بازگشت فسیلی‌ها؟

حمزه بهادیوند چگینی - کمیته انرژی انگلستان طی گزارشی اعلام کرد میزان مصرف زغال سنگ در ۳ ماهه ابتدایی سال جاری در این کشور به میزان ۴۶ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافته و مصرف اسپانیا و آلمان نیز به همین شکل با افزایش مواجه شده است. این اتفاق در شرایطی افتاده که خروج از اتکا به سوخت‌های فسیلی جزو برنامه‌های بیشتر کشورهای دنیا است. در حال حاضر در آلمان ۵/۱۳ درصد از کل انرژی مصرفی از زغال‌سنگ تامین می‌شود. این موضوع به خصوص پس از تعلیق سهم ۳/۱۲ گیگاواتی برق هسته‌ای در این کشور تشدید شده است. از طرف دیگر از زمان درگیری اروپا با بحران بدهی در این منطقه از جهان، قیمت زغال سنگ در بازارهای جهانی با افت مواجه شده است، به طوری که قیمت نقدی این محصول در حال حاضر حدود ۷۵/۸۹ دلار برای هر تن اعلام شده است، در حالی که این قیمت در سال گذشته ۱۲۰ دلار در هر تن بود. تنها در فاصله ماه‌های آوریل تا مه میانگین قیمت این سوخت ۱۲ درصد کاهش یافته و میزان کاهش برای یک سال گذشته ۲۶ درصد بوده است. نتیجه این کاهش این است که طبق بررسی‌های رویترز، تولید برق در اروپا به کمک زغال سنگ برای فروش در سال ۲۰۱۳ از قیمت تمام شده آن از طریق به کارگیری گاز در حدود ۱۶ یورو در هر مگاوات ساعت ارزان تر است. البته ناگفته نماند که تصمیمات جهانی و نشست‌های تخصصی کشورهای دنیا در زمینه حفاظت از محیط زیست می‌تواند عامل محدود‌کننده‌ای برای استفاده از سوخت‌های فسیلی باشد، اما در کوتاه مدت و تا جایگزینی روش‌های استفاده از سوخت‌های پاک، تداوم این روند دور از ذهن نیست. به گفته هنری ادوارد ایوانز از موسسه پلاتس، تغییر موضع تولید برق از گاز به زغال سنگ به دلایل متعددی اتفاق افتاده است. به گفته وی کاهش تعداد نیروگاه‌های هسته‌ای به دنبال تصمیم دولت این کشور مهم‌ترین دلیل این اقدام است.

در حال حاضر، مولفه‌های سیاسی موثر بر حوزه انرژی و تصمیمات دولتی در زمینه نحوه تغییر مسیر استفاده از انواع انرژی در اتحادیه اروپا، هزینه‌های تولید برق را برای این کشور از مسیرهای پیشین آن (هسته‌ای و گاز) افزایش داده و در نتیجه تنها راهکار آن استفاده از سوخت‌هایی نظیر زغال سنگ است. نکته دیگر اتفاقی است که در بازار فلزات چین افتاده است. کاهش تولید فولاد در این کشور با اثر کاهشی که بر مصرف زغال سنگ دارد، می‌تواند قیمت این سوخت را در بازارهای منطقه پایین بیاورد، کما اینکه در مدت اخیر قیمت نقدی زغال سنگ در منطقه روند نزولی به خود گرفته است. تولید‌کنندگان فولاد چین مشتاقند که تولید خود را در صورت کاهش هزینه‌ها افزایش دهند، اما تقاضای کل برای محصول نهایی فولاد جبران‌کننده هزینه‌های تولید در بازارهای چین نیست و واردات از اروپا نیز اوج گرفته است. با توجه به دو عامل فوق قابل پیش‌بینی است که بازارهای چین با عرضه و تقاضای قابل توجهی برای زغال‌سنگ در آینده‌ای نزدیک مواجه شوند که این موضوع قیمت‌های محلی و جهانی را تغییر خواهد داد. نکته دیگر رویکرد مجدد کشورها به استفاده از زغال سنگ در تولید برق و فلزات است که منجر به افزایش تقاضای جهانی برای این محصول خواهد شد.

این موضوع می‌تواند قیمت زغال سنگ را که در ۱۰ سال گذشته با کاهش قابل توجهی مواجه شده است، دوباره در کانون توجه تولید‌کنندگان قرار دهد. در بندر مهم، کویین هوآنگ دائو، تجار بیش از آنکه تقاضا را برای مصرف داخلی این کشور انجام دهند آن را به عرضه مجدد (صادرات مجدد) آن اختصاص می‌دهند. به علاوه هزینه‌های پایین تولید برق آبی پس از هفته‌ها بارش مداوم در چین یکی از عواملی است که فعلا تقاضای استفاده از زغال سنگ را در آن به میزان ۳/۹ میلیون تن کاهش داده و این موضوع باعث کاهش قیمت در این منطقه شده است. البته این نکته نیز قابل ذکر است که در حال حاضر به‌رغم کاهش قیمت‌ها هنوز در این منطقه خریداری برای زغال سنگ وجود ندارد. یکی از فعالان حوزه انرژی در چین در گفت‌و‌گو با رویترز کاهش میزان تولید را در صنایع متکی به زغال سنگ مانند سیمان، فولاد و کارخانه‌های تولیدی انرژی بر عامل کاهش فعلی تقاضا و تولید می‌داند. با این اوصاف آمارها نشان می‌دهد که واردات زغال سنگ در این کشور با رشد ۹/۶۹ درصدی به ۵۵/۸۶ میلیون تن افزایش یافته است که این امر به کاهش مضاعف قیمت منجر خواهد شد، چرا که عرضه در حال حاضر در این کشور از تقاضا بالاتر است. این امر قیمت تمام شده محصولات را کاهش می‌دهد. پیش‌بینی کارشناسان تداوم روند کاهشی قیمت تا ۳ ماه آینده است.