میکروها و اقشار کم‌درآمد

حمیدرضا اسلامی منوچهری

وسعت فقر در جهان، بشر را بر آن داشته است تا روش‌های جدیدی را برای مقابله با آن بیازماید. اعتبارات خرد (microfinance) و بیمه‌های خرد (microinsurance) از جمله آخرین ابداعات بشری در حوزه فعالیت‌های مالی است که در پی ریشه کردن عفریت فقر طراحی شده است. سازمان ملل متحد سال ۲۰۰۵ میلادی را به نام سال اعتبارات خرد نام‌گذاری کرد تا به این وسیله توجه جهانیان را به ابزاری جدید برای مقابله با فقر جلب کند. اهدای جایزه صلح نوبل سال ۲۰۰۶ به محمد یونس، اقتصاددان بنگلادشی که با سرمایه ۲۷ دلاری خود، سازوکاری اعتباری را در روستاهای بنگلادش بنا نهاد نیز نشان از توجه جهان به راه‌حل‌های ابداعی برای مبارزه با فقر دارد. داکا پایتخت بنگلادش در فوریه سال ۲۰۰۰میلادی نیز شاهد اولین اجلاس بین‌المللی بیمه‌های خرد بود.

بیمه‌های خرد برای افراد کم‌درآمدی طراحی شده است که از پرداخت حق بیمه‌های رایج عاجزند.

آخرین آمارهای موجود حاکی است در میان ۳میلیارد نفر مردم جهان که با درآمدی کمتر از ۲دلار در روز زندگی می‌کنند فقط ۱۰میلیون نفر از توانایی خرید بیمه‌نامه برخوردارند. اما در کشور ما بیمه‌های خرد، مقوله‌ای است که با روی کار آمدن دولت نهم، رنگ و لعاب دیگری یافته است اگرچه نگرش دولت به مقوله فقر در چارچوب‌ سیاست‌های سازمان ملل تعریف نشده و ریاست جمهوری، فلسفه مستقلی را در این رابطه پی گرفته است. شاید به همین علت است که بیمه مرکزی در سیزدهمین سمینار بیمه و توسعه، محور اصلی مباحث این سمینار را به بیمه‌های خرد اختصاص داده است. اما آنچه که باید هم در موضوع بیمه‌ها و هم در اعتبارات خرد به آن توجه کرد، حفظ عزت نفس اقشار کم‌درآمد جامعه است. همه ما این شعار را شنیده‌ایم که باید به جای دادن ماهی به افراد، ماهیگیری را به آنها آموخت. تلاش دولت برای فرار اقشار کم‌درآمد از تله فقر، قابل‌تقدیر است و هر کس در هر مقام و منصبی باید به این ایده عدالت‌خواهانه کمک کند. اما نباید فراموش کرد که بیمه و دریافت تسهیلات با موضوع امداد و حمایت متفاوت است. اقشار کم‌درآمد جامعه به کمک‌های بلاعوض و یارانه‌های بی‌هدف نیازی ندارند. پیش از هر چیز باید به آنها ماهیگیری را آموخت. ماهی‌ها زودتر از آنچه که انتظار می‌رود از کف می‌گریزند.