نفت در بین‌النهرین

عراق سومین دارنده ذخایر نفتی جهان است. این کشور سال‌ها از وجود دولتی فاسد و غیرکارآمد رنج برده است. پس از حمله آمریکا و استقرار حکومتی تقریبا باثبات امکان یک برنامه‌ریزی منسجم برای استخراج نفت و توسعه بخش انرژی این کشور به وجود آمده است و آخرین آمارها حاکی از رشد فزاینده تولید نفت در این کشور است. شگفت‌آورترین خبر اینکه در ماه جولای سال جاری تولید نفت عراق از مرز ۳ میلیون بشکه گذشته است [هرچند در این مورد خبرها ضد و نقیض است، اما می‌توان به تولیدی نزدیک به این عدد اطمینان داشت].

به نظر می‌رسد عراق تصمیم گرفته است که خود را در میان کشورهای نفتی جهان بار دیگر بالا بکشد؛ اما در این میان با مسائل متعددی نیز دست به گریبان است. توسعه و ترمیم زیرساخت‌ها کاری زمانبر و هزینه‌بر است. از طرفی به دلیل سال‌ها تخریب عمارت عمومی کشور، هزینه‌های عمومی کشور بسیار بالاست و بخش مهمی از عایدی‌های فروش نفت باید صرف تامین نیازهای اولیه مردم شود. وضعیت سیاسی نیز هرچند به ثبات نسبی رسیده است، اما همچنان نمی‌توان مدعی یک ساختار سیاسی واحد و منسجم در این کشور شد. اقلیم کردستان و نحوه‌ اداره آن همچنان یک داستان ناتمام است. این‌ مسائل هرچند روند رشد اقتصادی چندساله اخیر را زیر سوال نمی‌برد، اما ما را نسبت به ادامه موفق آن در سال‌های آتی مشکوک می‌کند.
در این میان، نقش ایران به عنوان یک کشور دوست و همسایه که منافع مشترک زیادی با عراق دارد، تعیین‌کننده است. ایران هم می‌تواند عراق را به عنوان یک رقیب ببیند، بنابراین سیاست‌های توسعه‌ انرژی خود را شدت بخشد و هم از سویی دیگر می‌تواند در تعاملی سازنده مسیرهای بهره‌گیری از موقعیت ویژه خود نسبت به عراق را باز نگه دارد و آن را بهانه‌ای برای رشد دوجانبه قرار دهد. هر کدام از این هدف‌ها را که در نظر بگیریم، اولین قدم شناخت وضعیت عراق در مقام یک همسایه و یک همکار و در عین حال رقیب در بازار انرژی جهان است. این پرونده سعی دارد قدمی کوچک در این زمینه بردارد.

وضعیت اقتصادی عراق در یک نگاه

رشد تولید ناخالص داخلی: ۹/۱۰ درصد
میزان تولید ناخالص داخلی: ۱۱۲ میلیارد دلار (برابری قدرت خرید: ۱۵۹ میلیارد دلار)
نرخ تورم: ۱/۶ درصد
جمعیت: ۸/۳۲ میلیون نفر
سرانه تولید ناخالص داخلی: ۳,۴۱۰ دلار (برابری قدرت خرید:۸۵۰/۴ دلار)

پیشرفت امنیت، سیکل پرمزیت افزایش سرمایه‌گذاری خارجی (در حوزه نفت و سایر زیر ساخت‌ها) را تقویت می‌کند، درآمدها و تقاضای داخلی را افزایش می دهد و هزینه‌های خدمات و خرده فروشی را بالا می برد. دولت ملی نوری المالکی، دولتی ضعیف و تقسیم شده است و ممکن است برخی اعضای خود را به دلیل پیوستن به مخالفان از دست بدهد، اما به هر حال این دولت در قدرت باقی خواهد ماند. [ چرا که ] در صورت پیشنهاد آقای نوری المالکی، آمریکایی‌ها برای حفظ این دولت نیروهای نظامی را به خدمت خواهند گرفت. توسعه اقتصادی آهسته خواهد بود، اما بازیابی اقتصادی به میزان بالایی به رشد خود ادامه خواهد داد.

اقتصاد در مدار نفت

طبق تحلیل نشریه اکونومیست خشونت‌های سیاسی و فرقه‌ای در زمان زمامداری دولتی ضعیف و عقب نشینی آمریکایی‌ها افزایش خواهد یافت، اما نه به میزان بالای قبل از حمله به عراق. شرکت‌های نفتی خارجی به آرامی عملیات در حوزه‌های نفتی شگفت آور عراق را افزایش خواهند داد. اقداماتی که به فشارها برای افزایش تولید ناخالص داخلی به ۵/۶ درصد کمک می کنند.

توجه: امنیت برتر پیشرفت تدریجی ذخیره‌سازی زیرساخت‌های بنیادی مانند آب و برق را تشویق خواهد کرد. در حال حاضر، دولت توافقنامه‌ای را برای سه پروژه بزرگ با شرکت مهندسی فرانسوی «آلستوم» امضا کرده است.