روند کاهشی بازار نفت در هفته آغازین ۲۰۱۱

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۳ ژانویه الی ۷ ژانویه ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

در روز آغازین هفته گذشته (۳ ژانویه ۲۰۱۱) به دلیل خوشبینی معامله گران و سرمایه‌گذاران به بهبود اوضاع اقتصادی آمریکا در سال ۲۰۱۱، اعلام آمارهای مثبت اقتصادی از بخش‌های تولیدی در اروپا و آمریکا و رشد فعالیت بخش‌های تولیدی آمریکا و اروپا در دسامبر سال ۲۰۱۰، پیش‌بینی هوای سرد و افزایش خوش‌بینی‌ها درباره بهبود تقاضای نفت و فرآورده‌های نفتی، توقف فعالیت‌های سه شرکت بزرگ نفتی فعال در استرالیا با نزدیک شدن توفان‌های دریایی و احتمال تشدید آن و همچنین افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI مجددا به بالاترین حد ۲ سال و ۳ ماه گذشته خود نزدیک شده و در سطح ۵۵/۹۱ دلار در هر بشکه قرار گرفت.
در ادامه و طی دوره ۷- ۴ ژانویه ۲۰۱۱ قیمت نفت خام در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، روندی کاهشی در پیش گرفته و به دلیل تصمیم وزارت کشور آمریکا درباره اجازه به ۱۳ شرکت نفتی برای از سرگیری عملیات حفاری در آب‌های عمیق بدون بازنگری بیشتر درباره شرایط زیست محیطی، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، برآورده نشدن پیش‌بینی‌های خوشبیانه درباره اشتغالزایی در آمریکا، آمارهای ناامیدکننده از بازار خرده‌فروشی آمریکا و همچنین کاهش شاخص ارزش سهام در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI از حدود ۵۵/۹۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۳/۸۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۷ ژانویه کاهش یافت. وزارت کار آمریکا اعلام نموده است که نرخ بیکاری در این کشور با کاهشی شدید، به ۴/۹ درصد رسیده است، اما در همین حال، خبر ایجاد ۱۰۳ هزار فرصت شغلی در این کشور، کارشناسان امیدوار به ایجاد ۱۵۰ هزار شغل را ناامید کرده است.
کارشناسان معتقدند بازار نفت به آمار ناهماهنگ اشتغال واکنش نشان می‌دهد، زیرا این آمار، امیدواری به وجود تقاضای بسیار مناسب برای نفت در آمریکا را کمرنگ نموده است. البته طی هفته مذکور کاهش قابل توجه سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۲/۴ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰، از عوامل تقویت کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌رود. شاخص بازارهای سهام طی هفته گذشته، از یک روند افزایشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بود. در ابتدا به دلیل افزایش امیدواری‌ها به بهبود شرایط اقتصاد جهانی و اعلام آمارهای مثبت اقتصادی از بخش‌های تولیدی در اروپا و آمریکا و رشد فعالیت بخش‌های تولیدی آمریکا و اروپا در دسامبر سال ۲۰۱۰، شاخص بازارهای سهام از یک روند افزایشی برخوردار بوده و طی دوره ۵- ۳ ژانویه ۲۰۱۱ به میزان قابل توجهی افزایش یافت، ولی مجددا در پی برآورده نشدن پیش‌بینی‌های خوشبیانه درباره اشتغالزایی در آمریکا و انتشار آمار ناامید کننده از بازار خرده فروشی آمریکا، روند کاهشی در پیش گرفت.
ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته، در پی افزایش نگرانی‌ها درباره بحران بدهی‌ها در منطقه یورو از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بود. تصویب کمک‌های مالی به ایرلند از سوی اتحادیه اروپا، تا حدودی موجب تضعیف ارزش یورو در مقابل دلار شده است، ولی کارشناسان معتقدند این روند تداوم نیافته و برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا، سبب کاهش ارزش دلار خواهد شد. بطور کلی ارزش دلار در مقابل یورو طی ماه‌های اخیر در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است. سیاستگذاران بانک مرکزی آمریکا اعلام کرده اند که آماده ارائه کمک‌های بیشتر برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور هستند، لذا در صورت اجرای برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا و تزریق پول به اقتصاد این کشور برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد.
براساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۳ ژانویه الی ۴ ژانویه ۲۰۱۱، ازحدود ۷۹/۸۹ دلار در هر بشکه تا بیش از ۲۷/۹۱ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۴ ژانویه ۲۰۱۱، با ۶۴ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۹۰ دلار و ۵۳ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۹ دلار و ۸۹ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه دسامبر ۲۰۱۰، با ۵ دلار و ۷۲ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه نوامبر ۲۰۱۰ به هر بشکه ۸۸ دلار و ۵۵ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه نوامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۲ دلار و ۸۳ سنت در هر بشکه بود. میانگین سالانه بهای سبد نفتی اوپک نیز در سال ۲۰۱۰ با ۱۶ دلار و ۳۹ سنت افزایش نسبت به میانگین سال ۲۰۰۹، در سطح ۷۷ دلار و ۴۵ سنت در هر بشکه قرار گرفت. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت،
اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بازار بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و در ابتدا از حدود ۸۴/۹۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۱ تا کمتر از ۵۳/۹۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۴ ژانویه کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۰/۹۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۵ ژانویه افزایش یافت که این سطح قیمتی نیز پایدار نبوده و دوباره تا سطح ۳۳/۹۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۱۱ کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا موجب گردیده است تا قیمت نفت خام برنت حق مرغوبیت ۳۰/۵ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI داشته باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۵۲ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۸ دسامبر ۲۰۱۰)، در روز ۵ ژانویه ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۹۰ دلار و ۵۳ سنت رسیده است. بر‌اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۵ ژانویه ۲۰۱۱ ) ۹۱ دلار و ۹۰ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۸۹ دلار و ۶۵ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۹۱ دلار و ۷۴ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۹۰ دلار و ۲۴ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۹۱ دلار و ۷۳ سنت، شمال غربی اروپا ۹۱ دلار و ۷۹ سنت و در بازار مدیترانه ۹۱ دلار و ۳۴ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۸۹ دلار و ۴۱ سنت، شمال غربی اروپا ۹۰ دلار و ۲۹ سنت و در بازار مدیترانه ۸۹ دلار و ۲۹ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۸ دسامبر ۲۰۱۰ الی ۵ ژانویه ۲۰۱۱، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار مدیترانه به ترتیب به میزان ۸۴ سنت و ۵۹ سنت افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۷۱ سنت و ۳۳ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته با شروع ماه ژانویه قیمت نفت قبل از اینکه روند کاهشی در پیش گیرد توانست رکورد جدیدی را به ثبت برساند. در مسیر کاهشی سطح محکم ۸۷ دلار مانع نزول بیشتر شد و در هفته جاری نیز این سطح حمایتی عمل خواهد نمود؛ ولی فشار کاهشی بر قیمت در سطح مذکور افزایش پیدا می‌کند. قیمت‌های بسته شده در دو هفته گذشته نشان دهنده کاهش در قدرت افزایشی قیمت نفت می‌باشد، بنابراین انتظار نمی‌رود که قیمت بتواند مسیر افزایشی خوبی را در پیش گیرد. آمارهای اقتصاد آمریکا در هفته گذشته مناسب بود. آمار بخش مسکن و فروش خودرو امیدوار کننده بود و همچنین نرخ بیکاری در ماه دسامبر کاهش یافت؛ گرچه تعداد هفتگی جویندگان کار کمی افزایش یافت. وضعیت اقتصادی در منطقه یورو در مجموع به خاطر کشورهای ضعیف مناسب نیست؛ گرچه آمار منتشره برای کشور آلمان مطلوب بود. این امر موجب کاهش شدید ارزش یورو گردید. ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا در هفته گذشته نیز کاهش قابل توجهی داشت. کاهش‌های مداوم ذخیره‌سازی‌ها در هفته‌های گذشته موجب شده است که حجم آنها به دامنه نوسانی سال‌های گذشته نزدیک شود؛ ولی همچنان نسبت به سال گذشته بیشتر است. این موضوع فشار افزایشی بر قیمت نفت را تشدید می‌کند. ذخیره‌سازی بنزین با توجه به فصل سرما روند افزایشی دارد که شرایط طبیعی را دنبال می‌کند و نسبت به سال گذشته در سطح کمتری قرار دارد، لذا کاهش مذکور اثر افزایشی بر قیمت نداشت. در هفته جاری قیمت در دامنه ۸۷ تا ۵/۸۹ دلار تحت فشار قرار دارد که از ناحیه این دوسطح فشارهای افزایشی و کاهشی بر قیمت وارد می‌شود. کاهش از سطح ۸۷ دلار قیمت را تا سطح ۵/۸۴ دلار تحت فشار کاهشی قرار می‌دهد.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی