گزارش ویژه عملکرد طرح ملی CNG

افزایش چشمگیر مصرف انواع سوخت فسیلی به‌ویژه بنزین و گازوئیل طی دهه اخیر در کشور موجب گردیده لزوم یک برنامه‌ریزی بلندمدت جهت استفاده از سوختی مناسب به‌عنوان جایگزین بنزین و گازوئیل بیش از پیش احساس گردد. به‌ویژه وقتی بدانیم میانگین مصرف سوخت در بخش حمل‌ونقل کشور بسیار بالاتر از میانگین مصرف جهانی بوده و این اختلاف همه روزه در حال افزایش است.
به رغم افزایش قیمت سوخت در بازارهای جهانی و به تبع آن افزایش قیمت واردات بنزین و گازوئیل همه ساله بخش عظیمی از بودجه که باید صرف ایجاد زیرساخت‌های مختلف صنعتی و اقتصادی کشور گردد، در جهت تامین هزینه‌های ناشی از واردات بنزین و پرداخت یارانه‌های مربوطه صرف می‌گردد.

چرا CNG:
ایران دارای دومین ذخایر گاز جهان است
ایران جزء تولیدکنندگان عمده گاز در جهان است
ایران دارای شبکه گسترده خط لوله گاز است که نصب جایگاه سوخت‌رسانی در سرتاسر کشور را میسر می‌سازد
مصرف سرانه سوخت اتومبیل‌های ایران (در ازای هر اتومبیل) در مقایسه با معیار متوسط جهانی بسیار زیاد است
نرخ داخلی گاز طبیعی ایران بسیار ارزان است
استراتژی‌های کشور برای گازسوز نمودن خودروها:
در راستای سه استراتژی متداول برای گازسوز کردن خودروها به شرح زیر، برنامه‌ریزی طرح ملی CNG آغاز گردید.
استراتژی اول: تبدیل کارگاهی خودروهای در حال حرکت (راهکار کوتاه مدت)
استراتژی دوم: تولید کارخانه‌ای خودروهای دوگانه‌سوز (راهکار میان‌مدت)
استراتژی سوم: طراحی و تولید خودروهای پایه‌ گازسور (راهکار بلندمدت)
توسعه فناوری در حوزه انتقال دانش فنی CNG در کشور و ایجاد زیرساخت

در طی چند سالی که از شروع پروژه CNG می‌گذرد و در نتیجه فعالیت شرکت‌ها و سازمان‌های مختلف، تکنولوژی مربوط به قسمت‌های مختلف این صنعت به داخل کشور راه یافته است
صنایع به‌وجود آمده در کشور از قبیل صنایع مربوط به طراحی و ساخت کیت، مخزن و شیرمخزن‌های CNG و طراحی و ساخت تجهیزات مربوط به احداث جایگاه‌ها در همین سال‌ها موفق به انتقال دانش فنی در بسیاری از قسمت‌ها شده‌اند.
نمونه‌های از اقدامات انجام شده در این زمینه به شرح ذیل می‌باشد:
۱ - احداث ۶ کارخانه تولید کیت CNG توسط بخش‌خصوصی و پیمانکاران تبدیل کارگاهی با حمایت‌های شرکت بهینه سازی مصرف سوخت
۲ - در دست احداث بودن ۲ کارخانه تولید کیت CNG توسط پیمانکاران بخش تبدیل کارخانه‌ای با حمایت‌های شرکت
۳ - احداث و بهره‌برداری از کارخانه تولید مخازن CNG در استان قزوین و در دست احداث بودن کارخانه دیگر ساخت مخزن در استان اصفهان با حمایت‌های شرکت
۴ - تجهیز بیش از ۱۵۹ کارگاه جهت تبدیل خودروها در ۵۴ شهر کشور
۵ - ایجاد زیرساخت خط تولید خودروهای سمند، پژو ۴۰۵، پیکان وانت و پژو آردی دوگانه‌سوز در گروه صنعتی ایران خودرو
۶ - ایجاد زیر ساخت خط تولید پراید و وانت نیسان دوگانه‌سوز در گروه خودروسازی سایپا
۷ - تبدیل نمونه خودروهای سنگین و نیمه سنگین دیزلی
۸ - با حمایت‌های سازمان پروژه طراحی و ساخت موتور ملی پایه گاز‌سوز در شرکت ایران‌خودرو در سال ۱۳۸۵ به بار نشسته و خط تولید موتورهای پایه‌ گاز‌سوز (موتور ملی) در این شرکت افتتاح گردید.

توسعه تکنولوژی در حوزه ایجاد سازمان CNG در کشور
در پیشبرد پروژه فراگیر CNG سازمان‌های مختلفی از جمله وزارت کشور، وزارت نیرو، وزارت صنایع / شرکت‌های خودروسازی، نیروی انتظامی، شهرداری، شورای شهر، شرکت‌های بیمه، سازمان ثبت اسناد، موسسه استاندارد، شرکت‌های بازرسی، گمرک، وزارت بازرگانی و ..... در سطح کشور سهم داشته و در نتیجه فعالیت‌هایی نیز در رابطه با حوزه ارتباطی خود با طرح ملی CNG داشته و دارند.
داخلی‌سازی و اشتغالزایی پروژه‌های CNG
ایجاد زیرساخت تولید کیت و مخزن:
با توجه به اتخاذ سیاست ساخت داخل کردن قطعات کیت و مخزن CNG در کشور، که در قراردادهای تبدیل کارگاهی اول (تامین تجهیزات، تبدیل ۱۰۰هزار خودرو گازسوز) و قرارداد تامین مخزن از طریق شرکت‌های سانکا و پارس MCS، که با فرآیند تدریجی انتقال دانش فنی و تکنولوژی از طرف خارجی همراه بوده اکنون ۶ کارخانه تولید کیت CNG در شهرهای قم و تهران با بیش از ۹۰درصد ساخت داخل، یک کارخانه تولید مخزن CNG (نوع اول) در قزوین و کارخانه تولید مخزن دوم که در حال تکمیل است، برای بیش از ۷۰۰ نفر اشتغال ایجاد شده است و کشور از لحاظ تولید کیت CNG به خودکفایی رسیده و در زمینه تولید مخزن نیز گام‌های موثر و مهمی برداشته است.
بخش کارگاه‌های تبدیل:
با ایجاد ۱۵۹ کارگاه تبدیل در سراسر کشور توسط شرکت‌های پیمانکار تامین‌کننده کیت CNG و با ایجاد اشتغال برای بیش از (۸۰۰ نفر)، دانش فنی تبدیل و نصب کیت در حال توسعه است.

همکاری شرکت با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح:
پیرو تصمیم نامه هیات محترم وزیران در خصوص بررسی چگونگی استفاده از توانمندی‌های وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و پیرو آن امضای تفاهم‌نامه فیمابین وزرای محترم نفت و دفاع جهت استفاده از توانایی‌ها و پتانسیل‌های موجود در وزارت دفاع، مقرر گردید تا وزارت دفاع از تمامی توانمندی‌ها و امکانات و زیرساخت‌های موجود در صنایع دفاعی کشور در پروژه ملی استفاده از گاز طبیعی فشرده (CNG) در بخش حمل‌ونقل به‌صورت EPC استفاده نماید.
در همین راستا قراردادی ۴ ساله فیمابین شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت به عنوان کارفرما و سازمان صنایع دفاع (نماینده وزارت دفاع) به عنوان پیمانکار با ارزش حدود ۳/۱میلیارد دلار به امضا رسیده است.

تاثیرات اقتصادی و زیست‌محیطی طرح ملی CNG:
آیا می‌دانید هر خودروی گازسوز با سرانه مصرف ۱۰ لیتر سوخت در روز و با فرض ۹۰درصد استفاده از گاز طبیعی می‌تواند سالیانه موجب صرفه‌جویی بیش از ۳هزار لیتر بنزین گردد؟ این بدان‌معناست که با در نظر گرفتن قیمت جهانی سوخت هر خودروی گازسوز سالانه از خروج بیش از ۱۳۰۰ دلار از منابع ارزی به خارج از کشور جلوگیری می‌کند. با توجه به تولید و تبدیل ۳۴۳۳۵۱ خودروی دوگانه‌سوز در قالب طرح ملی CNG می‌توان گفت با اجرای این طرح ملی تاکنون سالانه از خروج بیش از ۴۵۰میلیون دلار ارز از کشور جلوگیری به عمل آمده است.

همچنین با توجه به تعداد خودروهای گازسوز موجود در کشور که بیش از ۳۴۰هزار دستگاه خودرو می‌باشد و با فرض پیمایش میانگین هر دستگاه خودرو به میزان ۳۰هزار کیلومتر در سال (اکثر خودروهای گازسوز موجود آژانس و تاکسی بوده و پیمایش بالایی دارند) و با در نظر گرفتن میزان کاهش آلاینده‌های CO برای هر خودرو به میزان ۸ گرم در کیلومتر، کاهش سالانه CO برای کل خودروهای فوق به طور میانگین ۸۲۴۰۰ تن در سال خواهد بود. از سویی مطابق مفروضات فوق و با فرض میزان کاهش آلاینده CO۲ برای هر خودروی گازسوز به میزان ۶۲ گرم در کیلومتر، کاهش سالانه CO۲ برای کل خودروهای به طور میانگین ۲۱۰۰۰۰ تن در سال خواهد بود.
عملکرد تبدیل و تولید خودروهای دوگانه‌سوز در قالب طرح ملی CNG
تا مرداد ماه سال جاری و در قالب طرح ملی CNG تعداد ۲۳۲۷۸۸ خودرو به دوگانه‌سوز تبدیل شده و تعداد ۱۱۰۵۶۳ دستگاه خودرو دوگانه‌سوز نیز توسط شرکت‌های خودروساز و با حمایت شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت تولید گردیده است و مجموعا تعداد خودروهای دو‌گانه‌سوز کشور به عدد ۳۴۳۳۵۱ رسیده است. (نمودار ذیل نشان‌دهنده رشد تولید و تبدیل خودروهای دو‌گانه‌سوز در سال‌های اجرای طرح ملی CNG می‌باشد)
عملکرد طرح ملی CNG در زمینه ساخت و تجهیز جایگاه‌های گاز طبیعی فشرده
با توجه به سرعت گسترش صنعت CNG در کشور و نیاز شهرهای مختلف به جایگاه‌های سوخت گاز طبیعی فشرده شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت در دو بخش دولتی و خصوصی اقدام به احداث این جایگاه‌ها نموده است.
عملکرد پروژه ملی CNG در احداث جایگاه‌های گاز طبیعی فشرده در بخش دولتی
در این بخش شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت اقدام به احداث تعداد ۴۴۱ جایگاه تک منظوره سوخت گاز طبیعی فشرده نموده است که از این تعداد، ۱۷۶ جایگاه به بهره‌برداری رسیده، ۱۵۲ جایگاه آماده بهره‌برداری و ۱۱۳ جایگاه در حال ساخت می‌باشد.

عملکرد پروژه ملی CNG در احداث جایگاه‌های گاز طبیعی فشرده در بخش خصوصی
در این بخش تعداد ۱۱جایگاه سوخت گاز طبیعی فشرده توسط بخش‌خصوصی و با کمک و مشارکت شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت احداث گردیده و به بهره‌برداری رسیده است. در همین راستا ۱۲ جایگاه آماده بهره‌برداری بوده و ۱۱۵ جایگاه نیز در حال ساخت می‌باشد.
تعداد ۳۸۸ جایگاه دومنظوره سوخت گاز طبیعی فشرده و بنزین نیز توسط شرکت ملی پخش و پالایش فرآورده‌های نفتی ایران احداث گردیده که از این تعداد ۳۶ جایگاه به بهره‌برداری رسیده است، ۱۸۹ جایگاه آماده بهره‌برداری بوده و ۱۶۳ جایگاه نیز در حال ساخت می‌باشد.
جایگاه صنعت CNG کشور در جهان
شرکت در مدت حدود ۵ سال موفقیت‌های زیادی در زمینه گازسوز کردن خودروها کسب نموده است. به‌طوری که در حال حاضر در جمع کشورهای دارای خودروی گازسوز و دارای پیشینیه طولانی در صنعت CNG با تبدیل و تولید حدود ۳۵۰هزار دستگاه خودروی گازسوز (خودروهای گازسوز سبک به‌علاوه حدود ۲۷۰۰ دستگاه اتوبوس و مینی‌بوس گازسوز) جایگاه پنجم جهانی را به خود اختصاص داده است. که در آینده‌ای نزدیک این رتبه بهبود خواهد یافت.
نکته‌ای که حائز اهمیت است این است که کشوری مثل آرژانتین ظرف مدت حدود ۱۱ سال به ظرفیت تبدیل ۷۰۰۰ خودرو در ماه رسیده و تعداد خودرو‌های گازسوز ظرف مدت ۲۰ سال به حدود ۵/۱میلیون خودرو رسیده است.
در حالی‌که اهداف به‌دست آمده در کشور در حدود ۵ سال اتفاق افتاده است و ظرفیت تبدیل و تولید خودروهای گازسوز بیش از ۳۲هزار دستگاه در ماه است.