کاشان ، شهر ابریشم و نقره‌کاری

گروه تاریخ و اقتصاد: شهرت تجاری کاشان که شاردن از آن با نام «دارالمومنین» یاد می‌کند (شاردن،۱۳۷۴،ج۲:۵۳۸)، بیشتر به دلیل ابریشم‌بافی آن بوده است. شاردن می‌نویسد: منشا و منبع درآمد مردم کاشان کارگاه‌های ابریشم‌بافی و هنر نقره‌کاری است. در هیچ‌یک از شهر‌های ایران صنعت مخمل‌بافی، بافتن تافته، ساتن، پارچه‌های زربفت و زری ساده و گلدار تا این حد رواج ندارد. تنها در یکی از روستا‌های اطراف شهر، هزار کارگر ابریشم‌کار به بافتن انواع پارچه‌های ابریشمی اشتغال دارند (همان: ۵۳۷). دلاواله نیز کاشان را از بزرگ‌ترین مراکز تهیه و تجارت منسوجات ابریشمی ایران می‌داند (دلاواله،۱۳۷۰: ۱۳۶). منسوجات ابریشمی، زربفت و مخملی که در کاشان بافته می‌شدند به سایر کشور‌ها صادر می‌شد (کاتف،۲۵۳۶:۶۱ و دلاواله،۱۳۸۰،ج۱: ۵۷۳). تاورنیه نیز می‌نویسد در کاشان عده کثیری صنعتگر و کارگر ابریشم وجود داشته و یکی از مراکز ضرب سکه و ساخت ظروف مسی بوده است (تاورنیه،۱۳۶۹: ۸۷). بنا برنظر فیگوئروا کاشان چون مرکز تولید پارچه‌های ابریشمی و به‌خصوص قالی‌های مرغوب بوده، همواره مورد توجه پادشاهان صفوی قرار می‌گرفته است،زیرا از این طریق ثروت فراوان عاید آنان می‌شد (فیگوئروا،۱۳۶۳: ۲۴۶).این فرش‌ها نیز صادر می‌شده است. پردولاماز کاشان را از «لحاظ ابنیه و تعداد ساکنان، کارخانه‌ها، تجارت، ثروت و کوچه‌هایی که برای راحتی بازرگانان سرپوشیده است و کاروانسرا‌های پاکیزه‌اش» یکی از معتبرترین شهر‌های ایران معرفی می‌کند(کشیشان فرانسوی،۱۳۷۰:۷۶). در کاشان برای رفاه حال تجار، کاروانسرا‌های زیادی ساخته شده بود؛ به‌طوری که شاردن می‌نویسد: کاروانسرای شاهی که در نزدیکی کاشان و در کنار دروازه شرقی ساخته شده است، عالی‌ترین مهمانخانه شهر و بهترین کاروانسرای تمام ایران به شمار می‌رود (شاردن،۱۳۵۰،ج۳:۸۴). نوشته کاتف نیز وجود کاروانسرا‌ها و بازار‌های فراوان در کاشان را تایید می‌کند (کاتف، همان: ۶۱). اکثر سیاحان اروپایی کاشان را یکی از پرجمعیت‌ترین و مهم‌ترین شهر‌های ایران از لحاظ بازرگانی معرفی کرده‌اند. به نقل از مقاله کانون‌های تجاری ایران در دوره صفوی، نوشته راضیه محمدقاسمی