انقلابی از جنس خرده‌فروشی در هند

حداقل چیزی که در مورد وقوع یک انقلاب خرده‌فروشی در هندوستان می‌توان گفت این است که این انقلاب روی داده است. در حال حاضر ۹۷درصد از حجم خرده‌فروشی این کشور در بیش از ۱۵میلیون مغازه کوچک که اغلب آنها کمتر از ۴۶مترمربع مساحت دارند انجام می‌شود. امااکنون صنایع ریلانیس، بزرگترین گروه تجاری هندوستان، قصد دارد ۲۵۰میلیارد روپیه (۵/۵میلیارد دلار) صرف راه‌اندازی فروشگاه‌های بزرگ جدیدی کند که تا پنج سال آینده به بهره‌برداری برسند. این پروژه که از سوم نوامبر سال‌جاری آغاز شده است، منجر به راه‌اندازی ۱۱ فروشگاه بزرگ در شهر جنوبی هندوستان یعنی حیدرآباد خواهد شد. شرکت‌های بزرگ خارجی نیز به همین بهانه به هندوستان وارد می‌شوند. اگرچه دولت هندوستان آنها را از فروش محصولاتشان به‌طور مستقیم به اشخاص منع کرده است، اما آنها راه گریزی از این قانون یافته‌اند. آنها کار خود را با عمده‌فروشی آغاز می‌کنند و شرکت‌هایی را راه‌ می‌اندازند که مسوولیت تامین محصولات برای یک شرکت شریک خرده‌فروشی داخلی را برعهده خواهند داشت.

اولین شرکتی که اقدام به این کار کرد، شرکت استرالیایی وول ورثس بود که ماه گذشته با شرکت تاتا، دومین شرکت بزرگ هندوستان اقدام به شراکت کرد. انتظار می‌رود شرکت تسکو از انگلستان نیز به زودی به این صف بپیوندد و شرکت‌های وال مارت و کرفرو فرانسه هم به دنبال راه‌هایی برای ورود به این بازار پرطرفدار هستند.

شرکت ریلانیس سرمایه‌گذاری‌های مشترک خود را با خارجی‌ها در فضایی آرام و بی‌تنش انجام نمی‌دهد. انتقادها و اعتراضات در این مورد به زنجیره‌ای از واکنش‌های منفی در برابر فعالیت‌های این شرکت تبدیل شده است. شرکت‌های خارجی به این نکته اعتقاد یافته‌اند که باید هرچه زودتر جای پایی را در هندوستان برای خود ایجاد کنند و نباید منتظر دولت هند بمانند تا درهای کشور را به روی سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی بگشاید. اگر آنها مدت زیادی را صرف این انتظار کنند، در واقع این خطر را به جان خریده‌اند که فضا برای گروه‌های تجاری بزرگ هندی باز بماند. از جمله این گروه‌های بزرگ هندی می‌توان به خرده‌فروشی پانتالون و گروه اسپنسر اشاره کرد که برنامه‌هایی را برای گسترش زمینه‌های فعالیتشان تدوین کرده‌اند و از کوچکترین فضایی برای گسترش کار خود استفاده می‌کنند.

واقعیت این است که برای شرکت‌های خارجی که به دنبال رشد خود در خارج از بازارهای کساد کشورشان هستند، فعالیت‌های خرده‌فروشی در هندوستان یکی از جذابترین فعالیت‌ها است. در پی گام‌های دولت هندوستان برای آزادسازی اقتصاد این کشور، تولید ناخالص داخلی آن رشد سالانه‌ای حدود ۹-۸درصد را تجربه کرد و تقاضای مصرف‌کنندگان هندی رونقی بی‌سابقه یافت. تکنوپاک، یک مرکز مشاوره خرده‌فروشی در دهلی، پیش‌بینی کرده است ارزش خرده‌فروشی کنونی هندوستان که بین ۲۵۰ تا ۳۰۰میلیارد است تا سال ۲۰۱۰ تا نزدیک به ۴۳۰میلیارد دلار افزایش می‌یابد.

این مرکز افزوده است که سهم خرده‌فروشان مدرن که هم‌اکنون ۳درصد از کل این رقم است تا سال ۲۰۱۰ به ۱۶ تا ۱۸درصد افزایش خواهد یافت. خرده‌فروشی یکی از آخرین بخش‌های بزرگ اقتصاد هندوستان است که درهایش به روی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی گشوده می‌شود. تلاش‌های قبلی خرده‌فروشان خارجی برای آغاز کار خود در هندوستان توسط دولتمردان این کشور مسدود شده است.

در دهه ۹۰ میلادی، ائتلافی از تجار و مغازه‌داران داخلی تشکیل شد تا سیاستمداران را متقاعد کند. پس از آن دولت توسط گروه سیاسی چپگرا و لابی تجار هندی تحت فشار قرار گرفت. اما دولت کنونی هیچ امیدی را برای ورود سرمایه‌های مستقیم خارجی به خرده‌فروشی این کشور تا پایان سال باقی نگذاشته است.

اگرچه که درهایی جانبی برای ورود این سرمایه‌ها هنوز گشوده است، کمال نات، وزیر بازرگانی و صنایع هندوستان گفته است:

«ما نیاز به الگویی داریم که جایگزین خرده‌فروش‌های کنونی نشود و آنها نیز بتوانند به کار خود ادامه دهند.» با سیاست‌های کنونی و تحت نظارت دولت هندوستان برخی نام‌های تجاری غربی از جمله ریباک، کارتیر و مارکس انداسپنسر می‌توانند فروشگاه‌های فرانشیز با همکاری شرکت‌های داخلی در هندوستان راه‌اندازی کنند. شرکت‌های داخلی صاحب و اداره‌کننده فروشگاه‌ها خواهند بود و خارجیان اداره‌کننده منابع و بخش عمده‌فروشی خواهند بود. انتظار می‌رود استار باکس که مجموعه‌ای از کافی‌شاپ‌های زنجیره‌ای است به زودی به صورت فرانشیز در هند افتتاح شود. سیاست فرانشیز که از اوایل امسال در هندوستان تصویب شد،‌ براین اساس است که شرکت‌های خارجی می‌توانند ۵۱درصد از سهام فروشگاه‌هایی را که تنها محصولات نام تجاری خودشان را می‌فروشند، در اختیار داشته باشند. اما هنوز تا عملی شدن این برنامه زمان لازم است. فروش یکباره محصولات عمده‌فروشی به خرده‌فروشان ثبت‌نام کرده هم مجاز خوانده شده است، اما شرکت متروی آلمان تاکنون تنها شرکتی است که از این امکان استفاده کرده است. جدیدترین الگویی که خارجیان برای راهیابی به هندوستان می‌توانند در پیش گیرند شراکتی است که شرکت‌های اینفینیتی و وول ورثس راه‌ انداخته‌اند. خرده‌فروشی اینفینیتی یکی از شرکت‌های عضو گروه تاتا است. این شرکت ماه گذشته فروشگاه‌های جدیدی به نام «کروما» را افتتاح کرد که در آن کالا‌های الکترونیکی و وسایل الکتریکی منزل به فروش می‌رسد. محصولاتی که در این فروشگاه به فروش می‌رسد از یک شرکت عمده‌فروشی در هندوستان تامین می‌شود که مالک کل آن شرکت خارجی وول ورثس است.

آجیت‌جاشی، مدیرکل شرکت اینفینیتی، در توضیح این رابطه گفته است: من هر چهارشنبه یک چک را برای کالا‌های عرضه شده هفته گذشته پرداخت می‌کنم.

شرکت هندی بارتی اینترپرایز هم در مورد معامله مشابهی با شرکت خارجی تسکو و به تازگی با شرکت وال مارت به مذاکره پرداخته است. سانیل میتال، رییس شرکت بارتی در این مورد گفته است: سیاست دولت اجازه داده است که سرمایه‌های خارجی در قالب عمده‌فروشی و فعالیت‌های لجستیک و املاک و مستغلات وارد شود بنابراین ما سرمایه‌گذاری مشترکی را با یک شریک خارجی در این زمینه‌ها آغاز کرده‌ایم. تا هنگامی که دولت اجازه سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی را در این زمینه‌ها بدهد، ما صاحب ۱۰۰درصد فعالیت‌های خرده‌فروشی آن هستیم و پس از آن اگر خارجی‌ها اجازه یابند، در خرده‌فروشی با آنها شریک می‌شویم. او در مورد اینکه آیا شریک خارجی‌شان شرکت تسکو خواهد بود یا وال مارت توضیحی نداد اما ابراز امیدواری کرد که تا پایان نوامبر قراردادی را با یک شریک خارجی به امضا رساند. شرکت ریلانیس پیش‌بینی کرده است ظرف ۵سال آینده ۵۰۰۰فروشگاه در سرتاسر هندوستان افتتاح خواهد کرد.

از جمله این فروشگاه‌ها می‌توان به دو فروشگاه مواد غذایی مشابه آنچه در حیدرآباد افتتاح شده است اشاره کرد که مساحت آنها ۱۸۵ و ۴۶۴ مترمربع خواهد بود. علاوه‌بر آن دو بازارچه به مساحت ۲۳۲۲ مترمربع و ۴۶۴۵ مترمربع افتتاح می‌شود که یکی از آنها تا پایان سال جاری در احمدآباد افتتاح خواهد شد.

خرده‌فروشی پنتالون، بزرگ‌ترین و پرشتاب‌ترین خرده‌فروشی هندوستان در رشد و گسترش، ۱۴۴فروشگاه در ۳۲ شهر هندوستان راه‌اندازی کرده است و کیشور بیانی موسس این خرده فروشی قصد دارد تا ماه ژوئن آینده مساحت فروشگاه‌های خود را به دو برابر افزایش دهد. تجار محلی نیز فروشگاه‌های زنجیره‌ای کوچک‌تری را در جنوب هندوستان راه‌اندازی کرده‌اند. اما در این میان فروشندگان میوه و تره‌بار، شانس بسیار کمتری برای بقای خود دارند. جاگشوار پراساد، که خانواده‌اش صاحب یک مغازه کوچک میوه و سبزی به مساحت ۸ مترمربع است می‌گوید: «این تحولات تاثیر بسیاری بر زندگی ما می‌گذارد چون شرکت‌های بزرگ با قیمت‌های ارزانشان هر دو دسته مشتریان ثروتمند و فقیر را از ما می‌ربایند.»