حس «خرمشهر» در باغ موزه دفاع مقدس
<p> آبان ماه سال ۹۰ بود که پروژه ساخت موزه پانورامای عملیات بیت المقدس در دستور کار مدیران شهری قرار گرفت. این پانوراما بخشی از باغ موزه دفاع مقدس است که به شکل ویژه به موضوع عملیات بیت المقدس می‌پردازد و خرداد‌ماه امسال به پایان می‌رسد. این پروژه که تا پایان اردیبهشت ۸۷ درصد پیشرفت داشته است جزو سه پانورامای بزرگ در دنیا و نخستین آن در خاورمیانه محسوب می‌شود. پانورامای بیت المقدس از ۴ سازه بتنی تشکیل شده که به لحاظ معماری درون هم قرار گرفته‌اند و سه جزء از سازه‌ها در داخل زمین و یک جزء نیز که همان نیم کره بتنی است، از زمین بیرون آمده و در استخر آب قرار گرفته و فضای زیبایی را ایجاد کرده است، اما آنچه وجهه خاصی به پانورامای بیت‌المقدس می‌بخشد، بخش‌های داخلی و مفهومی این سازه است که هر کدام برای خود تعریف ویژه‌ای دارد و به ارزش معنوی آن افزوده است. </p>
آبان ماه سال ۹۰ بود که پروژه ساخت موزه پانورامای عملیات بیت المقدس در دستور کار مدیران شهری قرار گرفت. این پانوراما بخشی از باغ موزه دفاع مقدس است که به شکل ویژه به موضوع عملیات بیت المقدس می‌پردازد و خرداد‌ماه امسال به پایان می‌رسد. این پروژه که تا پایان اردیبهشت ۸۷ درصد پیشرفت داشته است جزو سه پانورامای بزرگ در دنیا و نخستین آن در خاورمیانه محسوب می‌شود. پانورامای بیت المقدس از ۴ سازه بتنی تشکیل شده که به لحاظ معماری درون هم قرار گرفته‌اند و سه جزء از سازه‌ها در داخل زمین و یک جزء نیز که همان نیم کره بتنی است، از زمین بیرون آمده و در استخر آب قرار گرفته و فضای زیبایی را ایجاد کرده است، اما آنچه وجهه خاصی به پانورامای بیت‌المقدس می‌بخشد، بخش‌های داخلی و مفهومی این سازه است که هر کدام برای خود تعریف ویژه‌ای دارد و به ارزش معنوی آن افزوده است. از ویژگی‌های فنی این بنا می‌توان به قطر ۴۰متری گنبد و بتن مسلح اشاره کرد که ۲۷متر از سطح زمین ارتفاع دارد و با اجرای بخش مفهومی به انعکاس رویدادهای اشغال، مقاومت و آزادی خرمشهر در دوران دفاع‌مقدس می‌پردازد. جانمایی موزه پانوراما موزه پانورامای عملیات بیت المقدس، در ضلع جنوب شرقی باغ موزه دفاع مقدس ساخته می‌شود. باغ موزه دفاع مقدس یکی از مراکزی است که در تپه‌های عباس آباد ساخته شده است. اراضی عباس آباد در سال‌های اخیر، به ساخت مهم‌ترین مراکز علمی، فرهنگی و هنری کشور اختصاص یافته است. مرکز اسناد و کتاب خانه ملی، مجموعه فرهنگستان‌ها، باغ کتاب، باغ هنر و باغ موزه دفاع مقدس، از جمله بناهایی است که در این زمین‌ها ساخته شده است. به دلیل اهمیت و کاربری اراضی عباس آباد و ارتباط موضوعی و معنایی بین موزه پانورامای عملیات بیت‌المقدس و باغ موزه دفاع مقدس، محل فعلی برای ساخت این مجموعه در نظر گرفته شده است. القای حس حضور در جبهه‌های خرمشهر موزه پانورامای بیت المقدس در ضلع جنوب‌شرقی باغ موزه دفاع مقدس و باهدف القای حس حضور در صحنه‌های جبهه‌های شهر خرمشهر با سه سازه پیچیده کروی، استوانه‌ای و مکعب شکل در حال احداث است. با توجه به پیچیدگی‌های سازه، اجرای اسکلت این ساختمان به لحاظ فنی بسیار خاص بوده است. در حال حاضر بخش وسیعی از عملیات سفت کاری نظیر پارتیشن بندی دیوارهای داخلی، اجرای نمای داخلی و بیرونی و اجرای سقف و کف کاذب به اتمام رسیده است و عملیات محوطه‌سازی در ضلع شمالی و جنوب در حال اجراست. پرداخت دیواره‌های داخلی جهت اجرای کارهای مفهومی در جریان بوده و پوسته داخلی گنبد در مرحله پرداخت نهایی و آماده‌سازی برای اجرای آیتم‌های مفهومی است. دوران مقاومت وعملیات بیت‌المقدس ساختمان موزه پانورامای عملیات بیت المقدس، با توجه به محل اختصاص یافته در باغ موزه دفاع مقدس در زمینی به مساحت سه هزار و ۸۴۴ متر مربع در ضلع جنوب شرقی زمین پروژه باغ موزه دفاع مقدس احداث شده است. با توجه به ویژگی‌های منطقه عملیاتی عملیات بیت المقدس که بین چهار محور آبی کرخه کور، کارون، اروندرود و هورالهویزه محصور بود و موقعیت جغرافیایی شهر خرمشهر در ساحل اروندرود، ساختمان موزه پانورامای عملیات بیت المقدس به شکل جزیره‌ای طراحی شده که اطراف آن را آب فرا گرفته است. همچنین با توجه به ویژگی‌ها و شکل کلی موزه پانوراما، این جزیره، که در واقع نمای بیرونی موزه است، به شکل یک نیم‌کره طراحی شده است این پانوراما به گونه‌ای طراحی شده است که مخاطب خود را در میان اهالی شهر می‌بیند که از شهر دفاع می‌کنند، مسجدجامع را می‌بیند که نقش راستین و حقیقی این مرکز عبادی را در دوران معاصر به خوبی ایفا می‌کند. نقاشی چاپ شده برای اجرای پانورامای عملیات بیت المقدس در سال‌های اخیر تکنیک‌ها و فضاهایی خاص برای نمایش نقاشی‌های پانورامیک طراحی شده است. تصاویر روی مقطعی از نیم کره نقش می‌بندد و مخاطب برای تماشا در مرکز این نیم کره قرار می‌گیرد. جلوه‌های ویژه نور، صدا و تصویر، به درک بهتر این مناظر کمک می‌کند. برای نمایش تصویر روی نیم کره، از نقاشی چاپ شده و نمایش تصویر با استفاده از پروجکشن استفاده می‌شود. برای اجرای پانورامای عملیات بیت المقدس، از نقاشی چاپ شده استفاده می‌شود. انجام مطالعات طراحی نگاهی به موزه‌های دفاع مقدس که در شهرهای مختلف ایران وجود دارد حاکی از آن است که این موزه‌ها بیشتر، وسایل و ادوات جنگی را به نمایش می‌گذاشتند و به بعد مفهومی دوران دفاع‌مقدس کمتر توجه می‌شد، اما شرایط ساخت باغ موزه دفاع مقدس و ترویج فرهنگ مقاومت به گونه‌ای پیش رفت که در آن بعد مفهومی بیشتر مورد توجه قرار گرفت؛ به گونه‌ای که در این باغ موزه ۸۰ درصد مسائل مفهومی و ۲۰ درصد ادوات جنگی به نمایش گذاشته شده است. موضوعی که با برگزاری بیش از دو هزار جلسه با اکثر قریب به اتفاق فرماندهان جنگ و کسب اطلاعات آنها به عنوان یک منبع ارزشمند از اطلاعات دفاع مقدس محقق شد تا این اطلاعات بی‌نظیر در بانک اطلاعاتی موزه ثبت شود. اطلاعاتی که بدون شک جمع‌آوری آن گامی است در راستای تحقق نظر مقام معظم رهبری در مورد ماندگار کردن تاریخ دوران دفاع مقدس. انجام مطالعات طراحی و اجرای زیرساخت‌های بخش مفهومی نیز هم اکنون در حال اجرا بوده و به موازات آماده شدن زیرساخت، فعالیت‌های مربوط به تجهیز تخصصی بخش مفهومی نیز درحال برنامه‌ریزی و اجرا است. با اجرای بخش مفهومی موزه و با به کارگیری تکنولوژی در کنار هنرهای تجسمی انتظار می‌رود فضای معنوی موزه و عملیات بیت المقدس با رویکرد متفاوت به بازدید‌کنندگان القا شود. در حال حاضر بخش عمده تجهیزات مورد نیاز جهت تسریع در اتمام عملیات باقی مانده خریداری و به محض فراهم شدن مقدمات نصب خواهد شد. تجهیز موتورخانه مرکزی عملیات تجهیز موتورخانه مرکزی و دفع فاضلاب در مراحل پایانی خود است و اجرای نمای دیوارهای داخلی و نمای سنگی خارجی در حال اجرا است. زیر‌سازی پوشش استیل گنبد نیز در مرحله اجرا است که با اجرای آن نمای بیرونی پروژه به مرحله تکمیل خواهد رسید. فضاهای جانبی، فضاهای خدماتی و گالری‌های موزه در مرحله نازک کاری هستند. دریاچه روی سقف اصلی مجموعه نیز در مراحل پایانی آب بند کردن است و در آینده نزدیک آبگیری خواهد شد. همچنین تجهیز ایستگاه صلواتی موزه در دست اقدام است و به طور کلی اهم فعالیت‌های بخش معماری و تاسیسات و محوطه‌سازی در مراحل پایانی است و انتظار می‌رود مطابق برنامه‌ریزی انجام شده تا پایان خرداد ماه سال جاری به اتمام برسد.
