بلایای طبیعی دموکراتیک نیستند

محمود فروغی

نیویورک تایمز

ثروتمندترین کشورهای جهان که بیشترین تغییرات جوی ناشی از گرم شدن زمین به علت فعالیت‌های صنعتی آنها است، همواره میلیاردها دلار صرف کنترل و مدیریت خطرهای ناشی از چنین فعالیت‌هایی می‌کنند تا از عواقب جوی آن مانند خشکسالی و بالا آمدن آب دریا جلوگیری کنند. به‌رغم تعهدات آنان در قبال کشورهای فقیر طولانی‌مدت که با خطرهای ناشی از چنین فعالیت‌هایی دست و پنجه نرم می‌کنند این تعهدات ناچیز است. این تعهدات تنها با صرف ده‌ها میلیون دلار برای کاهش خطرات آب و هوایی و جزر و مدی در اکثر این مناطق آسیب‌پذیر که عمدتا در حاشیه خط استوا واقع هستند صورت عملی به خود گرفته است.

ماه آینده گزارش جدیدی از سوی هیات فرامنطقه‌ای سازمان ملل متحد منتشر خواهد شد که در آن براساس تحقیقات به عمل آمده، دانشمندان برافزایش این جدا افتادگی جوی و محیطی بین کشورهای فقیر و غنی تاکید می‌کنند. بدین ترتیب کشورهای ثروتمند دور از خط استوا نه تنها اثرات نامطلوب کمتری را دریافت می‌کنند بلکه حتی مقاومت بیشتری در برابر خطرات ناشی از چنین اثرهایی از خود نشان می‌دهند.

دو سوم جو زمین از دی اکسید کربن تشکیل شده است. این گازها با به دام انداختن گرمای ناشی از فعالیت‌های صنعتی ایالات متحده و کشورهای اروپای غربی که باعث بروز تولید گازهای گلخانه‌ای می‌شود قادرند قرن‌ها بدون حرکت در حالت سکون در جو زمین باقی بمانند. این کشورها و سایر کشورهای ثروتمند دیگر در حال سرمایه‌گذاری بر روی نیروگاه‌هایی هستند که از قدرت باد استفاده کرده و آب دریا را به آب شرب تبدیل می‌کنند و از طرف دیگر با ایجاد تغییرات ژنتیکی در دانه‌های خوراکی و حبوبات آنها را در برابر خشکی مقاوم می‌سازند. طبق جدید ترین یافته‌های دانشمندان بر خلاف کشورهای غنی، کشورهایی نظیر آفریقا که سهمی‌ کمتر از ۳درصد در تولید گازهای گلخانه‌ای دارند هنوز هم با حدود ۸۴۰میلیون نفر جمعیت در معرض بزرگ‌ترین خطرات و آسیب‌های ناشی از خشکسالی و قطع شبکه آبرسانی هستند.

هنری میلر عضو انجمن هوور در دانشگاه استنفورد می‌گوید: «بلایای طبیعی هم مانند غرق شدن در کشتی تایتانیک دموکراتیک نیستند. در آنجا هر چقدر مسافران فرودست کشتی بالاتر می‌رفتند، طبقات نزدیک به عرشه کشتی گران‌تر می‌شدند ما همین پدیده را درباره گرم شدن زمین هم شاهد هستیم» آنها در مورد مسیرهای خطرناکی که آغاز کرده‌اند می‌گویند «ما برای این کشورها یک پیام داریم که شما با فعالیت‌هایی که باعث گرم شدن زمین می‌شوید به حقوق ما تجاوز کرده‌اید».

یوری موسوینی رییس‌جمهور اوگاندا در سخنرانی در اتحادیه آفریقا گفت: «ممکن است که آلاسکا و سیبری مکان‌های مناسبی برای کشاورزی باشند، اما آیا آفریقا را رها خواهید کرد؟»

دانشمندان معتقدند که میزان شدت نزولات جوی در سطح جهان به طور فزآینده‌ای از مناطق استوایی به مناطق قطبی در حال تغییر است که این امر باعث رشد و غنی شدن محصولات کشاورزی در کشورهایی مثل سیبری و کانادا شده، در حالی‌که کشورهایی نظیر مالاوی در صحرای آفریقا به سمت خشکی و نابودی پیش می‌روند.

بسیاری از کارشناسان معتقدند که کشورهای غنی در حال حاضر به سختی می‌توانند با صرف هزینه‌های هنگفت در برابر بلایای طبیعی مانند سیل و خشکسالی مقاومت کنند و این در حالی است که دارایی و ثروت این کشورها تنها برای یک یا دو نسل کافی است تا آنها را در برابر چنین آسیب‌هایی محافظت کند.

شهرهای واقع در تگزاس، کالیفرنیا و استرالیا همواره درصدد تلاش در جهت ساخت و برنامه‌ریزی تنظیمات شیرین سازی آب دریا‌ها هستند و مطالعات نشان می‌دهد که عملیات شیرین‌سازی می‌تواند کیلومترها دور از دریا هم صورت گیرد. بدین ترتیب که آب را از سفره‌های آب زیرزمینی گرفته و تصفیه می‌کنند.

راجیندرا پاچوورا، رییس بخش آب و هوایی ایالات متحده می‌گوید: «اگر به این امر که در این مساله چه کسی مسوول است و چه کسی تاوان این مسوولیت را پس می‌دهد توجه کنیم، در می‌یابیم که بی‌عدالتی موجود واقعا غیرقابل چشم‌پوشی است» در تازه‌ترین گزارش این هیات که در ماه فوریه منتشر شده آمده است که در دهه‌هایی که گرم شدن زمین و بالا آمدن آب دریاها همراه با تشکیل گازهای گلخانه‌ای رشد خطرناکی داشت، هیچ فعالیت قابل ملاحظه‌ای برای کنترل این گازهای گلخانه‌ای صورت نگرفت».

هنری میلر عضو انجمن هوور می‌گوید که جهان بیش از آنکه درصدد کنترل گازهای گلخانه‌ای باشد باید برای کمک به مناطقی که در معرض خطرات ناشی از این گازها هستند اقدام کند.

بسیاری از کارشناسان دیگر هم معتقدند که آسیب‌پذیری مناطق و کشورهای فقیر نیاز به توجه بسیار بیشتری دارد. اما در عین حال نیز می‌گویند که اگر از انتشار چنین گازهایی جلوگیری نشود و گرم شدن زمین و بالا آمدن آب دریاها ادامه پیدا کند کل اکوسیستم، منابع آب‌های شیرین و تمام منابع طبیعی را از قطب تا استوا در معرض تهدید جدی قرار خواهد داد و آسیب ناشی از آن همه اغنیا و فقرا را دچار خواهد کرد.

سینتیا روسینزویک، یک کارشناس ناسا که بر روی تغییرات آب و هوایی و کشاورزی کار می‌کند و یکی از نویسندگان ارشد گزارش هیات وابسته به سازمان ملل است می‌گوید شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد کشورهای ثروتمند تر به تغییر رویه و تمرکز برای فراهم‌کرن امکانات برای سازگاری با شرایط جدید ناشی از گرم شدن زمین در کشورها و مناطق خارج از مرز‌های داخلیشان روآورده‌اند. سازمان‌های امدادی سازمان بین‌المللی صلیب سرخ جهانی را می‌بینند که روز به روز بیشتر در معرض آسیب‌های آب و هوایی قرار دارد و بنابراین توجه شان به پروژه‌هایی مانند گسترش و توسعه جنگل‌هایی نظیر درختان شاه پسند معطوف کرده‌اند که به صورت یک دیوار حائل در برابر باد‌ها و طوفان‌های سهمگین عمل می‌کند.

برخی مقامات رسمی‌کشورهای آمریکا، انگلیس و ژاپن می‌گویند که کمک‌های خارجی که برای این کشورهای فقیر اختصاص داده‌اند می‌تواند به کاهش خطرات ناشی از تغییرات آب و هوایی کمک کند. به طور مثال ایالات متحده یک سازمان تحقیقاتی و همکاری تاسیس کرده است که به عنوان منبع درآمدی برای پروژه‌های در دست اجرا در کشورهای فقیر باعث افزایش انعطاف‌ این کشورها برای سازگاری بیشتر با این‌گونه خطرها خواهد شد. در حالی‌که مقامات رسمی‌ می‌گویند که تنها به خاطر منافع زیست‌محیطی است که دست به اجرای چنین پروژهایی می‌زنند.

گفتنی است که کشورهای صنعتی از طریق پیمان کیوتو برای فعالیت‌هایی از این قبیل محدود می‌شوند. پیمان زیست‌محیطی که توسط دولت بوش نادیده گرفته شده است، پروژه‌ای که اخیرا صدها میلیون دلار صرف شده تا از طریق آن شرایط آب و هوایی را تنظیم کند.

اما با تمام این اوصاف کل مخارج صرف شده برای سازگاری مناطق آسیب‌پذیر دنیا با خطرات ناشی از گرم شدن زمین حدود ۴۰میلیون دلار در سال است کوین واتکین مدیر اداره توسعه انسانی سازمان ملل که خط سیر شاخص چگونگی کیفیت و استانداردهای زندگی در جهان سوم را دنبال می‌کند می‌گوید: «این کمی تمسخرآمیز است.»