آخرین گمانه‌زنی‌ها از قیمت نفت در سال ۲۰۱۰

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت‌خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۶ دسامبر الی ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰) از یک روند کاهشی برخوردار بود.

به‌رغم افزایش ارزش سهام در بازارهای جهانی، کاهش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام آمریکا (معادل ۸/۳ میلیون بشکه) در هفته منتهی به ۳ دسامبر ۲۰۱۰، انتشار آمار مناسب اقتصادی در مورد اقتصاد آمریکا، احتمال تثبیت مجدد سطح تولید نفت‌خام اوپک در نشست ۱۵۸ این‌سازمان در اکوادور و همچنین کاهش شدید دمای هوا در اروپا و به تبع آن افزایش تقاضای سوخت گرمایشی در این منطقه، قیمت نفت‌خام WTI در بازار بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول) در پی بروزابهاماتی درباره ادامه معافیت‌های مالیاتی تصویب شده (کاهش مالیات‌ها) در آمریکا در دوران رییس جمهور سابق آمریکا که اختلاف نظرهایی را بین دموکرات‌ها و جمهوری خواهان به بار آورده است، کاهش برآورد تقاضای جهانی نفت‌خام در سال ۲۰۱۱ توسط اداره اطلاعات انرژی آمریکا نسبت به برآورد پیشین این‌سازمان، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، نگرانی سرمایه‌گذاران از احتمال کند شدن رشد اقتصادی چین در پی تلاش‌های این کشور برای مبارزه با تورم و افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره افزایش نرخ بهره در این کشور، از حدود ۳۸/۸۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۶ دسامبر ۲۰۱۰ به کمتر از ۷۹/۸۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۰ دسامبر کاهش یافت. از سوی دیگر، پیش‌بینی می‌شود طی روزهای آینده دمای هوای اروپا همچنان زیر سطح عادی این فصل باقی مانده و تقاضای سوخت گرمایشی دراین منطقه همچنان بالا باشد. لذا دورنمای رشد تقاضای نفت‌خام با توجه به گسترش موج سرما و امیدواری به ادامه روند بازسازی اقتصادی، سبب تقویت قیمت نفت‌خام در روزهای آتی خواهد شد.
شاخص بازارهای سهام طی هفته گذشته از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بودند. بر این اساس، در پی انتشار آمار و اطلاعات مثبت و مناسب در مورد اقتصاد آمریکا نظیر کاهش بیشتر از حد انتظار تعداد متقاضیان کار، افزایش شاخص احساس مصرف‌کننده رویترز میشیگان و همچنین کاهش تراز تجاری آمریکا، ارزش سهام در بازارهای جهانی به میزان قابل توجهی طی دوره ۶ دسامبر الی ۱۰ دسامبر ۲۰۱۰ افزایش یافت.
ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته به دلیل وجود تردیدهایی درباره عدم توان ایرلند برای پرداخت بدهی‌های خود و افزایش نگرانی‌ها درباره گسترش بحران کسری بودجه و مشکلات مالی به سایر اقتصادهای منطقه یورو، از یک روند کاهشی برخوردار بود. تصویب کمک‌های مالی به ایرلند از سوی اتحادیه اروپا، تا حدودی موجب تضعیف ارزش یورو در مقابل دلار شده است، ولی کارشناسان معتقدند این روند تداوم نیافته و برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا، سبب کاهش ارزش دلار خواهد شد. به‌طور کلی ارزش دلار در مقابل یورو طی ماه‌های اخیر در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است. سیاستگذاران بانک مرکزی آمریکا اعلام کرده‌اند که آماده ارائه کمک‌های بیشتر برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور می‌باشند، لذا در صورت اجرای برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا و تزریق پول به اقتصاد این کشور برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) در آخرین پیش‌بینی خود میزان افزایش تقاضای جهانی نفت‌خام در سال ۲۰۱۱ را در حدود ۴۳/۱ میلیون بشکه در روز اعلام کرده است که نسبت به برآورد قبلی این‌سازمان در حدود ۱۰ هزار بشکه در روز کمتر است. بر این اساس پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی نفت‌خام از حدود ۳۵/۸۶ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۰، به بیش از ۷۸/۸۷ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۱ افزایش یابد که بیشترین رشد مصرف نیز مربوط به کشورهای در حال توسعه نظیر چین، خاورمیانه و برزیل خواهد بود. همچنین در میان کشورهای توسعه یافته، تنها تقاضای نفت‌خام آمریکا افزایش قابل توجهی داشته و با افزایش ۲۰۰ هزار بشکه در روز، به حدود ۲۶/۱۹ میلیون بشکه در روز خواهد رسید. از سوی دیگر، براساس گزارش جدید ماهانه اوپک پیش بینی می‌شود رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۰ معادل ۵/۱ میلیون بشکه در روز باشد که نسبت به برآورد قبلی این‌سازمان بیش از ۲۰۰ هزار بشکه در روز بیشتر می‌باشد. بر این اساس میانگین روزانه تقاضای جهانی نفت‌خام در پی برنامه‌های اقتصادی تشویقی در کشورهای عضو‌سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی، فراتر از پیش بینی‌های قبلی بوده است. یکی دیگر از دلایل افزایش تقاضای نفت‌خام در سال ۲۰۱۰، رشد تقاضای سوخت‌های گرمایشی در قاره اروپا و آمریکا به دلیل سرمای ناگهانی هوا اعلام شده است.

بنابر اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا، با کاهش تدریجی مازاد ظرفیت تولید نفت‌خام در جهان، روند افزایشی قیمت در بازارهای جهانی تداوم خواهد یافت. لذا بر اساس پیش‌بینی این اداره، میانگین قیمت نفت‌خام در آمریکا در سال ۲۰۱۱ میلادی، در حدود ۸۹ دلار در هر بشکه خواهد بود که نسبت به برآورد قبلی این‌سازمان حدود ۲ دلار در هر بشکه بیشتر است. کاهش ذخایر سوخت در کشورهای توسعه یافته از جمله دلایل این افزایش قیمت به شمار می‌رود. همچنین با توجه به رکورد شکنی قیمت نفت‌خام در هفته گذشته و عبور آن از مرز ۹۰ دلار در هر بشکه، تحلیلگران و فعالان بازار پیش‌بینی می‌کنندکه با افزایش خوش‌بینی‌ها نسبت به وضعیت اقتصادی جهان، رشد قیمت نفت‌خام در سال ۲۰۱۱ ادامه یافته و به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه نیز برسد. به عقیده کارشناسان، اقتصاد آمریکا و چین که بزرگ ترین مصرف‌کنندگان نفت‌خام می‌باشند، نشانه‌های مثبت بیشتری را بروز می‌دهند. عمده‌ترین مشکل اقتصادی آمریکا، در بازار مسکن دیده می‌شود و دیگر صنایع، همچنان پویا بوده و به تدریج، سرعت بازسازی اقتصادی بیشتر خواهد شد. همچنین اقتصاد چین نیز با وجود فشار تورم و سیاست‌های انقباضی پولی، با سرعت قابل قبولی به رشد خود ادامه خواهد داد.
براساس آمار دبیرخانه ‌سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۶ دسامبر الی ۹ دسامبر ۲۰۱۰، ازحدود ۱۳/۸۸ دلار در هر بشکه تا کمتر از ۹۲/۸۷ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۹ دسامبر ۲۰۱۰، با ۲ دلار و ۹۴ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۸۷ دلار و ۸۴ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۳ دسامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۴ دلار و ۹۰ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه دسامبر ( تا ۹ دسامبر ۲۰۱۰ )، با ۴ دلار و ۱۳ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه نوامبر ۲۰۱۰ به هر بشکه ۸۶ دلار و ۹۶ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه نوامبر ۲۰۱۰ معادل ۸۲ دلار و ۸۳ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت‌خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت‌خام اعضای این‌سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
میانگین بهای هر بشکه نفت‌خام صادراتی ایران با ۴ دلار و ۷۴ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۹ نوامبر ۲۰۱۰)، در روز ۷ دسامبر ۲۰۱۰ به بشکه ای ۸۷ دلار و ۸۶ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت‌خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه شنبه (۷دسامبر ۲۰۱۰ ) ۸۹ دلار و ۳ سنت بود و همین رقم برای نفت‌خام سنگین در سطح ۸۷ دلار و ۱۹ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت‌خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۸۹ دلار و ۱۹ سنت و هر بشکه نفت‌خام سنگین ایران به این بازار ۸۷ دلار و ۷۹ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت‌خام سبک ایران در بازار آسیا ۸۹ دلار و ۱۵ سنت، شمال غربی اروپا ۸۹ دلار و ۱۰ سنت و در بازار مدیترانه ۸۸ دلار و ۹ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت‌خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۸۷ دلار و ۵ سنت، شمال غربی اروپا ۸۷ دلار و ۷۰ سنت و در بازار مدیترانه ۸۶ دلار و ۲۹ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۹ نوامبر الی ۷ دسامبر ۲۰۱۰، بیشترین افزایش در قیمت نفت‌خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار آفریقای جنوبی به ترتیب با ۹۶/۴ و ۸۶/۴ دلار افزایش در هر بشکه بوده است. همچنین میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت‌خام سبک و سنگین ایران به مقصدهای مختلف از ابتدای ماه دسامبر، به ترتیب به میزان ۸۵/۴ و ۶۸/۴ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
قیمت نفت‌خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژانویه ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۴۵/۹۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۶ دسامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۴۸/۹۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۰ دسامبر کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت‌خام در آمریکا موجب شده است تا قیمت نفت‌خام برنت حق مرغوبیت ۶۹/۲ دلار در هر بشکه نسبت به نفت‌خام WTI داشته باشد.
براساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت‌خام این کشور در هفته منتهی به ۳ دسامبر ۲۰۱۰ معادل ۹/۳۵۵ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۲۶ نوامبر ۲۰۱۰) به میزان ۸/۳ میلیون بشکه کاهش یافته است و معادل ۸/۱۹ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۴ دسامبر ۲۰۰۹ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل معادل ۷/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۷/۲۴ روز قرار گرفته است و معادل ۵/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۷۸۹ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۹۰۳/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۹۸۲ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت‌خام آمریکا طی دوره ۲۶ نوامبر ۲۰۱۰ الی ۳ دسامبر ۲۰۱۰ به میزان ۲۷ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۵۸۲/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۴۴ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۴ دسامبر ۲۰۰۹ است. در همین زمان میزان واردات نفت‌خام آمریکا از ۴۴۶/۸ میلیون بشکه در روز به ۰۵۳/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۶۰۷ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که به میزان ۹۱۶ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت:
در هفته گذشته قیمت نفت‌خام WTI با توجه به اینکه نزدیک به سطح مقاومت ۹۰ دلاری قرار داشت و با مقاومت زیادی روبه رو بود در نهایت مسیر کاهشی را در پی گرفت. قبل از اینکه قیمت مسیر نزولی را به خود گیرد، توانست سطح ۹۰ دلاری را همانطور که مورد انتظار بود بشکند. این موضوع به این معنی است که قیمت توانایی خود را برای گذر از این سطح در آینده به نمایش گذاشته است. درنهایت قیمت بعد از این نمایش به سرعت روند نزولی گرفت و به اولین سطح مهم حمایتی یعنی ۸۷ دلار سقوط کرد و در نهایت روند افزایشی قبلی به روند نزولی تبدیل شد. اطلاعات و آمار منتشره در مورد اقتصاد آمریکا در هفته گذشته دلالت بر شرایط مناسب اقتصادی داشت و اکثر آمار مهم مثبت بودند. تعداد متقاضیان کار بیشتر از حد مورد انتظار کاهش یافت و شاخص احساس مصرف‌کننده رویترز میشیگان نیز از افزایش برخوردار بود و همچنین تراز تجاری آمریکا از کاهش خوبی برخوردار بود. ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام در هفته گذشته از کاهش خوبی برخوردار بود، ولی هنوز نسبت به سال‌های گذشته از میزان نسبی بالایی برخوردار است که موجب شد قیمت نفت‌خام نتواند در بالاتر از سطح ۹۰ دلار به ثبات برسد. از طرف دیگر ذخیره‌سازی‌های بنزین افزایش یافت که این موضوع نیز فشار کاهشی بر قیمت وارد کرد. سطح ذخیره بنزین نسبت به سال گذشته پایین‌تر است که اثر افزایش هفته گذشته را خنثی کرد. قیمت بسته شده در هفته گذشته نشان می‌دهد که قیمت نفت در حال حاضر به سقف قیمتی رسیده است و توانایی لازم برای افزایش بیشتر را ندارد. در مسیر کاهشی سطح ۸۷ دلار و سپس سطح ۸۴ دلار از موانع کاهش قیمت می‌باشند.
*کارشناسان ارشداقتصاد انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )