رشد قیمت در پی نگرانی‌های عرضه

غلامعلی رحیمی*
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۱۳ الی ۲۰ ژوئیه) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود و ابتدا از حدود ۱/۸۷ دلار در هر بشکه تا بیش از ۶۶/۹۲ دلار در تاریخ ۱۹ ژوئیه افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۴۴/۹۱ دلار کاهش یافت.

طی هفته گذشته، عمده عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• پیش‌بینی کارشناسان بازار نفت مبنی بر احتمال افزایش قیمت نفت خام در نیمه دوم سال، در پی افزایش نگرانی‌ها درباره محدودیت عرضه
• افزایش نگرانی‌ها در بازار نفت با اجرایی شدن تحریم عرضه نفت ایران توسط غرب از ابتدای ژوئیه
• نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه در پی تشدید تنش‌ها در سوریه و بحرین
• کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۸۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۱۳ ژوئیه
• کاهش سطح تولید میدان نفتی Ekofisk در دریای شمال
• کاهش تولید نفت خام نروژ در ماه ژوئیه به پایین‌ترین سطح خود در ۲۰ سال گذشته، بر اساس تازه‌ترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی
• احتمال اوج گیری مجدد اعتصاب در صنعت نفت نروژ، در صورت به بن‌بست رسیدن دور جدید مذاکرات کارگران و کارفرمایان بر سر مساله بازنشستگی و پرداخت مزایا
• کاهش ۲/۸ درصدی صادرات نفت خام آذربایجان در نیمه نخست سال در مقایسه با سال ۲۰۱۱، بر اساس اعلام کمیته آمار آذربایجان
• کاهش ۲۲۰ هزار بشکه ای صادرات روزانه نفت خام سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، به استثنای آنگولا و اکوادور، از مسیر دریا در ۴ هفته منتهی به ۴ اوت در مقایسه با ۴ هفته منتهی به ۷ ژوئیه، بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس
• کاهش ۱/۴ درصدی تولید نفت خام عمان در ماه ژوئن نسبت به ماه مه، براساس اعلام وزارت نفت و گاز این کشور
• افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی طی دوره ۱۶تا ۱۹ ژوئیه
• کاهش ارزش دلار در مقابل یورو طی دوره ۱۶و۱۷ ژوئیه
• ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله‌گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل‌ونقل نفت خام.
براساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی این سازمان طی دوره ۱۳ الی ۱۹ ژوئیه، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۱/۹۹ دلار در هر بشکه تا بیش از ۷۱/۱۰۳ دلار افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۹ ژوئیه، با ۴ دلار و ۴۰ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۱ دلار و ۶۶ سنت رسیده است.
میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۳ ژوئیه معادل ۹۷ دلار و ۲۶ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه ژوئیه (تا ۱۹ ژوئیه) با ۴ دلار و ۳۲ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه ژوئن به هر بشکه ۹۸ دلار و ۳۰ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه ژوئن معادل ۹۳ دلار و ۹۸ سنت در هر بشکه بود.
البته طی هفته گذشته، انتشار برخی اخبار و اطلاعات منفی موجب تضعیف قیمت نفت خام در بازارهای جهانی شده و از افزایش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کرده است. بر این اساس طی دوره مذکور، عمده عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• تداوم نگرانی‌های مربوط به رشد اقتصادی در اروپا، آمریکا و چین
• عدم اعلام برنامه مشخص برای تقویت رشد اقتصادی از سوی بانک مرکزی آمریکا
• کاهش ۴/۰ درصدی تقاضای نفت خام چین در ژوئن امسال نسبت به ژوئن ۲۰۱۱ ( که پایین‌ترین حد خود در ۲۰ ماه گذشته به شمار می‌رود)
• افزایش نگرانی‌ها درباره چشم انداز تقاضای جهانی نفت خام در پی نگرانی‌ها درباره بحران بدهی در منطقه یورو و تردیدها درباره بهبود شرایط اقتصادی آمریکا و همچنین افت سرعت رشد اقتصادی در اقتصادهای نوظهور
• تداوم و تشدید بحران بدهی‌ها در منطقه یورو و افزایش نگرانی‌های اقتصادی در این منطقه
• اعلام افزایش ۸ درصدی تولید نفت خام نروژ در نیمه نخست سال در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، در پی آغاز بهره برداری از ۴ میدان جدید نفتی این کشور در سال جاری (این میدان‌ها، شامل میدان مارلوک شرکت انی در دریای نروژ، میدان نورگ گاپ شرکت بی جی گروپ انگلیس در دریای شمال، میدان دانگ اوسلوار در دریای شمال و میدان ایسلی شرکت توتال فرانسه در مرز آب‌های نروژ و انگلیس است)
روند تغییرات روزانه قیمت نفت خام در بازارهای مختلف

• آغاز تولید نفت خام از میدان حلفایه عراق (با حجم ذخیره درجای ۱۶ میلیارد بشکه) با ظرفیت ۱۰۰ هزار بشکه در روز توسط کنسرسیومی به رهبری شرکت سی ان پی سی و همکاری شرکت‌های پتروناس مالزی و توتال فرانسه
• بهره‌برداری از خط لوله نفت ابوظبی (حبشان- فجیره) با ظرفیت ۵/۱ میلیون بشکه در روز که به منظور دور زدن تنگه هرمز طراحی شده است
• کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی طی دوره ۱۹ تا ۲۰ ژوئیه
• افزایش ارزش دلار در مقابل یورو طی دوره ۱۷ الی ۲۰ ژوئیه.

بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی قیمت تقریبی نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف طی دوره اول تا ۱۸ ژوئیه در حدود ۸۵/۹۸ دلار در هر بشکه بوده است، در حالی که میانگین وزنی قیمت تقریبی نفت خام سنگین ایران طی دوره مذکور در حدود ۹۳/۹۶ دلار در هر بشکه برآورد شده است. همچنین طی دوره مذکور، متوسط قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۹۷ دلار و ۳۰ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۹۵ دلار و ۹۰ سنت گزارش شده است.
طی دوره اول الی ۱۸ ژوئیه، هر بشکه نفت خام سبک ایران به طور متوسط در بازار آسیا ۹۹ دلار و ۱۹ سنت، شمال غربی اروپا ۹۷ دلار و ۹۱ سنت و در بازار مدیترانه ۹۵ دلار و ۷۰ سنت معامله شده است.
هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز به طور متوسط در بازار آسیا ۹۷ دلار و ۵۸ سنت، شمال غربی اروپا ۹۶ دلار و ۵۲ سنت و در بازار مدیترانه ۹۴ دلار و ۷۰ سنت به فروش رسیده است. طی دوره مذکور، پایین‌ترین قیمت مربوط به بازار مدیترانه و بالاترین قیمت نیز مربوط به بازار آسیا بوده است.
*کارشناس ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی