آینده اقتصاد عراق از نگاه اکونومیست

اکونومیست بررسی کرد:
اقتصاد عراق پس از جنگ
احیای اقتصاد عراق مانند درمان بیماری است که هم مریض است و هم مصدوم. شانس زیادی برای مداوای مریضی‌اش وجود ندارد، مگر آن که ابتدا به مصدومیت او رسیدگی شود.بیش از ۳۰سال حکومت دیکتاتوری صدام‌حسین و یک دهه تحریم، باعث شد عراق به کشوری با خدمات عمومی ضعیف و موسساتی ناتوان چون دادگاه‌ها و مدارس آن، تبدیل شود.

تا زمانی که این خدمات عمومی و موسسات دچار مشکل در حال فعالیتند، اقتصاد این کشور هیچ ترقی نخواهد کرد. اما در شرایطی که عراق هنوز از شورش‌های داخلی و جنگ‌های قومی رنج می‌برد، تحقق رویای پیشرفت اقتصاد عراق ناممکن می‌نماید.
بدتر از همه آن که شرایط بد اقتصادی بسیاری از عراقی‌ها یعنی نرخ بیکاری ۴۰درصدی، نرخ تورم دو رقمی و گرفتاری یک پنجم جمعیت کشور در فقر «شدید» باعث می‌شود حمایت از موسسات دموکرات‌ نوپای عراق که بسیار سست هستند، پرخطر باشد.
گزارش جدیدی که از یک موسسه تحقیقاتی در واشنگتن دی‌سی به نام بروکینگز منتشر شده نشاندهنده مشکلات شدیدی است که آمار و ارقام این کشور خبر می‌دهند. با گذشت بیش از سه سال از براندازی حکومت صدام، تولید نفت خام عراق هنوز به سطح پیش از تهاجم آمریکا نرسیده است.
فقط روند روبه‌افزایش قیمت‌های نفت توانسته است رشد تولید ناخالص داخلی این کشور را در سطح نرخ سالانه ۴درصد برای سال گذشته و امسال حفظ کند. قیمت نفت خام که بیشترین سهم را در تولید ناخالص داخلی این کشور به خود اختصاص می‌دهد، طی چند ساله اخیر دستخوش افزایش شده است.اگر این افزایش به وقوع نمی‌پیوست، کاهش شدید ظرفیت حقیقی تولید در این کشور بیشتر مشهود می‌شد.
هم‌اکنون بزرگ‌ترین معضل این کشور خشونت موجود در آن است که باعث کم‌شدن سرمایه‌گذاری شده، زیرساخت‌ها را نابود کرده و کارگران ماهر را از بیم جانشان فراری داده است. به عنوان مثال موسسه بروکینگز برآورد کرده است که از هنگام تجاوز آمریکا تاکنون 12000 پزشک این کشور را ترک کرده‌اند و علاوه بر آن 2000 نفر از آنها کشته شده‌اند.
برخی ابراز امیدواری کرده بودند که دولت جدید نوری المالکی بتواند با شورش‌ها مقابله کند و جنگ‌های قومی - قبیله‌ای را پایان بخشد تا فضایی باثبات‌تر برای سرمایه‌گذاران فراهم آید، اما این امیدواری به واقعیت نپیوسته است.
هنوز تعداد زیادی از پلیس‌های عراق، نیروهای ائتلافی و شهروندان جان می‌بازند. حدود 3400 نفر از شهروندان طی ماه گذشته کشته شدند که تقریبا این تعداد دو برابر تعداد کشته‌شدگان در هر یک از ماه‌های ابتدایی سال است.
فقدان امنیت به معنای آن است که برخی از پروژه‌های ساخت‌وساز، حتی آنهایی که توسط خیرین بین‌المللی به اتمام رسیده‌اند، بلااستفاده به کناری گذاشته می‌شوند. اما در مقایسه با این مشکلات برخی از معضلات جدی اقتصادی به ظاهر خوشایند به نظر می‌رسند. یارانه‌های سوخت در عراق به تدریج به شرایط ایام گذشته بازمی‌گردد. هر چند دولت سعی می‌کند با پرداخت هزینه‌های گزاف قیمت سوخت را نسبتا ارزان نگهدارد، به طوری‌که هم اکنون قیمت یک لیتر بنزین حدود ۱۱سنت آمریکا است.
به هر حال نمی‌توان وجود برخی کمبودها را در عراق انکار کرد. پالایشگاه‌های عراق ظرفیت تامین نیازهای داخلی را ندارند و عراقی‌ها هنوز در صف‌های طولانی پمپ بنزین‌ها، وقت خود را می‌بازند. تا زمانی‌ که قیمت سوخت به طور مصنوعی در سطح پایینی نگه داشته می‌شود، به بروز فساد اقتصادی کمک می‌شود. در ماه آوریل بازرس کل وزارت نفت این کشور اعلام کرد که یک پنجم محصولات پالایشگاهی سوخت که عراق وارد می‌کند در کشورهای همسایه مصرف می‌شود. این بازرس کل افزود که قاچاقچیان «مهم‌ترین و اصلی‌ترین» تهدید اقتصادی هستند که عراق با آن مواجه است.
با وجود همه این شرایط در عراقی که در دریایی از مشکلات غوطه‌ور است هنوز بارقه‌های‌ امید دیده می‌شود. عراقی‌ها در خرید هر آنچه مورد نیازشان است آزادند. از اتومبیل گرفته تا سیستم تهویه هوا، تلویزیون و سایر کالاهای مصرفی که کیفیت زندگیشان را بهبود می‌بخشد. خرید چنین کالاهایی تقاضا برای برخورداری از جاده‌های خوب،‌ سیستم برق قابل اطمینان و سایر خدمات عمومی را افزایش می‌دهد. به‌رغم همه موانع، اشکالی از ایجاد زیرساخت‌های لازم مشاهده می‌شود که اگرچه ناکافی است، اما یادآور دوران پیش از تهاجم آمریکا است. مهم‌تر از همه تولید نفت خام است که باید به سطح پیش از جنگ برسد و اکنون بسیار به آن نزدیک است. در ماه آگوست میانگین تولید نفت خام عراق به ۲۳/۲میلیون بشکه در روز رسید. این رقم در دوران پیش از تهاجم آمریکا ۵/۲میلیون بشکه در روز بوده است و این موضوع امیدواری‌های زیادی را برای عراق به وجود آورده است. تعداد تلفن‌ها تا مرز حدود ۹ برابر افزایش یافته و به ۴/۷میلیون خط تلفن رسیده است که مردم عراق آنرا مرهون شبکه‌های جدید تلفن همراه هستند. هم اکنون میزان برق تولیدی در عراق بیش از دوران حکومت صدام است اگرچه هنوز تولید برق بسیار کمتر از سطحی است که دولت جدید انتظار دارد.
اما نکته عجیب این است که مردم عراق جرات نمی‌کنند که به آینده بهتر امیدوار شوند. نظرسنجی‌ها نشان داده است که بیشتر مردم نگران امنیت، فساد اقتصادی و ضعف اقتصاد کشورشان هستند و تعداد کمتری از آنها اطمینان دارند که اوضاع بهتر خواهد شد. برخی از آنها هم معتقدند که شاید روزی قدرت دولت به حدی برسد که بتواند در برابر خشونت کشورشان قد علم کند و آنرا از میان بردارد.
مترجم: شادی آذری