انگور وکشمش محصولات عمده باغی وصادراتی استان همدان

مهندس حجت ا... شهبازی مدیر جهاد کشاورزی استان همدان
انگور میوه ای بهشتی است که که از زمانهای بسیار قدیم مورداستفاده بشر بوده وحتی برخی معتقدند انگور قبل از غلات مورد استفاده بشر قرارگرفته است .

قدمت ومبداتاریخی کشت انگور درایران به طور دقیق معلوم نیست ،اماطبق نظر متخصصان کاشت انگور حداقل ۲هزار سال پیش از میلاد درایران متداول بوده وازمنطقه ایران به عنوان یکی از خاستگاههای اصلی انگور درجهان نامبرده می شود.
انگوردارای ویتامین های A، B ، Cومقداری منیزیم،کلسیم ،آهن ،فسفر ،پتاسیم و آلبومین بوده و برای درمان بیماریهای یبوست ،عوامل رماتیسم وکم خونی سودمند است ، انگور صاف کننده ومبدل خون است وقند خون را تنظیم کرده وبه عنوان یکی از میوه های ضدسرطانی شناخته می شود ومصرف انگوربرای افرادی که دردوره نقاهت به سر می برند ویااز ضعف عمومی بدن دررنج هستند به دلیل فراوانی پتاسیم توصیه می شود.
انگور وسیب هردو میوه بهشتی اندکه افراد مبتلا به بیماری قلبی واعصاب می توانند از آب آنها استفاده کنند ،انگور علاوه بر خاصیتهای مفید دیگر، درکنترل فشار خون موثر بوده وبرای سلامتی قلب ،ریه وکلیه نافع است وبه علت داشتن املاح ومواد سلولزی ملین ومدر بوده ،برای مبتلایان به اوره بالای خون مناسب وسازگار است.
آبغوره ،سرکه ،کشمش وشیره از جمله فراورده هایی است که ازانگور بدست میاید وهمچنین از برگ درخت ودانه انگورو....استفاده های طبی ودارویی می شود.
دررابطه با وضعیت تولیدانگوروموانع ومشکلات آن درهمدان وهمچنین برنامه های سازمان جهاد کشاورزی با مهندس حجت ا... شهبازی مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان گفتگویی انجام داده ایم که خلاصه آن درپی می آید :
وی سطح زیر کشت انگوررا درجهان معادل ۷میلیون و۴۰۸هزارهکتار دانست وافزود:دربین کشورها اسپانیا بایک میلیون و۲۰۰هزار هکتار ، فرانسه با۸۱۳هزار هکتار ،ایتالیا با۷۷۰هزار هکتار رتبه های اول تا سوم.وکشور ایران با۳۱۵هزار هکتار رتبه ۷جهان رادراختیار دارد.شهبازی تولید انگور درجهان را ۶۷میلیون و۷۰۸هزار و۵۸۷تن اعلام کردوگفت:ایتالیا ،چین وآمریکا رتبه های اول تاسوم رااز نظر تولید درجهان وایران نیز با۲میلیون و۹۰۰هزارتن تولید انگور رتبه هفتم جهانی رادارا می باشد،درحالی که عملکرد انگور درجهان ۹تن درهکتار است ایران باعملکرد۱۰تن رتبه ۳۰ جهانی رااز این لحاظ داراست .
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان ضمن اشاره به سطح باغات استان همدان گفت:دراستان همدان از مجموع حدود ۶۱هزار هکتار باغ حدود ۳۳درصد یعنی ۲۰هزارو۴۶۰هکتارآن تاکستان است واستان با ۳۴۴هزارتن تولید رتبه سوم کشوری رابعد از استانهای فارس وآذربایجان شرقی دراختیار داردودراین میان شهرستان ملایر به عنوان یکی از مناطق عمده تولید انگور درکشور باحدود ۱۰هزار هکتار تاکستان بیش از ۲۰۵هزار تن از محصول انگور استان راتولید می کند.
دراستان همدان به طورمتوسط۱۷تن انگور ازهرهکتار برداشت می گردد.این درحالی است که درباغات ملایربرداشت ۱۰۴هزارو۲۰۰کیلویی هم مشاهده شده است که این امر از سویی حکایت از توانمندی بالای استان درتولید انگور داردواز سویی گویای تفاوت فاحش درمتوسط عملکرد ورکورد ثبت شده می باشد.واین بدان معناست که دربسیاری ازباغات بهره وری مطلوب نیست چرا که بسیاری از باغات به روش سنتی کاشته شده وبهره برداری علمی از آن صورت نمی گیرد.
مهندس شهبازی بااشاره به ارقام رایج در همدان گفت:۵۸درصد از انگوراستان رقم کشمش سفید بی دانه ،۱۱درصد عسگری ،۴درصد یاقوتی و۳۷درصد مابقی فخری ،صاحبی ،ریش بابا ،شاهانی وخلیلی می باشد.
وی افزود:۴۰درصد از انگور تولیدی استان به مصرف تازه خوری رسیده ،۳۵درصد تبدیل به کشمش ،۱۰درصد تبدیل به آب غوره و۱۵درصد تبدیل به شیره ،مویز وباسلق می شود.
ایشان بااشاره به برخی مشکلات تاکداران استان گفت:اغلب باغداران پدر پیشه،تجربی وسنتی بوده وعلاقمند به حرکت در همان مسیر هستند ورغبتی به استفاده از یافته های جدید علمی در باغداری ندارند ،همچنین خردبودن باغات مشکل دیگر تولید انگور دراستان است .
بازار پسند نبودن انگور استان،نبود صنایع تبدیلی وفرآوری متناسب باحجم تولید،نبودن صنایع بسته بندی ،نوسانات شدید قیمت و مکانیزه پذیر نبودن باغات استان از دیگر مشکلاتی است که فراروی توسعه تاکداری دراستان قرار دارند.
وی همچنین عدم مقاومت ارقام انگور استان به شرایط اقلیمی و آفت وبیماریهارااز دیگر مشکلات تولید کنندگان انگور دانسته وگفت:البته درحال حاضر واحدهای تحقیقاتی درتلاش برای معرفی ارقام جدیدی هستند که سازگاری بیشتری با اقلیم استان داشته باشدکه درصورت تحقق این امر امکان کشت داربستی دراستان فراهم خواهد شد .
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان افزود:عدم توسعه بیمه ،عدم وجود تشکل های قوی وکار آمد که بتواند تولید ،فرآوری وصادرات را متصل وهماهنگ اداره نماید وهمچنین عدم به کار گیری امکانات انگور خشک کنی جدید (بارگاهها)نیز هر کدام به نحوی توسعه کمی وکیفی تاکستانهای استان رابا مشکل مواجه ساخته است .
مهندس شهبازی درخصوص برنامه های سازمان متبوع خود در توسعه کمی باغات انگور افزود :دربرنامه پنجم توسعه ۶هزارو ۷۰۰هکتار باغ جدید در همدان احداث می گرددکه ۲هزارو۳۵۰هکتار آن انگور خواهد بود وهمچنین تولید باغات استان از ۵۲۵هزارو۷۰۰تن درسال ۸۸به ۶۸۱هزارتن در سال ۹۳افزایش خواهدیافت که عملکرد باغات از ۸هزارو۸۰۰کیلوبه ۱۰هزارو۱۰۰کیلو افزایش می یابد وتاکستانهای استان باتوجه به سطح وسیعی که دارند نیز مشمول این برنامه خواهندبود. ونیز توسعه بیمه ، آموزش وارتقاء اطلاعات فنی باغداران ،توسعه استفاده از بارگاهها ی انگور خشک کنی تحول درحمل ونقل انگور باتوزیع سبد های بهداشتی وتامین نقدینگی باغداران از جمله برنامه های سازمان جهاد کشاورزی برای باغات انگور می باشد.
این مقام مسئول درادامه از ۲طرح سالیانه جهاد کشاورزی درباغداری یادکردو افزود:درقالب طرح اصلاح باغات درجه ۲به درجه یک ، ۹هزارو۱۶۰هکتار باغ اصلاح خواهد شد که ۵هزار هکتار آن باغ انگور می باشد .همچنین درقالب طرح جایگزینی باغات درجه ۳، ۲هزارو۵۵۱هکتار باغ جدید جایگزین باغات سنتی وغیر اقتصادی خواهد شد که دراین طرح نیز انگور بیشترین سهم یعنی یک هزارو۵۷۴هکتار رابه خود اختصاص داده است .

درادامه مدیر صنایع کشاورزی استان همدان نیزبااشاره به وضعیت واحدهای تولید کشمش (تصفیه وبسته بندی)استان گفت: تعداد۵۷واحددارای پروانه بهره برداری با۷۸هزارو۳۰۰تن کشمش از ۳۳۸هزارو۷۵۰تن ظرفیت،حدود۳۵درصد انگوراستان را فرآوری وبسته بندی می نمایند.
ازدیدگاه مدیر صنایع کشورزی استان مهمترین مشکل صنعت فرآوری کشمش نحوه خشک کردن آن است ودرحال حاضربخشی از کشمش استان به روش سنتی وقلیا فرآوری می گردد که درآن انگور برروی زمین پهن می شود که موجب آلودگی کشمش شده از کیفیت محصول می کاهدوبعلاوه درصدی از کشمش تبدیل به ضایعات می شود.
وی درخصوص راهکارهای خود جهت رفع این مشکل اظهارداشت: استفاده از روش پهن کردن درجاهای بسته یابرروی سیم وبارگاه وخشک کردن روی سطوح بهداشتی و استفاده از خشک کن های خورشیدی مهمترین شیوه غلبه براین مشکل می باشد.
شهسواری حمل ونقل وانبارداری ،اصلاح خطوط فرآوری ،بسته بندی وصادرات راازدیگر مشکلات صنعت تولید کشمش استان دانست وضمن ارائه راه حل هایی اظهارداشت:ازدیگر عوامل مهم تولیدوبسته بندی کشمش ،حمل ونقل وانبارداری است که درروش سنتی کشمش باگونی درانبار نگهداری می شود و جابجایی از انبارتا کارخانه باعث له شدن کشمش می شود وعلاوه بر کاهش کیفیت، شستشو وخشک کردن آن را مشکل می نماید.
وی تاثیر استفاده از سبدرادر نگهداری وجابجایی انگوربسیار مثبت ارزیابی نموده گفت: استفاده از این سبدها آب مصرفی درشستشوی کشمش راتا۳۰درصد کاهش داده ومصرف انرژی رادرکارگاهها تا۲۵درصد می کاهد همچنین کاهش استفاده از گوگرد از دیگر مزایای سبدها می باشد.
مدیر صنایع کشاورزی استان درادامه استفاده از مشعل های نفت یاگازسوز درکارگاهها از علل عمده کاهش کیفیت کشمش استان دانسته وگفت :کارخانه داران باید از خشک کن هایی که قابلیت کنترل درجه حرارت با توجه به رطوبت راداراهستنداستفاده نموده ودرسایر قسمت ها وخطوط نیز از تکنولوژیهای مناسب وبه روزمانند سورت لیزری و.....استفاده نمایند.
وی همچنین به بسته بندی های بی کیفیت ،عدم تنوع دربسته بندی (بسته بندی تا۱۰کیلوگرمی) که از مشکلات بسته بندی صنعت کشمش می باشد اشاره کرد وافزود:رعایت اصول بسته بندی ،ایجاد تنوع درطرح ،رنگ ،اندازه ،وزن و....می تواند علاوه بر افزایش فروش، مشتریان جدیدی جذب کند.
این مقام مسئول ازمشکلات برسرراه صادرات کشمش استان یادکردوافزود:عدم توجه به بازاریابی توسط واحدها ،عدم پرداخت به موقع وکافی یارانه های صادراتی ،پایین بودن کیفیت وبهداشت کشمش تولیدی و بسته بندی ،مشکلات جابه جایی پول وبانکداری وعدم نظارت کافی برصادرات از مهمترین مشکلات برسرراه صادرات کشمش استان هستند.
به هر حال به نظر می رسد صنعت تولید انگور و فرآورده های آن مخصوصاً کشمش جزء لاینفک اقتصاد استان به خصوص کشاورزی آن است.
با دقت نظر در آمار و مطالبی که مدیران ارائه می نمایند، می توان دریافت که در برنامه های توسعه بخش کشاورزی و توسعه صادرات دو نکته را نباید از نظر دور داشت. اول اینکه با جلوگیری از خرد شدن باغات و همچنین اصلاح و جایگزینی باغات ومعرفی ارقام مقاوم وپرمحصول، عملکرد تاکستان ها را به میانگین عملکرد استان نزدیک نماییم که دراین صورت شاهد افزایش چشمگیر تولید انگور در استان خواهیم بود.
نکته دوم اینکه باتوجه به برنامه های سازمان جهادکشاورزی که حکایت از افزایش حدود ۸۰هزارتنی انگوردرپنج سال آینده دارد، در برنامه توسعه صنعت و همچنین صادرات باید به این نکته توجه داشت که محصول انگورومهمترین فرآورده آن یعنی کشمش، عمده ترین قلم صادراتی استان است؛ پس ارزش آن را دارد که توسعه کیفی کارگاه های فرآوری کشمش و تجهیز این کارگاه ها به تکنولوژی مدرن از اولویت های صنعت استان باشد.