راهی جز مذاکره و تفاهم در بحث هسته‌ای وجود ندارد
اسلام دین خردوعدالت و معرف حق انسان برای حاکمیت برسرنوشتش است.
اسلام دین خردوعدالت و معرف حق انسان برای حاکمیت برسرنوشتش است. سید محمد خاتمی درگفت‌و‌گویی با روزنامه فرانسوی لوموند تاکید کرد که امروز ایران بدون نیاز به دخالت در امور داخلی همسایگانش، با نفوذترین کشور منطقه است.
به گزارش «ایسنا»، رییس جمهوری سابق کشورمان با اشاره به سفر اخیرش به آمریکا گفت: من وظیفه داشتم از منافع ملی‌مان دفاع کنم و در عین حال به غرب بفهمانم که نباید اشتباه دیگری را مرتکب شود و بحران دیگری را در ایران یا خاورمیانه ایجاد کند.
متن کامل گفت‌وگوی سید محمد خاتمی، با روزنامه لوموند به شرح زیر است:
شما به تازگی سفری به آمریکا در قالب نشست‌هایی در زمینه «گفت و گوی تمدن‌ها» را که خودتان یکی از ارتقادهندگان آن هستید، به پایان رساندید. چه درسی از آن گرفتید؟
در جریان ملاقات‌های متعددم با روشنفکران و محافل علمی و سیاسی از جمله هاروارد و موسسه تکنولوژی ماساچوست (MIT) و کوفی عنان (دبیر کل سازمان ملل متحد) و نیز در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌ها شرایط هولناکی را که امروز در جهان حاکم است و نیز نیاز به صلح و امنیت را مطرح کردم. من وظیفه داشتم از منافع ملی‌مان دفاع کنم و در عین حال به غرب بفهمانم که نباید اشتباه دیگری را مرتکب شود و بحران دیگری را در ایران یا خاورمیانه ایجاد کند، فکر کنم پیام من به خوبی پذیرفته شد، به ویژه وقتی که درباره ناامنی ایجاد شده به وسیله سیاست‌های جنگ‌افروزانه برخی و به وسیله تروریست‌ها صحبت کردم و نگرانی‌هایم را از آن ابراز نمودم و نیز تاکید کردم که علاجی جز گفت‌وگو برای حل مشکلات نمی‌بینم.
آیا شکاف میان غرب و جهان اسلام وخیم‌تر شده است؟
متاسفانه از وقایع ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ زمینه برای توسعه بدبینی و نوعی سوءتفاهم بیشتر شده است که می‌تواند ذهنیت منفی تاریخی را میان شرق و غرب تقویت کند. جنگ‌های صلیبی هنوز هم سوءظن را میان جهان اسلام و غرب موجب می‌شود. بعد، از آن کلونیالیسم (استعمارگرایی) که احیانا بر شرق تحمیل شد، این سوءتفاهم را وخیم‌تر کرده است. بر عبارت سوءتفاهم تاکید می‌کنم زیرا معتقدم ماهیت واقعی اسلام و شرق، مانند ماهیت واقعی غرب و مسیحیت گرچه اختلاف دارند اما تعارضی ندارند. در گذشته آنها چیزهای بسیار از یکدیگر آموختند. جنگ‌ها همیشه انگیزه و علل اقتصادی و سیاسی داشته است، اما متاسفانه این درگیری‌ها و سوء‌تفاهمات ناشی از آن به دین‌ها و تمدن‌ها نیز سرایت کرده‌است. ۱۱ سپتامبر همه چیز را تحت تاثیر قرار داد و این امر دو دلیل داشت. اول اینکه تروریست‌هایی که زندگی بی‌گناهان را به خطر انداختند، جنایت شان را به نام اسلام مرتکب شدند و اسلامی را که خواهان شفقت مهر، همدلی و حرمت انسان است را تحریف کردند. سپس آنهایی که سیاست‌هایی جنگ‌افروزانه را دنبال می‌کردند، بهانه‌ای برای جنایات‌شان در شعله ور کردن نوعی اسلام‌ستیزی و اسلام هراسی در غرب به‌دست آوردند تا سیاست‌های توسعه طلبانه‌شان را توجیه کنند.
سخنان پاپ درباره تهاجمی بودن اسلام چه می‌گوید؟
بیانات وی بنیانی نداشت ما چنین چیزی را از جانب چنین شخصیتی انتظار نداشتیم گرچه، او برای آن سخنان ابراز تاسف کرد. اما فکر می‌کنم کافی نباشد، در حال حاضر عدم تفاهم و سوءظن بسیاری وجود دارد و وظیفه رهبران کاهش و نه افزایش آنهاست.
آیا ایران نباید اعتماد را نسبت به مساله هسته‌ای‌اش احیاء کند؟ آیا گفت‌وگوی تهران - واشنگتن ممکن است؟
این غرب و به ویژه آمریکا است که باید در جهت احیای اعتماد کار کند. سیاست دوگانه آمریکایی و تداوم فشار بر خاورمیانه، فراموشی کامل فلسطینی‌ها، توطئه یک جانبه به نفع اسرائیل و دنبال کردن اشغال عراق از دلایل عدم اعتماد است. اشتباه بزرگ آمریکا، اشغال عراق بود که زمینه را برای افراط گرایان آماده کرد. گرچه سقوط صدام یک نعمت بود اما آمریکایی‌ها با نخوت و خودخواهی رفتار کردند. ممکن بود بدون اشغال عراق و با کمک کشورهای منطقه و تحت حمایت سازمان ملل متحد، طور دیگری رفتار شود.
گفت و گوی مستقیم با آمریکا؟ هنوز خیلی دیر نشده است، اما سرسختی‌های زیادی وجود دارد. در دوره کلینتون من، رییس‌جمهور ایران بودم. ما گام‌های کوچکی را برای نزدیک شدن‌مان برداشتیم، اما جانشین وی راه دیگری را پیش گرفت و سوءتفاهم را بیشتر و وضعیت را وخیم‌تر کرد با این حال می‌توان از این راه بد فرجام منصرف شد و از جمله درخصوص مسائل هسته‌ای می‌توان مذاکره کرد و از بحرانی شدن اوضاع جلوگیری کرد به شرط اینکه آمریکا دست از لجاجت‌های بی‌جای خود بردارد. معتقدم هرگونه پیش شرطی برای مذاکره کار را مشکل می‌کند.
دولت کنونی ایران تاکنون رویارویی را انتخاب کرده است. آیا شما از تصمیم انجام غنی‌سازی اورانیوم انتقاد کردید؟
فکر می‌کنم این دولتمردان آمریکا هستند که به رویارویی می‌اندیشند در دوران من، ما معتقد بودیم که تعلیق داوطلبانه، فعالیت‌های اتمی و اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی و بازرسی‌های آژانس بین‌المللی اتمی به نتیجه خوبی برای ایران و غرب منجر می‌شود. متاسفانه اروپایی‌ها، تحت فشار آمریکا حل این مشکل را هر روز پس از روز دیگر به تعویق انداختند. ما در ایران این احساس را داشتیم که می‌خواهند ما را از استفاده از حق مشروع‌مان در زمینه فناوری هسته‌ای محروم کنند. در نتیجه همه چیز تغییر کرد، اما من فکر می‌کنم راهی به جز مذاکرات و تفاهم وجود ندارد. ایران به هیچ وجه سلاح هسته‌ای نمی‌خواهد و جهان در طول مذاکرات نسبت به این امر متقاعد خواهد شد.
ایران اهدافی هسته‌ای دارد و پیشنهاد «محو شدن اسرائیل از روی نقشه» را مطرح کرده است. آیا متوجه هستید که این نگران‌کننده است؟
خطوط کلی سیاست ما در برابر خاورمیانه و اسرائیل از زمان امام خمینی(ره) تا کنون روشن است و من خودم به آن متعهد بودم. ما یک معیار اخلاقی، حقوقی و اصولی داریم که می‌گوید هیچ نوع اشغالی نمی‌تواند منشاء مشروعیت باشد. همانطور که مثلا اشغال فرانسه از سوی هیتلر نباید مشروع در نظر گرفته شود. این اصل را باید پاس داشت و اما در مقام عمل ما فکر می‌کنیم که همه آنچه فلسطینی‌ها بپذیرند باید مورد پذیرش دیگران قرار گیرد. صلحی مستحکم در خاورمیانه مستلزم احترام به حقوق فلسطینی‌ها است. کسی خواستار محو ملت‌ها و افراد نیست ولی این ملت فلسطین است که نیم قرن است نفی شده است.
جنگ در عراق و لبنان موضع ایران را تقویت کرد. آیا ایران به ثبات منطقه و یا مثلا برای خلع سلاح حزب‌ا...، کمک خواهد کرد؟
امروز ایران بدون نیاز به دخالت در امور داخلی همسایگانش با نفوذترین کشور منطقه است. دشمنان ما طالبان و صدام، از بین رفته‌اند. ما روابطی عالی با دولت افغانستان، عراق و لبنان و نیز با همه گروه‌های لبنانی داریم. نفع ما در حاکم شدن صلح بر منطقه است. ما کشوری هستیم در حال توسعه که به ثبات نیاز دارد. اما حاضر به تحمل خصومت و زورگویی دیگران نیستیم. اگر این خصومت کاهش یابد و نقش ایران در نظر گرفته و پذیرفته شود، فکر می‌کنم همان طور که رییس‌جمهوری فرانسه شیراک و نخست‌وزیر ایتالیا پرودی گفتند، ما با همراه هم همکاری خواهیم کرد و منطقه با سرعت بیشتر به ثبات خواهد رسید. روابط ما با حزب‌ا...، معنوی و فرهنگی است. نصرا...، رییس حزب‌ا...، گفته است که تا زمانی که بخشی از لبنان در اشغال باشد و ارتش به قدر کافی قدرتمند برای دفاع از تمامیت ارضی لبنان وجود نداشته باشد، جنبش مقاومت که معرف مقاومت همه لبنانی‌ها است، به کارش ادامه خواهد داد. بنابراین اول باید به اشغال پایان داده شود و تضمینی علیه تهدیدهای مداوم از جانب کشورهای منطقه از جمله لبنان وجود داشته باشد.
ریاست‌جمهوری اصلاح‌طلبانه شما به ایرانی‌ها امید داد. آیا می‌توانید کار بیشتری انجام دهید و بر آن باقی بمانید؟
ریاست جمهوری من موفقیت‌ها و شکست‌هایی داشت. مهم آن است که این ملت که در۱۵۰ سال اخیر آرزوی آزادی، استقلال و پیشرفت را داشته است و در جهت استقرار دموکراسی حرکت کرده است، ادامه دهد و مشکلات هرگز آنها را از هدفشان دور نکرده است. این خواست تاریخی (آزادی خواهی، استقلال‌جویی و پیشرفت طلبی) را با هویت تاریخی ملت که فرهنگی و دینی است همسو و منطبق کرد و راز و رمز موفقیت این انتخاب هم این بود. امروز هم می‌گویم که با توجه به شرایط تاریخی و اجتماعی ایران، جز بر پایه دین نمی‌توان به آزادی و مردم‌سالاری رسید و در نقطه مقابل نیز دین اگر سازگار با معیار‌های مردم سالاری و پیشرفت نباشد مشکل خواهد آفرید و معتقدم اسلام دین خرد عدالت و معرف حق انسان برای حاکمیت بر سرنوشت خویش است و چنین دینی نه تنها با مردم‌سالاری ناسازگار نیست بلکه می‌تواند پایدارکننده و در عین حال لطیف‌کننده آن باشد.
