روند کاهشی در بازار گاز و فرآورده‌های نفتی

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در فوریه ۲۰۱۱) طی دوره ۳ ژانویه الی ۷ ژانویه ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی برخوردار بود. به‌رغم کاهش دمای هوا در آمریکا و افزایش تقاضای گرمایشی گاز طبیعی و همچنین ...

کاهش قابل توجه سطح ذخایر زیر‌زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا به میزان ۱۳۵ میلیارد فوت‌مکعب طی هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس نایمکس، از حدود ۶۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۲۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۴۵۳۲/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۳۰۵/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۷ ژانویه کاهش یافت.
قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۲۹ سنت (۸/۶ درصد) افزایش از حدود ۲۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۵۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۱۱ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۷۷/۲۵ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است. قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۶۲ سنت (۷/۱۱ درصد) افزایش از حدود ۳۰/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۹۲/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۱۱ افزایش یافت. همچنین قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۴۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۷۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۱۱ افزایش یافت.
طی دوره ۱۶ دسامبر ۲۰۱۰ الی ۵ ژانویه ۲۰۱۱ قیمت‌های تک‌محموله گاز طبیعی در بازارهای هنری‌هاب و شیکاگو از یک روند افزایشی ملایم برخوردار بودند، در حالی که در بازار نیویورک قیمت‌ها نوسان شدیدی را تجربه کردند. در این بازار قیمت تک‌محموله گاز طبیعی ابتدا از حدود ۰۲/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۶ دسامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۹۵/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۲ دسامبر ۲۰۱۰ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۶۳/۱۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ دسامبر افزایش یافت که این سطح قیمتی نیز پایدار نبوده و مجددا تاسطح ۹۲/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۲۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۶۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۱۱ افزایش یافت. همچنین قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۷۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ دسامبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۰۲/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ ژانویه ۲۰۱۱ افزایش یافت. قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE) نیز با ۸ سنت افزایش طی دوره ۲۹ دسامبر ۲۰۱۰ الی ۵ ژانویه ۲۰۱۱، از حدود ۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا بیش از ۰۸/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر‌اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر‌زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ در حدود ۳۰۹۷ میلیارد فوت‌مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۱۳۵ میلیارد فوت‌مکعب کاهش یافته است. این ذخایر به میزان ۴۸ میلیارد فوت‌مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۰۹ بوده و به میزان ۱۹۰ میلیارد فوت‌مکعب (۵/۶ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۰۹- ۲۰۰۵) می‌باشد. میزان متوسط ذخایر زیر‌زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۹۰۷ میلیارد فوت‌مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۸۱ میلیارد فوت‌مکعب کاهش یافته و در سطح ۱۵۹۰ میلیارد فوت‌مکعب قرار گرفته است و به میزان ۲۳ میلیارد فوت‌مکعب (۴/۱ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر می‌باشد.ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۱۸۰ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۸۹۹ میلیارد فوت‌مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن نیز به میزان ۳۸ میلیارد فوت‌مکعب کاهش یافته است. سطح ذخایر زیر‌زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۷۰ میلیارد فوت‌مکعب (۹/۶ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۰۹ بیشتر است. سطح ذخایر زیر‌زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۶ میلیارد فوت‌مکعب کاهش یافته و در سطح ۴۲۸ میلیارد فوت‌مکعب قرار گرفته است و معادل ۳۳ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه می‌باشد. بطور کلی سطح ذخایر زیر‌زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۰۹۷ میلیارد فوت‌مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت‌های بنزین سوپر بدون سرب و سوخت حرارتی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۷ ژانویه ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بودند. بر این اساس، در ابتدا در پی اعلام آمارهای مثبت اقتصادی از بخش‌های تولیدی در اروپا و آمریکا و رشد فعالیت بخش‌های تولیدی آمریکا و اروپا در دسامبر سال ۲۰۱۰، پیش‌بینی هوای سرد و افزایش خوش‌بینی‌ها درباره بهبود تقاضای نفت و فرآورده‌های نفتی، توقف فعالیت‌های سه شرکت بزرگ نفتی فعال در استرالیا با نزدیک شدن توفان‌های دریایی و احتمال تشدید آن و همچنین افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از حدود ۴۲۷۳/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۱ تا بیشتر از ۴۴۵۱/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۵ ژانویه ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا به دنبال افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، آمارهای ناامیدکننده از بازار خرده فروشی آمریکا، کاهش ارزش شاخص سهام در بازارهای جهانی، افزایش قابل توجه سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۳/۳ میلیون بشکه و کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۵۴۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ و همچنین به تبعیت از کاهش قیمت نفت خام در بازارهای جهانی، قیمت بنزین سوپر بدون سرب تا سطح ۴۱۳۱/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۷ ژانویه ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱/۱ میلیون بشکه و کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۵۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۵۵۲۸/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۸۶۳/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۷ ژانویه ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین قیمت آتی‌های گازوئیل اروپا طی دوره مذکور به دلیل عوامل کاهشی مذکور و نیز افزایش نگرانی‌ها درباره بحران مالی منطقه یورو، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و به رغم کاهش دمای هوا و به تبع آن افزایش تقاضای سوخت گرمایشی در این منطقه، از حدود ۵۷۵۰/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۹۷۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۱۱ کاهش یافت. طی هفته مذکور، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۳/۳ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۱/۱ میلیون بشکه، سوخت جت معادل ۵۰۰ هزار بشکه و کاهش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۵۴۶ و ۲۵۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰، از عوامل تضعیف کننده قیمت‌های فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت کوره پسماند آمریکا معادل ۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰، از عوامل تقویت کننده قیمت‌های فرآورده‌های نفتی به شمار می‌روند.
بر‌اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۶ ژانویه ۲۰۱۱، قیمت‌های تک‌محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۸ دسامبر ۲۰۱۰ الی ۵ ژانویه ۲۰۱۱، روند‌های متفاوتی را طی کرده‌اند.
بر این‌ اساس، قیمت تک‌محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازارهای خلیج فارس، ژاپن و سنگاپور به ترتیب به میزان (۴۸/۷)، (۶۸/۵) و (۳۶/۶) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است. لذا میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب در بازارهای خلیج‌فارس، ژاپن و سنگاپور طی روز ۵ ژانویه ۲۰۱۱ در سطوح (۲۷/۸۷۱)، (۶۵/۹۱۰) و (۸۲/۸۹۱) دلار قرار گرفتند. از سوی دیگر، قیمت تمامی فرآورده‌ها به استثنای گازوئیل شامل بنزین سوپر بدون سرب، سوخت جت و نفت کوره در بازار آمریکا به ترتیب با (۴/۱۶)، (۱۶/۳) و (۴۸/۱۲) دلار به ازای هر تن متریک با افزایش روبه‌رو بود.
همچنین بر‌اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن گازوئیل در بازارهای خلیج فارس، آمریکا، ژاپن و سنگاپور به ترتیب با (۴۶/۲)، (۱/۴)، (۴۶/۲) و (۱۶/۲) دلار کاهش نسبت به هفته قبل (۲۸ دسامبر ۲۰۱۰)، طی روز ۵ ژانویه ۲۰۱۱ در سطوح (۴۸/۷۵۸)، (۰۹/۷۷۸)، (۶۴/۷۹۱) و (۰۲/۷۷۵) دلار قرار گرفتند. میانگین بهای سوخت جت نیز در همه بازارها به استثنای بازار آمریکا با کاهش همراه بود.
از سوی دیگر، قیمت نفت کوره طی دوره مذکور در همه بازارها با افزایش همراه بوده و میانگین بهای هر تن نفت کوره در بازار خلیج فارس با ۱۴/۵ دلار افزایش نسبت به هفته قبل (۲۸ دسامبر ۲۰۱۰ )، طی روز ۵ ژانویه ۲۰۱۱ در سطح ۹۳/۵۰۵ دلار قرار گرفت. همچنین هر تن نفت کوره در بازارهای آمریکا ۵۰۲ دلار و ۸ سنت، ژاپن ۵۳۱ دلار و ۴ سنت و در بازار سنگاپور ۵۱۸ دلار و ۷۵ سنت معامله شده است.
* کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )

روند تغییرات قیمت بنزین، سوخت حرارتی و گازوئیل در بازارهای بورس طی دوره ۳ ژانویه الی ۷ ژانویه ۲۰۱۱