برای آن زمان که زلزله شهرهایمان را تهدید نمی‌کند

سیامک خرمی* قسمت دهم این ستون به تحلیل مسائل اقتصادی با رویکرد توسعه پایدار با توجه ویژه به افق ۲۰۵۰ می‌پردازد. در یک سال گذشته شاهد وقوع تعداد زیادی زلزله در نقاط مختلف کشور بودیم و بار دیگر شاهد آسیب‌پذیری ساختمان‌های نیمه جان و از دست رفتن جان هموطنانمان به دلیل عدم رعایت اصول اولیه ساختمان‌سازی. تجربه‌های قبلی در بحث بازسازی ساختمان‌های شهرهای زلزله‌زده نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از بازسازی توسط دانش، تخصص و منابع محلی انجام می‌شود نه شرکت‌های بزرگ ساختمان‌سازی یا دولتی. متاسفانه نشانه‌های چندان پررنگی از تعهد شرکت‌های عمرانی (حال یا به دلیل ضعف سیاست‌های دولتی و ساختار ناکارآمد نظام مهندسی یا عدم مدیریت زنجیره تامین صنعت ساختمان و... ) و همت دولت در سالیان گذشته برای سامان دادن وضع آسیب‌دیدگان زلزله‌های سراسر کشور مشاهده نمی‌شود. سازمان‌های مردم نهاد سنتی نیز از توان و ظرفیت لازم برای تغییر در شرایط موجود برخوردار نیستند. به همین دلیل به نظر شخصی من در این مورد خاص جای خالی بنگاه‌های اجتماعی شدیدا احساس می‌شود، تا با ماموریت محوری خود بتوانند از درد و رنج نسل‌های آینده بکاهند. اگر شرکت ساختمان‌سازی خود را متعهد به رعایت اصول ساختمان‌سازی کند و با بازارهای محلی در ارتباط باشد و ماموریت اصلی خود را بر ساخت «متعهدانه» و «دانش محور» بگذارد و نه بر ساختن ساختمان در کوتاه‌ترین زمان ممکن با حداقل هزینه، می‌تواند در بازار محلی جایگاه خاصی پیدا کند. بازارهای محلی زیادی در حال حاضر وجود دارد که شدیدا تشنه این گونه رویکرد متعهد و دانش محور هستند؛ از بم گرفته تا بوشهر. در چنین شرایطی نحوه تعامل با نیروی محلی، استفاده از نیروی کار بومی در پروژه‌ها، شناخت نیازها و دغدغه‌های جامعه محلی، برقراری ارتباط با نیروهای کلیدی شهر یا روستا و موارد دیگر می‌تواند به تثبیت کسب و کار این نوع شرکت‌ها کمک کند. این مثال زلزله را زدم تا هم یادآوری کنم خطر زلزله از بین نرفته و ما هنوز برای شهرهای در معرض زلزله و به خصوص پس از وقوع آن برنامه منسجم و کارآمد نداریم و هم به اهمیت نقش بنگاه‌های اجتماعی در جامعه و اقتصاد در کنار سایر نهادهای اقتصادی و اجتماعی اشاره کنم. ممکن است بپرسید بنگاه اجتماعی اصلا چیست؟ در سالیان جنگ و بعد از آن همواره به یاد داریم سرمایه‌دار، صاحب کار و به نوعی کارآفرین بین مردم چندان محبوب نبود. از کارآفرین تصویری در ذهن مردم شکل گرفته بود که حق کارگر و مشتری را خورده و تنها به فکر جیب خودش هست. این دیدگاه کم‌کم تا حدی اصلاح شد و از آن طرف این ایده بین برخی از نخبگان سیاست‌گذاری و اقتصاددانان شکل گرفت که سرمایه‌دار را باید تحت هر شرایط حمایت کرد، چرا که او است که اقتصاد را به تحرک در می‌آورد و اشتغالزایی می‌کند. حال می‌خواهم بگویم کارآفرین اجتماعی، شخصی خواهد بود که تا حدی به هر دو دغدغه پاسخ می‌دهد. یک کارآفرین اجتماعی محوریت فعالیت خود را بر مبنای مسوولیت‌پذیری اجتماعی و زیست محیطی می‌گذارد و نه صرف سودآوری اقتصادی. در عین حال با داشتن ویژگی‌های کارآفرینی، شم اقتصادی و قدرت رهبری و مهارت‌های ارتباطی می‌تواند فرصت‌های اقتصادی و اشتغالزایی را برای جامعه فراهم آورد. کارآفرین اجتماعی می‌تواند حلقه واسطی باشد برای سرمایه‌دارانی که از جامعه دور مانده‌اند و نیروی کاری که دچار کمبود توجه و عواطف انسانی است. از این رو مسوولیت و ریسک‌پذیری کارآفرین اجتماعی بسیار بیشتر از یک کارآفرین اقتصادی است. او باید پاسخگوی نان شب منابع انسانی خود باشد، اما «هیچ گاه» از ماموریت اجتماعی خود نیز کوتاه نیاید. حقیقتی که نمی‌توان عوض کرد زلزله خیز‌بودن کشور است. امیدوارم در لحظه انتشار این مطلب، هیچ زمینی نلرزد و خانواده‌ای را داغدار نکند. *s.khorrami@gmail.com