستندساز آلمانی، راینهارد کال، اشاره میکند؛ کسی که مستندی درباره مینیمونیخ ساخته است. به گفته کال: «اگر پژوهشگری از سیارهای دیگر به مینیمونیخ میآمد، احتمالا هیچ چیز آن را عجیب یا استثنایی نمیدانست.» از نگاه او، اگر بزرگسالان هر روز کسبوکار راه میاندازند، روزنامه منتشر میکنند، دولت انتخاب میکنند و اختلافاتشان را در دادگاه حلوفصل میکنند، کاملا طبیعی است که نسخهای کوچک از همین فرایندها بهترین راه آماده کردن کودکان برای زندگی باشد. در این جهان کوچک، رابطه علت و معلول بسیار آشکارتر دیده میشود؛ کسبوکارها یا موفق میشوند یا شکست میخورند، سیاستها پیامدهای خود را خیلی زود نشان میدهند و «یک قانون بد، نه پس از چند دهه یا چند قرن، بلکه تنها پس از چند روز لغو میشود» به این ترتیب، شهرهای کوچک به جای آنکه زندگی مدنی و اقتصادی را در قالب مفاهیمی انتزاعی آموزش دهند، به کودکان امکان میدهند آن را بهطور مستقیم تجربه کنند.
* کارشناس سیاستگذاری
