تجربه جهانی در وصول عوارض شهری

کمال محمدی*

اگر مروری بر سیاست‌های درآمدی مدیریت شهری در دنیا داشته باشیم می‌بینیم عوارض شهری یکی از منابع اصلی آنها را تشکیل می‌دهد و بسیاری از تصمیم سازی ها در خصوص خدمات رسانی و فعالیت های عمرانی بر اساس این منبع درآمدی پایدار صورت می‌گیرد. چرا که هر شهرداری برای اینکه بتواند محیط مصنوع شهر را تبدیل به بستری مناسب برای پویایی اقتصادی، کیفیت بهتر زندگی، اوقات فراغت و فعالیت‌های اجتماعی بکند، باید درآمد داشته باشد و یکی از مهمترین این منابع درآمدی عوارض شهری است که یک منبع درآمدی پایدار محسوب می‌شود. در تمامی شهرهای دنیا هر شهروندی باید حداقل بخش اصلی هزینه شهرداری را بپردازد و در عین حال بخش دیگری از این هزینه ها توسط دولت تامین می‌شود که به متوسط سطح جهانی ۱۵ درصد هزینه را شامل می‌شود .

علاوه بر این منابعی که نام بردم مشارکت بخش خصوصی چه داخلی چه خارجی هم هست که جنبه تجاری پیدا می‌کند اما باز هم بخش اعظم تامین هزینه ها مربوط به وصول عوارض مختلف می‌شود که نحوه وصول آن در شهرهای مختلف تفاوت هایی هم دارد.

به این صورت که در بسیاری از کشور ها، شهرداری‌ها به طور مستقیم این عوارض را وصول می‌کنند و در بعضی دیگر کشور ها دولت آن را وصول می‌کند که البته بخشی از آن را به شهرداری واگذار می‌کند. در تهران نیز وضعیت به این صورت است که عوارض نوسازی در این کلانشهرهم به طور مستقیم توسط شهرداری وصول می‌شود اما وضع عوارض بر مستغلات به گونه ای دیگر است که در توضیح آن باید بگویم مالیات بر مستغلات، یک منبع درآمد بسیار بزرگ برای شهرداری است که پولش را دولت وصول می‌کند، در حالی که شهرداری با فراهم کردن امکانات لازم باعث رونق و کسب درآمد در این حوزه شده‌است.

با این حال به رغم تمامی مسائل و مشکلاتی که وجود دارد شهرداری نتیجه مثبتی از سیستم تشویقی گرفته و گواه آن عدم کاهش پروژه های عمرانی است. چرا که در سه سال گذشته شرایطی که بخش ساخت و ساز با رکود مواجه بوده و پیش از این بالغ بر ۸۰ درصد از درآمد شهری وابسته به این ساخت‌وسازها بود، شاهد بودیم که پروژه های عمرانی شهری با کاهش روبه رو نبوده و این نشان می‌دهد که شهرداری با اتکا به مردم توانسته است با این بحران مقابله کند و این یک اتفاق خوب در راستای حرکت به سوی تامین منابع درآمدی پایدار است.

*کارشناس شهر