مصائب یکسان‌سازی نرخ ارز

فرهاد خان میرزائی

یکی از دلایل دفاع از نظام ارزی دوگانه این است که این نوع نظام ارزی، بده بستان بین از دست دادن ذخایر ارزی و نیز افزایش سطح قیمت‌ها در کوتاه مدت را از بین می‌برد. به این معنی که اگر بتوان مبادلات ارزی حساب جاری و حساب سرمایه را از یکدیگر جدا کرد و مبادلات مربوط به حساب سرمایه توسط نرخ بازار آزاد و مبادلات حساب جاری توسط نرخ رسمی صورت گیرد، در این صورت ذخایر ارزی بانک مرکزی در قبال خروج سرمایه صورت گرفته در دوران بحران ارزی حفظ شده و از طرفی به دلیل این که مبادلات مربوط به حساب جاری با نرخ ارز رسمی صورت می‌گیرد، شوک افزایش در سطح قیمت‌ها به دلیل افزایش در قیمت کالاهای وارداتی کنترل می‌ شود.

اما به دلیل آنکه در عمل و در بلندمدت امکان ادامه این سیاست وجود ندارد، سیاست‌گذاران پولی به سمت یکسان‌سازی قیمت در بازار ارز حرکت می‌کنند. نکته کلیدی که موفقیت در یکسان‌سازی قیمت ارز را تضمین می‌کند، اتخاذ سیاست‌های پولی و مالی سازگار با نوع نظام ارزی انتخاب شده است. اگر هدف بانک مرکزی از یکسان سازی در بازار ارز ادامه نظام نرخ ارز ثابت با قیمتی بالاتر است، در صورتی که روند پایه پولی و نقدینگی به مانند سال‌های گذشته باشد و بخواهد رشدهای بالا را تجربه کند، این سیاست در بلندمدت به نتیجه منجر نخواهد شد و بازار ارز به وضعیت دو نرخی بازخواهد گشت. از طرفی اگر هدف بانک مرکزی از به راه اندازی بورس ارز و یکسان سازی قیمت ارز حرکت به سمت نظام نرخ ارز شناور است، سوال اینجا است که چه استنباطی از نظام نرخ ارز شناور در بین سیاست‌گذاران پولی وجود دارد. برای مثال آیا سیاست‌گذاران پولی میزان دبی ورودی از درآمدهای حاصل از صادرات نفت در بازار ارز که قدرت رقابت پذیری اقتصادی کشور را احیا کند، تعیین کرده و با توجه به آن قصد شناور کردن نرخ ارز را دارند؟ یا آنکه، سیاست‌گذار پولی در قبال شوک‌های اقتصادی که خود را در بازار ارز نشان می‌دهد چگونه رفتار خواهد کرد؟ آیا سیاست‌گذار پولی قصد تفکیک بین تغییرات ایجاد شده در بازار ارز، ناشی از متغیرهای بنیادی اقتصاد به مانند تولید و حجم پول با شوک‌های اقتصادی را دارد و قصد دارد در قبال تغییرات متغیرهای بنیادی اجازه شناور شدن در قیمت ارز را بدهد و درصوت بروز شوک‌های اقتصادی سیاست ثبات در نرخ ارز را در پیش بگیرد یا آنکه قصد دارد بازار ارز به طور کامل شناور باشد؟

پاسخ به این سوالات و سوالاتی مشابه می‌تواند به عنوان مقدمه‌ای برای اتخاذ سیاست صحیح در بازار ارز تلقی شود به گونه‌ای که بتوان با اتکا به آن کارکردی صحیح از قیمت ارز را برای اقتصاد انتظار داشت.