سناریوی عرضه و تقاضای فولاد در خاورمیانه

دنیای اقتصاد- اولین قرارداد تجاری بین‌المللی سلف (Futures) فولاد اوایل سال آینده در بازار در بورس کالا و طلای دبی به اجرا گذاشته خواهد شد. این کالای فولادی ۱۰تن میلگرد ساختمانی است که قرارداد آن منعقد و پس از آن قرارداد بیلت اجرا خواهد شد. این قرارداد‌ها برای تجار بسیار حائز اهمیت بوده و می‌تواند این‌گونه کالا‌ها را در مقابل نوسانات قیمت‌ها در بازار محافظت کند. در‌حال‌حاضر این کالا‌های فولادی در منطقه بسیار حائز اهمیت است و تجار روند قیمت‌های آنان را دقیقا تحت‌نظر دارند چون تغییرات قیمت‌های میلگرد و بیلت تاثیرات جدی بر روی اقتصاد منطقه دارد.

به نظر می‌رسد بتوان به قیمت‌های پایین‌تری در بازار منطقه برای این محصولات دست یافت و تاحدی از دلهره و تشنج در بازار‌ها کاسته شود. پس از دو سال رشد مداوم و شدید قیمت‌های فولاد، قیمت میلگرد ساختمانی در طی دو ماه اخیر تثبیت یافته است. مشاور ارشد CRU می‌گوید: تا اواسط امسال قیمت‌های فولاد بسیار بالا بود که دلیل آن بعضا مربوط می‌شود به تقاضای بالا در منطقه و سیر صعودی قیمت‌ها در سال ۲۰۰۵، اما عوامل بازار‌های جهانی نیز در این کار موثر بوده‌اند. قیمت‌ها در نیمه اول امسال تا ۳۰درصد افزایش داشت که عمدتا ناشی بود از تقاضای بالا در بازار‌های آمریکای شمالی و چین. علاوه بر این عرضه نیز به دلایلی چون حوادث در کارخانه‌‌های فولادسازی در آمریکای‌شمالی و جنوبی (برزیل) با کمبود مواجه شد.

بالا رفتن قیمت مواد اولیه نیز در روند افزایش قیمت‌ها تاثیر زیادی داشته است. در سال ۲۰۰۵ قیمت سنگ‌آهن ۵/۷۱درصد و در سال ۲۰۰۶ حدود ۱۹درصد افزایش داشته و در سال مالی آتی نیز احتمال ۵/۹درصد افزایش آن وجود دارد. به طور کلی فولادسازان خاورمیانه بسیار به واردات سنگ‌آهن در چین، هند و ترکیه وابسته هستند. سایر مواد اولیه و مواد واسطه‌ای فولادسازان مانند قراضه، بیلت و آهن اسفنجی نیز از واردات این منطقه است. کمبود مواد اولیه وجود ندارد، اما مسائل مربوط به قیمت‌ها وجود دارد. به دلیل تقاضای بالا برای میلگرد ساختمانی و ورق قیمت قراضه شدیدا افزایش یافته است و قیمت گندله در طی دهه گذشته تثبیت بیشتری یافته است. یک کارشناس شرکت فولادسازی EZZ مصر می‌گوید: این شرکت از قراضه استفاده می‌کند، ولی یک شرکت دیگر وابسته به آن از گندله استفاده می‌کند چون سود بیشتری در بازار نصیبش می‌شود.

اما به هر حال، اخیرا به دلیل کمتر شدن میزان تقاضا و حل مشکلات عرضه موجب تثبیت قیمت‌ها شده است.

یکی از مهم‌ترین تغییرات در بازار‌های جهانی این است که چین از یک واردکننده صرف به یک صادرکننده صرف تبدیل شده است. این کشور در‌حال‌حاضر ماهانه ۴میلیون تن فولاد صادر می‌کند که نسبت به سال قبل آن تا ۶۰درصد افزایش یافته است. پس با توجه به اینکه چین شدیدا صادرات فولاد خود را افزایش داده است همین امر موجب فشار منفی روی قیمت‌های جهانی شده است.

سهم چین از بازار میلگرد ساختمانی در منطقه خاورمیانه نیز رو به افزایش است و تولیدکنندگان منطقه‌ای قادر به پاسخگویی به نیاز‌های آن نیستند. چین می‌تواند در بلندمدت سهم قابل‌ملاحظه‌ای را در بازار منطقه به دست آورد. در ماه اکتبر امسال میزان تولید فولاد خام در جهان به ۹/۱۰۵میلیون تن رسید که ۴/۷درصد نسبت به مدت مشابه آن در سال قبل بیشتر است. از این مقدار ۲/۱میلیون تن سهم تولید خاورمیانه بوده است: در راس تولیدکنندگان عرب حدید عربستان، کاسکوی قطر و ال‌عز (El-Ezz) مصر قرار گرفته‌اند که بر بازار منطقه‌ای این محصول (میلگرد ساختمانی) تسلط دارند یعنی (۷۰درصد سهم بازار داخلی میلگرد و ۵۷درصد بازار ورق) برخلاف مصر، امارات عمده‌ترین واردکننده میلگرد ساختمانی است که برای تغذیه صنایع ساختمانی روبه رشد خود سالانه ۳میلیون تن واردات دارد. یک کارشناس فولاد می‌گوید: اگر پروژه‌های فولاد در منطقه سریعا اجرا و بهره‌برداری نشود، این منطقه با کمبود فولاد مواجه خواهد شد. در امارات احتمالا واحد‌های جدید، ۴میلیون تن به تولید فولاد که عمدتا میلگرد ساختمانی محصولات طویل و مقاطع است خواهند افزود. اما پروژه Al-Ghvrair قرار است با هزینه‌ای معادل ۸۲میلیون دلار در Mussafah ورق سرد و گالوانیزه تولید کند که بخشی از تولیدات در بازار داخلی مصرف خواهد شد و بخشی از آن نیز به آمریکا و اروپا صادر خواهد شد. بیشترین هدف تولید ورق در منطقه خاورمیانه صادرات آن است مثلا مصر سالانه بیش از ۲میلیون تن ورق تولید می‌کند ولی مصرف آن ۸۰۰هزار تن در سال بیشتر نیست و الباقی صادر می‌شود.

به هر صورت، کارشناسان نگران این هستند که افزایش سرمایه‌گذاری در صنایع فولاد خاورمیانه می‌تواند مساله ظرفیت مازاد در جهان را شدت بخشد، اما به نظر می‌رسد که در‌حال‌حاضر کشور‌های حوزه خلیج‌فارس نباید نگران این مساله باشند، چون واردات بیش از صادرات آن است و حتی در صورت بهره‌برداری از ظرفیت‌ کامل واحد‌های فولادسازی در این منطقه در آینده نزدیکی مشکل ظرفیت مازاد به وجود نخواهد آمد.