واکنش ملایم بورس به توافق تاریخی
<p> <b>گروه بورس- شروین شهریاری:</b> بازار سهام در هفته جاری در تب و تاب دریافت اخبار هسته‌ای از شهر وین قرار گرفت و واکنشی نسبتا متضاد را نسبت به سیر مذاکرات از خود نشان داد. به این ترتیب، در سه روز نخست معاملاتی هفته، افزایش قابل ملاحظه حجم معاملات و رشد بیش از ۵/ ۳ درصدی شاخص کل رقم خورد؛ اما با قطعی شدن توافق و اعلام اخبار آن، میزان عرضه نسبت به تقاضا فزونی گرفت تا جایی که در روز گذشته شاخص بورس ۹/ ۰ درصد عقب نشست. </p><br> با این حال، با پیشروی سه درصدی شاخص در مقیاس هفتگی، بازدهی بورس در آستانه پایان چهارمین ماه سال به ۱۰ درصد رسید که نخستین سبقت بازدهی سرمایه‌گذاری در سهام نسبت به سپرده بانکی در ۵/ ۱ سال اخیر به شمار می‌رود.
گروه بورس- شروین شهریاری: بازار سهام در هفته جاری در تب و تاب دریافت اخبار هسته‌ای از شهر وین قرار گرفت و واکنشی نسبتا متضاد را نسبت به سیر مذاکرات از خود نشان داد. به این ترتیب، در سه روز نخست معاملاتی هفته، افزایش قابل ملاحظه حجم معاملات و رشد بیش از ۵/ ۳ درصدی شاخص کل رقم خورد؛ اما با قطعی شدن توافق و اعلام اخبار آن، میزان عرضه نسبت به تقاضا فزونی گرفت تا جایی که در روز گذشته شاخص بورس ۹/ ۰ درصد عقب نشست.
با این حال، با پیشروی سه درصدی شاخص در مقیاس هفتگی، بازدهی بورس در آستانه پایان چهارمین ماه سال به ۱۰ درصد رسید که نخستین سبقت بازدهی سرمایه‌گذاری در سهام نسبت به سپرده بانکی در ۵/ ۱ سال اخیر به شمار می‌رود. در همین حال، میانگین نسبت قیمت به درآمد بازار در هفته جاری به مرز ۶ واحد بازگشت که معادل متوسط ارزش‌گذاری سهام در دو دهه گذشته است. با این وجود، با توجه به اهمیت بالای توافق هسته‌ای در تغییر چشم‌انداز متغیرهای اقتصادی کلان، امکان رشد تدریجی این نسبت از محل افزایش قیمت‌های سهام در افق میان مدت (یک‌ساله) در بورس تهران وجود دارد.
نبرد حال و آینده در بورس
واکنش دو روز اخیر بازار سهام در زمینه توقف رشد قیمت‌ها و کاهش ارزش روز گذشته برای بسیاری از سرمایه‌گذاران غیر‌مترقبه بود اما با واکاوی بیشتر، شاید بتوان تحلیل دقیق‌تری از شرایط به دست داد. واقعیت این است که وضعیت اقتصاد ایران پس از بهبود مختصر در سال ۹۳ از ابتدای سال جاری در رکودی مضاعف فرو رفته که آه از نهاد بسیاری از فعالان صنعتی و تولیدکنندگان برآورده است. در این میان، کاهش شدید تقاضای موثر منجر به افت قابل ملاحظه حجم فروش در اکثر صنایع شده است که شواهد آن احتمالا در گزارش‌های ضعیف و نامناسب فصلی اغلب شرکت‌ها (که در هفته آینده منتشر می‌شود) رصد می‌شود.
از سوی دیگر، نرخ‌های سود موثر در شبکه بانکی به‌رغم تصمیم شورای پول و اعتبار کاهش معناداری نیافته و کماکان کسب بازدهی بدون ریسک ۲۲ تا ۲۳ درصدی سالانه در قالب ابزارهای متنوع مالی (از قبیل اوراق مشارکت بورسی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، سپرده‌های خاص و...) در اختیار سرمایه‌گذاران است. علاوه بر همه اینها، سقوط ۵۰ درصدی قیمت‌های جهانی نفت، منابع دولت را تحت فشار قرار داده و ایفای تعهدات برخی صندوق‌های بازنشستگی و نهادهای عمومی را با مشکل مواجه کرده است. از همین رو، برخی سرمایه‌گذاران حقوقی در غیاب امکان وصول مطالبات از دولت به فروش دارایی‌ها از جمله سهام روی آورده‌اند.
این عوامل در یک کفه ترازو شرایط دشواری را برای امروز بورس رقم زده است. اما درکفه دیگر، حصول توافق هسته‌ای قرار دارد که هر چند احتمالا تا ۶ ماه آتی نتایج فوری و عینی در زمینه تسهیل تجاری و سرمایه‌گذاری نخواهد داشت اما در افق میان‌مدت، اولا منابع بیش از ۱۰۰ میلیارد دلاری بلوکه شده بانک مرکزی را آزاد می‌کند، ثانیا امکان ورود بخشی از سرمایه‌های ریسک‌پذیر خارجی به بورس تهران را فراهم می‌کند و از همه مهم‌تر چشم‌انداز دسترسی به منابع خارجی و کاهش تقاضای سرمایه داخلی و در نتیجه افت طبیعی و غیر‌دستوری نرخ‌های بهره را فراهم می‌کند. از آنجا که این تحولات زمانبر بوده و منوط به چگونگی حذف تحریم‌ها و رفتار شرکای تجاری پس از آن است، منطقی است که سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز در شرایط کنونی با احتیاط بیشتری گام بردارند و برای اطمینان به بازار سهام، منتظر آشکار شدن نخستین تاثیرات واقعی توافق هسته‌ای در اقتصاد ایران و صورت‌های مالی شرکت‌ها بمانند.
سیگنال همزمان تورم و ارز به سرمایه‌گذاران
در حالی که به نظر می‌رسد باند نوسان نرخ دلار در بازار آزاد تهران در دوران پسا توافق در بازه ۳۲۰۰ تا ۳۳۰۰ تومانی قرار داشته باشد، بانک مرکزی قیمت رسمی دلار را تقریبا به‌طور روزانه افزایش می‌دهد و اینک آن را به ۲۹۵۰ تومان رسانده است. گمانه‌زنی‌ها حکایت از تحقق وعده تک نرخی شدن ارز همزمان با رفع موانع تحریم‌ها در محدوده نرخ فعلی بازار آزاد در اوایل سال آینده دارد. از سوی دیگر، افزایش نرخ ارز مبادله‌ای (که قیمت برخی کالاهای اساسی را متاثر می‌کند) در تلفیق با افزایش قیمت حامل‌های انرژی در سال جاری، روند کاهنده نرخ تورم را متوقف کرده و حتی سیگنال‌های بازگشت تورم به سطح میانگین بلند‌مدت (۱۹ درصد به‌طور سالانه در ۲۰ سال اخیر) را صادر کرده است.
در این میان، رشد همزمان ۷/ ۱ درصدی شاخص قیمت کالاهای مصرفی و شاخص بهای تولید‌کننده در خرداد ماه نیز نشان‌دهنده شتاب‌گیری نسبی افزایش تورم هستند.
به این ترتیب، می‌توان گفت چشم‌انداز پیشروی این دو متغیر کلان، دو سیگنال مهم برای وضعیت بازار سرمایه لااقل در افق کوتاه‌مدت و پیش از اجرایی شدن توافقات را صادر می‌کند.
از یکسو، با توجه به چسبندگی نرخ‌های تورم در سطوح کنونی و عدم عزم دولت بر کاهش بیشتر رشد نقدینگی به دلیل پیامدهای رکودی آن، احتمالا نرخ‌های سود سپرده بانکی در افق کوتاه‌مدت درسطوح فعلی (۲۰ درصد سالانه) باقی می‌ماند. از سوی دیگر، با توجه به عزم بانک مرکزی برای تک‌نرخی کردن ارز، احتمالا این فرآیند در افق یک ساله به تدریج انجام می‌شود که به معنای عدم رشد نرخ ارز آزاد در کنار افزایش خزنده نرخ رسمی است. با جمع‌بندی این تحولات، به نظر می‌رسد تخمین نرخ ارز ۳۲۰۰ تا ۳۳۰۰ تومانی و تثبیت سود بانکی تا پایان سال، سناریوهایی منطقی برای لحاظ کردن در مدل‌های ارزش‌گذاری سهام در بورس تهران باشد؛ هر چند برای افق طولانی‌مدت‌تر می‌توان به افزایش خفیف نرخ ارز و اصلاح تدریجی و پلکانی نرخ سود بانکی امید داشت.
اخبار داغ از مجامع پرشمار
تعداد برگزاری مجامع شرکت‌های بورسی در نقطه پیک خود قرار گرفته و اوج بیشتری را هم در سه روز پایانی تیرماه در هفته آینده تجربه خواهد کرد. در بین اخبار داغ این مجامع، بروز مشکلات مجدد برای خودروسازان از محل انباشت کالای فروش نرفته و کاهش تقاضا جلب توجه می‌کند که دشواری‌های جدیدی را برای شرکت‌های قطعه‌ساز در زمینه وصول مطالبات و حفظ تیراژ فروش ایجاد کرده است. در همین صنعت، در مجمع گروه بهمن، بر سهم ۳۲ درصدی این شرکت در بازار کشنده‌های تجاری تاکید شد که این سهم قابل توجه با همکاری مشترک با شرکت چینی FAW به دست آمده و عملا سهم بازار رقبای قدیمی (ایران خودرو دیزل و سایپا دیزل) را کاهش داده است.
در مجمع جنجالی تراکتور‌سازی ایران که با بحث‌های طولانی بین سهامداران حقیقی و مدیران شرکت همراه بود احتیاط زیاد «تایرا» در گرفتن ذخایر (و متعاقب آن افزایش هزینه‌های مربوطه) مورد بحث قرار گرفت که با تایید نماینده سازمان بورس همراه بود. در صنعت پتروشیمی، در مجمع فناوران اخبار خوشی درباره رفع محدودیت‌های فروش صادراتی ناشی از تحریم و در نتیجه افزایش مقداری تولید و فروش به اطلاع سهامداران رسید. هر چند به زعم مدیران «شفن»، نرخ خوراک ۱۳ سنتی گاز و تثبیت نرخ ارز آزاد، پتانسیل افزایش سودآوری شرکت را تا قبل از راه‌اندازی طرح‌های توسعه (که ماهیت بلند مدتی دارند) محدود می‌کند. در مجمع سیمان تهران به مشکلات جدی صنعت خاکستری در زمینه فروش اشاره شد که موجب کاهش تولید شرکت‌های سیمانی شده است. در این گردهمایی، مجموع تقاضای موثر داخلی و صادراتی سیمان ۶۰ میلیون تن برآورد شد که ۲۰ میلیون تن از ظرفیت‌های فعلی ایجاد شده برای تولید سیمان کمتر است.
در نتیجه، شرکت‌های این صنعت برای بقا به رقابت در نرخ‌های فروش روی آورده‌اند که این تخفیف در سال گذشته ۷ درصد و امسال به ۱۵ درصد کمتر از قیمت‌های مصوب سال ۹۳ رسیده است. در تحولی دیگر، مجامع اغلب شرکت‌های بانکی با فشار بانک مرکزی درخصوص لزوم بررسی حساب‌ها به آخرین مهلت قانونی در هفته آینده موکول شده است که احتمالا حاوی اخبار مهمی از وضعیت حال و آینده این صنعت مورد توجه بازار خواهد بود.
