بزرگترین اثر تاریخی چین
کتاب «شی جی» (یادداشتهای تاریخی) بزرگترین اثر تاریخی و بیوگرافی در تاریخ چین بوده و در تاریخ و ادبیات این کشور بعد از خود تاثیرات عمیقی برجای گذاشته است. این کتاب در قرن اول قبل از میلاد در سلسله «هان غربی» نگاشته شده. در این اثر امور سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و تاریخی حدود ۳ هزار ساله از چین باستان تا دوران «هان غربی» تشریح شده است.
این کتاب اولین اثر تاریخی بیوگرافیک در چین است که قهرمانان آن شخصیتهای دورههای مختلف هستند.قبل از تشریح نقش مهم «شی جی» در تاریخشناسی و ادبیات چین باید نویسنده آن به نام «سی ما چیان» معرفی شود. «سی ما چیان» تاریخشناس و ادیب در دوران سلسله «هان غربی» میزیسته است. وی در یک خانواده ادیب متولد شده و پدر وی یک مقام دولتی در زمینه تاریخ بوده است. «سی» در کودکی نسبت به مسائل مختلف تفکر میکرد و درخصوص شخصیتها و رویدادهای تاریخی دیدگاههای خاصی داشت. هنگامی که جوان بود برای آشنایی با آداب و رسوم اجتماعی، وضعیت اقتصادی و محصولات مناطق مختلف به بسیار مکانهای دیدنی و مختلف کشورش مسافرت کرد و مدارک زیادی در ارتباط با شخصیتها و رویدادهای تاریخی جمعآوری کرد. چندی بعد، وی جایگزین پدرش در مقام دولتی شد و مسوولیت تالیف مدارک تاریخی دولت را برعهده گرفت. در آن زمان، مدارک تاریخی مربوط به زمانهای قبل، دیدگاههای تاریخی مختلفی را در بر میگرفت که بسیار تنگنظرانه تهیه شده بودند. «سی» ضمن تنظیم مدارک باستانی برای تالیف یک کتاب جامع تاریخی آماده شد.
اما وی به علت یک رویداد سیاسی توسط دولت مجازات شد تا از نظر بدنی و روحی بسیار آسیب ببیند. با وجود انتصاب مجدد وی در دولت روح و روان وی کاملا تغییر کرده و تنها هدف او از زندگی خود تالیف کتاب یاد شده بود. وی طی ۱۳ سال کتاب «شی جی» را با ۱۰۳ مقاله و بیش از ۵۰۰ هزار کلمه به رشته تحریر در آورد.این کتاب به پنج بخش «بن جی»، «بیائو»، «شو»، «شی جیا» و «لیه جوان» تقسیم میشود و محورهای عمده آن شخصیتهای سیاسی مانند پادشاهان تاریخی است. در این پنج بخش رویدادهای متنوعی تشریح شده است. «بن جی» دوران رونق و زوال پادشاهان سلسلههای تاریخی و رویدادهای بزرگ تاریخی را ثبت کرده، «بیائو» با جدولهای آن، رویدادهای بزرگ تاریخی در دوران مختلف تاریخ را نشان داده، «شو» تاریخچه علم نجوم، تقویم، آبیاری، اقتصاد، فرهنگ و ... را ثبت کرده، «شی جیا» فعالیتها و رویدادهای دوکها و اشراف سلسلههای تاریخی را یادداشت کرده و «لیه جوان» زندگینامه شخصیتهای معتبر قشرهای مختلف سلسلههای تاریخی و تاریخ برخی اقلیتهای ملی را ثبت کرده است.