پارکبان - ۱۶ شهریور ۹۲
محمدحسین رحمتی* این ستون مثال‌هایی ساده از کاربرد آموزه‌های اقتصاد در زندگی روزمره است و نشان می‌دهد که در هر رویدادی استفاده از مفاهیم اقتصادی به فهم بهتر مساله کمک می‌کند. یکی از مهم‌ترین مشکلات ترافیکی تهران، پارک خودروها در کنار خیابان‌ها به صورت غیربهینه است. به این صورت که برخی خودروها خیلی گشادگشاد پارک می‌کنند یا برخی وسط خیابان منتظر می‌مانند تا یک جای پارک پیدا شود. این بی‌نظمی در پارک خودروها موجب کندی ترافیک و تخصیص غیربهینه جای پارک می‌شد. از ابتدا بدیهی بود راه‌حل‌های معمولی در دنیا در ایران کاربرد ندارد.
محمدحسین رحمتی* این ستون مثال‌هایی ساده از کاربرد آموزه‌های اقتصاد در زندگی روزمره است و نشان می‌دهد که در هر رویدادی استفاده از مفاهیم اقتصادی به فهم بهتر مساله کمک می‌کند.
یکی از مهم‌ترین مشکلات ترافیکی تهران، پارک خودروها در کنار خیابان‌ها به صورت غیربهینه است. به این صورت که برخی خودروها خیلی گشادگشاد پارک می‌کنند یا برخی وسط خیابان منتظر می‌مانند تا یک جای پارک پیدا شود. این بی‌نظمی در پارک خودروها موجب کندی ترافیک و تخصیص غیربهینه جای پارک می‌شد. از ابتدا بدیهی بود راه‌حل‌های معمولی در دنیا در ایران کاربرد ندارد. دستگاه‌های پارک خودکار اگر سالم بماند کلا نادیده گرفته می‌شد. پلیس هم نمی‌تواند در همه جا حاضر باشد یا اصلا نمی‌ارزد پلیس به مسائل پارک خودرو در خیابان‌های تهران بپردازد. یک طرح که خود بهبود پرتو بود، در میانه دهه ۸۰ تا حدی گره پارکینگ تهران را باز کرد. در این طرح افرادی به نام پارکبان به کار گرفته شد که جاپارک‌های شهری را می‌فروختند. وظایف پارکبانان این بود که زمان‌بندی پارک خودروها را نگه دارند و بر اساس زمان استفاده از مشتریان هزینه دریافت کنند. علاوه بر این پارکبانان مسوول بودند بر کیفیت پارک خودروها نظارت کنند. ۲۰ درصد درآمد طرح به پلیس، ۲۵ درصد به شهرداری و ۵۵ درصد نهایی به خود پارکبان می‌رسید. این طرح برای پارکبانان بهینه بود؛ چون درآمدی کسب
می‌کردند. از سوی دیگر مشتریان هم عمدتا راضی بودند؛ چون خودروهایشان امنیت داشت و همچنین با تقریب خوبی می‌توانستند جای پارک پیدا کنند. علاوه بر این ترافیک شهری را نیز کاهش می‌داد. یک ایده ساده که بهبود پرتو باشد، می‌تواند وضع همه را بهتر کند. در عین حال برخی بحث می‌کنند این طرح موجب شکایت و نارضایتی فروشندگان مغازه‌ها شده است؛ چون آنها دیگر نمی‌توانند ماشینشان را در تمام روز روبه‌روی مغازه‌شان پارک کنند. اگر چنین فروشنده‌ای وجود داشته باشد و حق داشته باشد که رایگان ماشین خود را در خیابان پارک کند، بدیهی است که طرح مذکور دیگر بهبود پرتو نیست.
یکی دیگر از مزایای طرح، کاهش کژمنشی مشتریان است. کژمنشی وقتی رخ می‌دهد که تصمیمات یک فرد منطبق بر بهینه اجتماعی نباشد. اگر پارکبان هزینه پارکینگ را از مشتری اخذ کند، راننده برای کاهش هزینه پارکینگ ترجیح می‌دهد سریع‌تر کارش را تمام کند و دیگر تمام روز ماشینش را در خیابان اصلی پارک نمی‌کند. پارکبان همچنین کژگزینی را نیز کاهش می‌دهد. رانندگان می‌دانند که در ازای پارک در خیابان باید هزینه پرداخت کنند، بنابراین اگر هزینه پارکینگ به علاوه هزینه سوخت بیشتر از هزینه تاکسی و مطلوبیت حاشیه‌ای همراه داشتن خودرو شخصی باشد، ترجیح می‌دهند از حمل و نقل عمومی برای انجام کار خود استفاده کنند. به عبارت دیگر پارکینگ خیابانی به افرادی می‌رسد که مطلوبیت بالاتری از پارکینگ می‌برند و ترافیک شهری نیز با حذف کژگزینی کاهش می‌یابد.
* محقق در دانشگاه ایلینوی
Mh.rahmati@gmail.com
