چرایی مقاومتها برابر چابکسازی دولت
دانایی فرد اشاره کرد: تنها راه کوچکسازی دولت جلوگیری از سندروم زشت و ظالمانه توصیههای استخدامی از جانب همه مسوولان و کارگزاران حکومت و دولت است. باید توصیههای استخدامی خارج از آزمونها تخلف یا جرم تلقی شود. باید مصوبهای یا قانونی از مجلس تصویب شود که اول خود نمایندگان مجلس دست از توصیههای استخدامی در دولت بردارند و همین طور همه مسوولان از شایستهسالاری تبعیت کنند به غیر از نیروهای امنیتی و انتظامی که شیوه خاص خود دارد. در ادامه چند نکته عرض میکنم.
استاد دانشگاه تربیت مدرس افزود: کوچکسازی میتواند به کاهش هزینههای دولت کمک کند؛ اما ممکن است در کوتاهمدت به دلیل کاهش منابع انسانی و تداخلهای سیاسی، به کارآیی نینجامد. در ایران، کوچکسازی بهدلیل مقاومتها و وابستگیهای سیاسی و اقتصادی ممکن است چالشبرانگیز باشد. اولویت، به وضعیت اقتصادی و نیازهای فوری کشور بستگی دارد. در شرایط بحرانی اقتصادی و کسری بودجه، ممکن است کوچکسازی اولویت پیدا کند، اما برای رسیدن به کارآمدسازی واقعی، باید در کنار کوچکسازی، به چابکسازی نیز توجه شود. کوچکسازی بهدلیل مقاومتها و وابستگیهای سیاسی و اقتصادی ممکن است چالشبرانگیز باشد.
او در رابطه با موانع کوچکسازی دولت در اقتصاد ایران گفت: موانع بسیاری در مسیر کوچکسازی دولت در ایران وجود دارد. برخی از اصلیترینها را برمیشمرم؛
-مقاومت سیاسی و سازمانی: در ایران، بسیاری از نهادهای دولتی و کارکنان دولت بهدلیل منافع شخصی یا گروهی، در برابر کوچکسازی و کاهش تعداد کارکنان خود مقاومت میکنند. این مقاومتها میتواند ناشی از نگرانیهای اقتصادی (بیکاری)، سیاسی (کاهش نفوذ) یا اجتماعی (تاثیرات منفی بر جامعه) باشد.
-وابستگی اقتصاد به دولت: در ایران، بخش قابل توجهی از اقتصاد کشور همچنان تحت کنترل و نظارت دولت است و کوچکسازی در این بخشها میتواند به کاهش توان اجرایی و از دست دادن منابع مهم منجر شود. برای مثال، در صنایع نفت و گاز، صنایع دولتی و بخشهای زیرساختی، کاهش حجم دولت ممکن است به کاهش کارآیی و تحمیل هزینههای اضافی بینجامد.
-ساختار حکومتی و سیاسی: در ایران، ساختار حکومتی بهگونهای است که تصمیمات عمدتا از سوی مقامات بلندپایه اتخاذ میشود و این ساختار ممکن است مانع از انجام اصلاحات عمیق و کاهش حجم دولت شود. برای بسیاری از مقامات، حفظ وضعیت موجود یا تقویت موقعیت نهادهای دولتی مهمتر از کوچکسازی است. در مجموع، کوچکسازی دولت در شرایط کنونی میتواند مفید باشد؛ اما باید با دقت و با در نظر گرفتن موانع و پیامدهای آن اجرا شود.
استاد دانشگاه تربیت مدرس در پایان اشاره کرد: کارآمدسازی دولت بدون تفکیک دقیق میان دو مفهوم «کوچکسازی» و «چابکسازی» امکانپذیر نیست و هر دو باید در بستری از شایستهسالاری، قانونگرایی و پرهیز از مداخلات سیاسی در نظام اداری دنبال شوند. فربهشدن دولت نتیجه مجموعهای از عوامل ساختاری، فرهنگی و بودجهای است و هرگونه اصلاح جدی نیازمند اراده سیاسی، برنامهریزی بلندمدت و توجه به پیامدهای اجتماعی احتمالی است. اگرچه شرایط اقتصادی کنونی ضرورت اصلاحات ساختاری را برجسته کرده، اما اجرای آن بدون ملاحظات دقیق، میتواند به چالشهای تازهای منجر شود.
