سپرده‌های مدت‌دار بانکی تضمین می‌شوند
گروه بازار پول- اداره مطالعات و مقررات بانک مرکزی، براساس برنامه پنجم، در حال تهیه بخش‌نامه صندوق ضمانت سپرده‌های بانکی است.
گروه بازار پول- اداره مطالعات و مقررات بانک مرکزی، براساس برنامه پنجم، در حال تهیه بخش‌نامه صندوق ضمانت سپرده‌های بانکی است. در نظام بانکی مکانیزمی وجود دارد که در صورت بروز بحران یا ورشکستگی بانک‌ها در مقام پوشش دهنده ضرر و زیان سپرده‌گذاران خرد عمل می‌کند.
مکانیزم ایجاد شده که به صندوق ضمانت سپرده‌ها مشهور است بسته به شرایط هر کشوری سطح پوشش آن متفاوت تعریف شده است، اما هدف این صندوق جلوگیری از بحران و برقراری ثبات مالی است. در ایران تاکنون چنین مکانیزمی تعریف نشده و در واقع سپرده‌های بانکی از حمایت یک صندوق منسجم و نظام‌مند برخوردار شد.تنها ابزارهای حمایت از سپرده‌های بانکی، ماده چهار قانون بانکداری بدون ربا و اخذ سپرده احتیاطی از بانک‌ها از سوی بانک مرکزی است.ماده چهار قانون بانکداری بدون ربا بانک‌ها را مکلف به بازپرداخت اصل سپرده‌های قرض‌الحسنه (پس‌انداز و جاری) کرده و به نظام بانکی اختیار داده اصل سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار را تعهد یا بیمه کند.
براساس این ماده، گرچه بانک‌ها درخصوص سپرده‌های قرض‌الحسنه ملزم به بازپرداخت اصل سپرده شده‌اند اما در خصوص تعهد یا بیمه سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار مخیر به این اقدام شده‌اند و الزامی وجود ندارد. در چنین شرایطی اگر مشکلی برای بانک‌ها رخ دهد، سپرده‌های سرمایه‌گذاری مدت‌دار ممکن است از این اتفاق تاثیر پذیرند و سپرده‌گذاران از این محل دچار زیان شوند، زیرا گرچه قانون، سپرده‌گذاران را بر سهامداران مقدم می‌داند، اما میزان ذخیره احتیاطی و حتی ذخیره قانونی ممکن است نتواند تمامی سپرده‌ها را پوشش دهد.از این رو ماده ۹۵ قانون برنامه پنجم، بانک مرکزی را مکلف کرد حداکثر تا پایان سال اول برنامه نسبت به ایجاد صندوق ضمانت سپرده‌ها اقدام کند. بانک مرکزی به بهانه این مصوبه و افزایش اثربخشی این نظام ترجمه سندی را در اختیار بانک‌ها قرار داده است که از اصول ۱۸ آن مطلع شوند، اصولی که از سوی کمیته نظارت بر بانکداری «بال سه» منتشر شده است.
در بخش خلاصه این گزارش آمده است:
۱- گزارش گردهمایی ثبات مالی (آوریل سال ۲۰۰۸ میلادی) در رابطه با ارتقا و انعطاف‌پذیری اساسی بازار به این نکته اشاره می‌کند که وقوع آشفتگی‌های مالی بین‌المللی اخیر، اهمیت وجود ترتیباتی موثر جهت جبران خسارت وارده به سپرده‌گذاران را نمایان ساخت. این گزارش بر ضرورت توافق مقامات پولی در مورد ایجاد مجموعه‌ای از اصول بین‌المللی برای نظام‌های موثر بیمه سپرده تاکید دارد.
۲- در ژوئیه سال ۲۰۰۸، کمیته نظارت بر بانکداری بال و انجمن بین‌المللی موسسات بیمه سپرده تصمیم گرفتند به منظور تدوین و ترویج مجموعه‌ای از اصول مهم و مورد توافق بین‌المللی در رابطه با بیمه سپرده‌ها با یکدیگر همکاری کرده و در این راستا اصول اساسی برای نظام‌های بیمه سپرده تهیه شده توسط انجمن بین‌المللی موسسات بیمه سپرده را به عنوان مبنای کار، مورد استفاده قرار دهند. در همین ارتباط کارگروهی مشترک جهت گسترش اصول اساسی تشکیل شد تا نظرات خود را جهت تجدید نظر و تصویب به کمیته نظارت بر بانکداری بال و انجمن بین‌المللی موسسات بیمه سپرده ارائه کند.
این کارگروه متشکل از نمایندگانی از گروه مصوبات بانکی برون مرزی کمیته نظارت بر بانکداری بال و گروه راهنمای انجمن بین‌المللی موسسات بیمه سپرده می‌باشد. اصول اساسی پیش‌رو برای اثربخشی نظام‌های بیمه سپرده، حاصل تلاش مشترک کارگروه‌های یاد شده است.
۳- سیاست‌گذاران در مورد چگونگی حمایت از سپرده‌گذاران و کمک به ثبات نظام مالی، گزینه‌هایی را در اختیار دارند. در این میان بیمه مستقیم سپرده‌ها در مقایسه با سایر گزینه‌ها همچون حفاظت‌های تلویحی از مزایای بیشتری برخوردار است. یک نظام بیمه سپرده، تعهدات مقام پولی (یا اگر یک نظام خصوصی است، تعهدات اعضای آن) به سپرده‌گذاران را شفاف می‌کند، حوزه تصمیم‌گیری‌ها را بنا به مصلحت محدود می‌کند می‌تواند اعتماد عمومی را ارتقا بخشیده، با مشارکت در تامین هزینه‌ها به حل مشکلات بانک‌های ورشکسته کمک کند و برای کشورهایی که فرآیند سامان یافته ای برای برخورد با بانک ورشکسته دارند، ساز و کاری برای تامین هزینه ورشکستگی فراهم نماید.
۴- پیاده‌سازی یا اصلاح یک نظام بیمه سپرده زمانی می‌تواند موفقیت‌آمیز باشد که نظام بانکداری کشور سالم بوده و محیط سازمانی مطلوبی داشته باشد. به منظور برخورداری از اعتبار و جلوگیری از انحراف‌ها که ممکن است به مخاطرات رفتاری منجر گردد، نظام بیمه سپرده باید بخشی از یک شبکه ایمنی نظام مالی با طراحی مناسب و ساختارمند بوده و به گونه‌ای مناسب طراحی و اجرا شود. یک شبکه ایمنی نظام مالی معمولا در برگیرنده مقررات احتیاطی و نظارتی، آخرین مرجع وام‌دهنده و بیمه سپرده است. توزیع اختیارات و مسوولیت‌ها بین اعضای شبکه ایمنی نظام مالی، موضوعی است که به انتخاب سیاست عمومی و شرایط خاص هر کشور بستگی دارد.
۵- یک نظام بیمه سپرده به دنبال آن نیست که خود به تنهایی درگیر ورشکستگی بانک‌ها یا بحران‌های سیستمی شود. در این موارد، تمامی عناصر نظام مالی باید به طور موثر با یکدیگر همکاری کنند. علاوه بر این، هزینه‌های رسیدگی و برطرف کردن مشکلات ناشی از ورشکستگی ساختاری نباید منحصرا بر عهده نظام بیمه سپرده باشد، بلکه باید از طریق ابزارهای دیگر همچون کمک دولت تامین شود.
۶- اصول محوری تدوین شده برای بیمه سپرده، برگرفته از مقررات طیف گسترده‌ای از کشورها بوده و برای اجرا در کشورهای مختلف با شرایط، امکانات و ساختارهای متفاوت طراحی شده است. این اصول چارچوبی اختیاری برای رویه‌های بیمه سپرده موثر ارائه می‌کند. مقامات مختار هستند، برای دستیابی به بیمه سپرده موثر در کشور خود، معیارهایی را که تصور می‌کنند لازم است برای تکمیل آن منظور کنند. این اصول به گونه‌ای نیستند که تمامی نیازها و شرایط هر نظام بانکی را جوابگو باشند. از این رو، شرایط خاص هر کشور باید به طور متناسب و در جهت پیشبرد اهداف و الزامات سیاست عمومی نظام بیمه سپرده در قوانین جاری همان کشور منظور شود.
۷- نظام سپرده موثر باید بر چند عامل بیرونی یا پیش‌شرط‌ها مبتنی باشد. این پیش شرط‌ها، اگر چه اغلب، خارج از حوزه اختیارات مستقیم بیمه سپرده قرار دارند، ولی بر نظام اثر مستقیمی می‌گذارند. این پیش شرط‌ها موارد زیر را دربر می‌گیرند: ارزیابی مستمر اقتصاد و نظام بانکی، اداره مناسب موسسات تشکیل دهنده شبکه ایمنی نظام مالی، مقررات احتیاطی مستحکم و نظارت قوی و چارچوب قانونی، نظام حسابداری و نظام مناسب برای افشای اطلاعات.
۸- اصول ۱۸ گانه بیمه سپرده موثر به طور عمده به ۱۰ بخش تقسیم می‌شوند. تعیین اهداف ( اصول ۱ و ۲) ، الزامات و اختیارات، ( اصول ۳ و ۴)، حاکمیت (اصل ۵)، ارتباط با سایر اعضای شبکه ایمنی نظام مالی و همکاری‌های برون مرزی (اصول ۶ و ۷)، عضویت و پوشش (اصول ۸ تا ۱۰)، تامین وجوه (اصل ۱۱)، آگاهی عمومی (اصل ۱۲)، مباحث حقوقی مورد نیاز (اصول ۱۳ و ۱۴)، اقدامات لازم پس از ناتوانی بانک در ایفای تعهدات (اصل ۱۵ و ۱۶) و بازپرداخت سپرده‌ها به سپرده‌گذاران و ترمیم و دریافت غرامت (اصول ۱۷ تا ۱۸).
اصول اساسی ۱۸ گانه برای اثربخشی نظام‌های بیمه سپرده‌های بانکی به ترتیب بدین شرح است: اهداف حاکمیتی، کاهش مخاطرات رفتاری، الزامات، اختیارات، حاکمیت، روابط با سایر اعضای شبکه ایمنی مالی، مباحث برون مرزی، عضویت اجباری، پوشش، تبدیل ضمانت نامحدود به یک نظام بیمه سپرده با پوشش محدود، تامین وجوه، آگاهی عمومی، حمایت قانونی، نحوه برخورد با اشخاص مقصر در ورشکستگی یک بانک، تشخیص سریع، دخالت به موقع و اتخاذ اقدامات لازم پس از ناتوانی بانک در ایفای تعهدات، فرآیند اقدامات اثربخش پس از ناتوانی بانک در ایفای تعهدات، بازپرداخت سپرده‌ها به سپرده‌گذاران، بازسازی و دریافت غرامت.
