قیمت جهانی گاز افزایش می‌یابد

گروه بورس کالا- سحر نمایشی: گاز رقیبی است که می‌خواهد جای نفت را بگیرد، هر چند بعید به نظر می‌رسد؛ چرا که نفت تقاضای بیشتری نسبت به این ماده سبک و بی‌رنگ دارد. گاز به عنوان یک منبع جدید شاید بتواند وضعیت بازارهای جهانی انرژی را تغییر دهد، اما این اتفاق به آسانی و به سرعت رخ نخواهد داد.

برای به اجرا درآوردن پروژه‌های عظیم گازی در سراسر جهان به منابع وسیع، برنامه‌ریزی دقیق، امکانات و بازار پرمصرف نیاز است. هم اکنون بازار گاز طبیعی، بازاری منطقه‌ای محسوب می‌شود که در آن دولت‌های مرکزی نظارت و کنترل زیادی دارند. اما سوال اساسی این است که آیا بازار جهانی گاز در آینده همانند بازار نفت‌خام، بازاری جهانی خواهد بود یا خیر؟ در واقع پاسخ این سوال باعث تغییر قابل توجه در فرمول‌های قیمت‌گذاری و نوع قراردادها خواهد شد. بدیهی است که اگر بازار گاز به سمت جهانی شدن حرکت کند، تغییراتی در شیوه قیمت‌گذاری آن رخ خواهد داد. از سوی دیگر ذخایر گازی جهان در طول سی سال اخیر به صورت یکنواختی در حال افزایش بوده‌اند و تولید جهانی نیز بین سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۹ به شکل قابل توجهی به میزان دو پنجم (۴۰ درصد) افزایش یافته که معادل دو برابر افزایش نفت است. تنها مشکل گاز در گران بودن و حمل‌و‌نقل دشوار آن است. این مشکل در مورد نفت نیز وجود داشت اما بعد از توسعه نفت‌کش‌های عظیم در دهه ۱۹۶۰، قیمت‌های حمل به مقصد بازار جهانی نسبتا کاهش یافت. تعیین قیمت‌های گاز در جهان و کشورمان از جمله مواردی است که در رابطه با آن با دکتر نرسی قربان، کارشناس ارشد انرژی و مدیرعامل شرکت نارکنگان به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌آید.

آقای دکتر! روند کنونی قیمت گاز را در جهان چگونه ارزیابی می‌کنید؟
قیمت گاز به صورت منطقه‌ای تعیین می‌شود و مانند نفت، قیمت جهانی ندارد. توسعه منابع غیرمتعارف گاز بالاخص (Shale Gas) در چندین سال گذشته یک انقلاب در صنعت گاز بوده است. ذخائر گاز آمریکا از ۲/۵ تریلیون مترمکعب در سال ۲۰۰۱ به بیش از ۵/۸ تریلیون مترمکعب در سال ۲۰۱۱ افزایش یافته و قیمت متوسط گاز در این کشور از ۸/۸ دلار به ازای هر میلیون BTU (۲۸/۳ متر مکعب) در سال ۲۰۰۵ به حدود ۴ دلار کاهش یافته است. از سوی دیگر قیمت گاز وارداتی ژاپن (به صورت LNG) افزایش چشمگیری داشته است و از حدود ۶ دلار به ازای هر میلیون BTU در سال ۲۰۰۵ به حدود ۷/۱۴ دلار در سال ۲۰۱۱ رسیده است که قسمتی از این افزایش به خاطر تعطیلی نیروگاه‌‌های هسته‌ای و افزایش واردات تک‌محموله‌ای LNG به ژاپن در سال ۲۰۱۱ بوده است. در چند سال آینده نیز پیش‌بینی می‌شود که قیمت گاز وارداتی به ژاپن در حدود سه برابر قیمت گاز در آمریکا باشد. اگر منابع گازی بیشتری در چین، اروپا و سایر نقاط جهان به بهره‌برداری برسد، امکان تاثیرگذاری آن بر قیمت‌های گاز اروپا می‌رود.
ظهور منابع جدید گازی، چه اثری بر قیمت گاز در سطح جهان خواهد داشت؟
گاز از اهمیت بسیاری در سبد انرژی جهان برخوردار است زیرا نسبت به سایر فرم‌های انرژی پاک‌تر و کم خطرتر است. در دهه‌های گذشته گاز توانسته است سهم بیشتری را از انرژی جهانی به خود اختصاص دهد و با کشف منابع گاز بیشتر و بالاخص گازهای غیرمتعارف پیش‌بینی می‌شود که این روند ادامه یابد. قیمت گاز نیز در دراز مدت تحت تاثیر عوامل مختلف احتمالا روندی صعودی خواهد داشت، ولی نه متناسب با روند افزایش قیمت نفت. فراموش نباید کرد که حمل و نقل گاز پر هزینه و سخت است و قیمت گاز لااقل تا ده سال آینده منطقه‌ای خواهد بود و کشف منابع جدید گاز بر قیمت‌های منطقه‌ای گاز تاثیر خواهد داشت. کشف منابع گازی جدید و استفاده از Shale Gas می‌تواند در وهله اول رابطه انرژی‌های مختلف را به صورت منطقه‌‌ای تغییر دهد و استفاده از گاز را افزایش دهد.
سهم کشورمان از ذخایر جهانی گاز چه آینده‌ای خواهد داشت؟
تجارت گاز معمولا بر مبنای قراردادهای درازمدت از طریق خط لوله انتقال گاز یا گاز مایع LNG صورت می‌گیرد. سهم ایران از این بازار جهانی که رو به رشد است بستگی به عوامل مختلفی دارد که مهم‌ترین آنها امکان تولید بیشتر از ذخایر موجود کشور، جذب سرمایه‌گذاری برای تجارت گاز از ایران، روابط ما با کشورهای دیگر و قدرت ما برای جلب مشتریان جدید برای خرید گاز از ایران می‌باشد.
چرا به‌رغم منابع عظیم گازی ایران، سهم ما از صادرات جهانی گاز پایین است؟
دلیل آنکه با دارا بودن ذخایر غنی گاز سهم کوچکی از صادرات جهان نصیب ما شده، عدم توانایی تولید گاز بیشتر، روند صعودی مصرف گاز در ایران و ساختار صنعت نفت و گاز کشور است.
در حال حاضر قراردادهای جهانی گاز به چه شکل منعقد می شوند؟
بیشتر تجارت گاز از طریق خط لوله انتقال گاز یا LNG از طریق قراردادهای بلند مدت بین خریداران و فروشندگان انجام می‌پذیرد . بورس گاز در آمریکا Henry Hub و اروپا Heren NBP Index که طی چندین سال گذشته قیمت‌های منطقه‌ای را اعلام می‌دارد، بیشتر برای خرید و فروش‌های کاغذی در بورس است که در درازمدت بر روی قیمت‌ها تاثیرگذار است.