روند نوسانی در بازار نفت - ۲۸ آذر ۸۹

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت‌خام در بورس نیویورک طی هفته گذشته (۱۳ دسامبر الی ۱۷ دسامبر ۲۰۱۰) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود. به رغم انتشار آمار مثبت در مورد اقتصاد آمریکا نظیرکاهش اندک تعداد متقاضیان کار و آمار مناسب....

شاخص خرده‌فروشی، افزایش ارزش سهام در بازارهای جهانی، کاهش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام آمریکا (معادل ۹/۹ میلیون بشکه) در هفته منتهی به ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰، افزایش تقاضای نفت‌خام چین در ماه نوامبر ۲۰۱۰ به میزان ۷/۱۳ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل و رسیدن آن به رقم بی سابقه ۳/۹ میلیون بشکه در روز، انتشار اطلاعات مثبت در مورد اقتصاد چین و اعلام افزایش تولید صنعتی این کشور در ماه نوامبر، اعلام افزایش شاخص اعتماد تجاری در کشور آلمان و رسیدن آن به بالاترین سطح خود از سال ۱۹۹۱ میلادی تا کنون، تثبیت مجدد سطح تولید نفت‌خام اوپک در نشست ۱۵۸ این سازمان در اکوادور و همچنین کاهش شدید دمای هوا در اروپا و آمریکا و به تبع آن افزایش تقاضای سوخت گرمایشی در این مناطق، قیمت نفت‌خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول) با توجه به نزدیک شدن به روزهای پایانی سال جاری میلادی و کاهش معاملات از سوی سرمایه‌گذاران، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، افزایش نگرانی‌ها درباره گسترش بحران کسری بودجه و مشکلات مالی به سایر اقتصادهای منطقه یورو و بروز نا آرامی‌ها در این منطقه، افزایش نگرانی‌ها درباره وضعیت آینده اقتصادی ایرلند، نگرانی سرمایه‌گذاران از احتمال کند شدن رشد اقتصادی چین در پی تلاش‌های این کشور برای مبارزه با تورم، اظهار نظرهای مسوولان عربستان درباره بازه مطلوب ۸۰- ۷۰ دلار در هر بشکه برای نفت‌خام و همچنین ادامه نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصاد جهانی، از حدود ۶۱/۸۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ دسامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۰۲/۸۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ دسامبر کاهش یافت. اگرچه انتظار می‌رفت دولت چین در راستای سیاست‌های ضد تورمی خود اقداماتی را انجام دهد، اما نرخ بهره بانکی این کشور افزایش نیافت. نرخ تورم چین در ماه نوامبر ۲۰۱۰ به بالاترین حد خود طی ۲۸ ماه گذشته یعنی حدود ۱/۵ درصد رسیده است و انتظار می‌رود تا آخر سال ۲۰۱۰ و همچنین در سال ۲۰۱۱ طی چند مرحله این حرکت صورت پذیرد و این اقدام نگرانی‌هایی را در بازار نفت ایجاد کرده است. از سوی دیگر، پیش‌بینی می‌شود در هفته‌های پایانی سال ۲۰۱۰ دمای هوای مناطق شمالی آمریکا و همچنین اروپا سردتر شود و این مساله تقاضای سوخت گرمایشی را در روزهای آتی افزایش خواهد داد.

شاخص بازارهای سهام طی هفته گذشته، به دلیل انتشار اطلاعات مثبت در مورد اقتصاد چین و اعلام افزایش فراتر از پیش‌بینی تولید صنعتی این کشور در ماه نوامبر ۲۰۱۰ که اندکی موجب خوش بینی سرمایه‌گذاران شده است و نیز انتشار آمار و اطلاعات مثبت و مناسب در مورد اقتصاد آمریکا(کاهش اندک تعداد متقاضیان کار و آمار مناسب شاخص خرده فروشی)، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بودند، البته طی هفته گذشته افزایش نگرانی‌ها درباره گسترش بحران کسری بودجه و مشکلات مالی به سایر اقتصادهای منطقه یورو و بروز نا آرامی‌ها در این منطقه، از عوامل تضعیف‌کننده ارزش سهام در بازارهای جهانی به شمار رفته و موجب نوسان ارزش سهام در بازارهای جهانی طی روز ۱۵ دسامبر ۲۰۱۰ شد.
ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته به دلیل افزایش اعتراضات مردمی و بروز ناآرامی‌ها در کشورهای منطقه یورو خصوصا یونان و فرانسه در پی تصمیم اتحادیه اروپا مبنی بر تصویب طرح ریاضت اقتصادی در راستای تلاش برای خروج اقتصاد منطقه یورو از بحران کسری بودجه و مشکلات مالی و افزایش نگرانی‌ها درباره گسترش این بحران به سایر اقتصادهای منطقه یورو، از یک روند کاهشی برخوردار بود. تصویب کمک‌های مالی به ایرلند از سوی اتحادیه اروپا، تا حدودی موجب تضعیف ارزش یورو در مقابل دلار شده است، ولی کارشناسان معتقدند این روند تداوم نیافته و برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا، سبب کاهش ارزش دلار خواهد شد. به‌طور کلی ارزش دلار در مقابل یورو طی ماه‌های اخیر در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است. سیاست‌گذاران بانک مرکزی آمریکا اعلام کرده‌اند که آماده ارائه کمک‌های بیشتر برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور می‌باشند، بنابراین در صورت اجرای برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا و تزریق پول به اقتصاد این کشور برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۳ دسامبر الی ۱۶ دسامبر ۲۰۱۰، ازحدود ۹۶/۸۷ دلار در هر بشکه تا بیش از ۷۶/۸۸ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۶ دسامبر ۲۰۱۰، با ۴۸ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۸۸ دلار و ۲۸ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۷ دلار و ۸۰ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه دسامبر ( تا ۱۶ دسامبر ۲۰۱۰ )، با ۴ دلار و ۶۳ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه نوامبر ۲۰۱۰ به هر بشکه ۸۷ دلار و ۴۶ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه نوامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۲ دلار و ۸۳ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت‌خام اوپک دربردارنده ۱۲ نوع نفت‌خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.

قیمت نفت‌خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژانویه ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و در ابتدا به دلیل کاهش شدید دمای هوا در اروپا و به تبع آن افزایش تقاضای سوخت گرمایشی در این منطقه، از حدود ۱۹/۹۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ دسامبر ۲۰۱۰ تا بیشتر از ۲/۹۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۵ دسامبر افزایش یافت، ولی مجددا در پی تداوم بحران کسری بودجه در اروپا و بروز ناآرامی‌ها در این منطقه، تا سطح ۶۷/۹۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ دسامبر کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت‌خام در آمریکا موجب شده است تا قیمت نفت‌خام برنت حق مرغوبیت ۶۵/۳ دلار در هر بشکه نسبت به نفت‌خام WTI داشته باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت‌خام صادراتی ایران با ۷ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۷ دسامبر ۲۰۱۰)، در روز ۱۳ دسامبر ۲۰۱۰ به بشکه ای ۸۷ دلار و ۹۳ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت‌خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز دوشنبه (۱۳ دسامبر ۲۰۱۰ ) ۸۹ دلار و ۸ سنت بود و همین رقم برای نفت‌خام سنگین در سطح ۸۷ دلار و ۲۶ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت‌خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۸۹ دلار و ۳ سنت و هر بشکه نفت‌خام سنگین ایران به این بازار ۸۷ دلار و ۶۳ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت‌خام سبک ایران در بازار آسیا ۸۹ دلار و ۳۵ سنت، شمال غربی اروپا ۸۸ دلار و ۹۷ سنت و در بازار مدیترانه ۸۷ دلار و ۹۳ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت‌خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۸۷ دلار و ۲۵ سنت، شمال غربی اروپا ۸۷ دلار و ۵۶ سنت و در بازار مدیترانه ۸۶ دلار و ۱۳ سنت به فروش رسیده است.
طی دوره ۷ دسامبر الی ۱۳ دسامبر ۲۰۱۰، قیمت نفت‌خام ایران در بازار آسیا افزایش یافته و در سایر بازارها با کاهش همراه بوده است. بیشترین کاهش در قیمت نفت‌خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای مدیترانه و آفریقای جنوبی با ۱۶ سنت کاهش در هر بشکه بوده است. از سوی دیگر، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت‌خام سبک و سنگین ایران به مقصدهای مختلف از ابتدای ماه دسامبر، به ترتیب به میزان ۵ و ۷ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
براساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت‌خام این کشور در هفته منتهی به ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰ معادل ۳۴۶ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۳ دسامبر ۲۰۱۰) به میزان ۹/۹ میلیون بشکه کاهش یافته است و معادل ۶/۱۳ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۱ دسامبر ۲۰۰۹ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل معادل ۹/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۸/۲۳ روز قرار گرفته است و معادل ۱/۰ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۷۱ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۹۷۴/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۱۷۰/۱ میلیون بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت‌خام آمریکا طی دوره ۳ دسامبر ۲۰۱۰ الی ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰ به میزان ۲۲ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۶۰۴/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۸۰ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۱ دسامبر ۲۰۰۹ است. در همین زمان میزان واردات نفت‌خام آمریکا از ۰۵۳/۹ میلیون بشکه در روز به ۶۹۰/۷ میلیون بشکه در روز (معادل ۳۶۳/۱ میلیون بشکه در روز) کاهش یافته است که به میزان ۸۲ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت:
در هفته گذشته قیمت نفت WTI بعد از اینکه بالاتر از حمایت ۸۷ دلار قرار داشت با توجه به آمار مثبت اقتصادی آمریکا و کاهش زیاد ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام تحت فشار افزایشی قرار گرفت. از طرف دیگر با توجه به اینکه سطح ۹۰ دلار از موانع مهم بر سر راه افزایش قیمت قرار دارد قیمت در محدوده ۸۷ تا حدود ۹۰ دلار نوسان داشت. آمار منتشره در مورد اقتصاد آمریکا مناسب بود. تعداد متقاضیان کار کاهش‌ اندکی داشت و شاخص‌های دیگر نیز مانند آمار خرده فروشی مناسب بود. از طرف دیگر در اروپا هنوز شرایط بحرانی در برخی از کشورها تهدید کننده است؛ البته نسبت به شرایط وخیم قبلی بهتر شده است. لذا در مجموع شرایط اقتصادی وضعیت مناسبی را نشان داد که همین امر مانع کاهش قیمت نفت شد.
ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام با کاهش زیادی روبه‌رو بود که این عامل نیز از مهم‌ترین عوامل عدم کاهش قیمت به شمار می‌رود. البته قابل ذکر است که میزان ذخیره‌سازی‌ها هنوز نسبت به سال گذشته بیشتر است. دامنه فعلی نوسان قیمت بین ۵/۸۶ تا ۵/۹۰ قرار گرفته است. کاهش از ۵/۸۶ دلار موجب رسیدن به سطح ۸۵ دلار خواهد شد. فشار‌های افزایشی وارده در هفته گذشته نتوانست موجب افزایش قیمت به بیش از ۹۰ دلار شود که نشان می‌دهد هنوز قیمت آماده گذار از این سطح نیست.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی