بررسی صنعت پتروشیمی طی سه ماهه سوم ۲۰۱۰ در جهان

الهام بادپا *

در شرایطی که اوضاع اقتصاد جهانی چندان مطلوب نبود رشد بازارهای پتروشیمی در آسیا به تقویت صنعت پتروشیمی در جهان کمک کرد و از این‌رو فرصت‌های خوب پیش آمده در صادرات حجم بالایی از محصولات به آسیا، کاهش مصرف در بسیاری از بازارهای داخلی کشورهای غربی را جبران کرده است. بهره‌برداری بسیار از بازارهای صادراتی آسیا یکی از عوامل اساسی در افزایش سودآوری بازارهای بزرگ (پس از افت شدید در نیمه اول سال ۲۰۰۸) محسوب می‌شود. البته تنزل بازارهای آسیایی در سه ماهه سوم موجب افزایش نگرانی‌ها از کند شدن روند بهبود در صنعت پتروشیمی یا حتی بازگشت به اوضاع وخیم گذشته شده است.

وضعیت بازارهای پتروشیمی آسیا در سه ماهه سوم سال ضعیف تر از آن حدی بود که بسیاری انتظارش را داشتند. تقاضا برای محصولات پتروشیمی در آغاز سه ماهه مذکور با افت مواجه شد و مصرف‌کنندگان محصولات پایین دستی از خرید خودداری کرده و قیمت‌ها در هفته‌های اول آن کاهش شدیدی یافت.

سرانجام نیاز به تجدید ذخایر موجودی کالا و انبارها در اوج دوره تولید در ماه‌های اوت و سپتامبر سرانجام به بهبود تقاضا کمک کرد. عرضه اکثر مشتقات به طور کلی طولانی مدت بود، اما عدم تولید قابل توجه در مجتمع مایلا فورمسا در تایوان موجب کمبود محصول در بازار داخلی شد. با اینکه می‌شد عایدی بالاتری در اروپا کسب کرد، اما واردات از خاورمیانه متداول‌تر بود. در این اثنا ضعف بازار منجر به کاهش قیمت‌ها در ماه جولای شد و سودآوری تولیدکنندگان محلی را کاهش داد.

میانگین حاشیه سود صنعت پتروشیمی در اروپای غربی طی سال ۲۰۱۰ رشد پیوسته و یکنواختی را تجربه کرد و کسب سودهای بیشتر در سه ماه سوم حاشیه سود این صنعت را نسبت به میانگین دو دهه قبل آن نزدیک به ۱۵ درصد بالا برد. در واقع رشد مشاهده شده در حاشیه سود حاکی از این است که اوضاع صنعت نسبت به رکود شدیدی که در نیمه دوم سال ۲۰۰۸ تجربه کرد تقریبا بهبود یافته است.

پس از کاهش حجم تقاضا در نیمه اول سال ۲۰۰۸ تقاضای داخلی برای بسیاری از محصولات مناسب بود. ضمنا بالا بودن هزینه‌ها لطماتی را به رقابت در بازارهای صادراتی وارد آورد. میانگین نرخ عملیاتی کمتر از ۸۵ درصد محدود شد و مسائل فوق موجب شد این صنعت نسبت به چشم‌انداز موجود از آینده بازار ضعیف‌تر باشد.

میانگین سودآوری صنعت پتروشیمی آمریکا به دلیل پایین بودن تقاضا در سه ماه سوم با افت شدیدی مواجه شد. پس از آنکه رشد اقتصادی سالانه این کشور در دو فصل قبلی نزدیک به ۵/۴ درصد رسید در سه ماهه دوم تا ۶/۱ درصد پایین آمد. در واقع شاخص‌های اقتصادی پیشرو منتشر شده در آغاز سه ماهه سوم نگرانی از افت مصرف را بالا برد. با وجود کسادی در سطح مصرف مشتریان نهایی بخش تولید، بازپرسازی انبوه انبارها تا حد زیادی به رشد تقاضا کمک کرد. اما میانگین حاشیه سود این صنعت نزدیک به ۳۰ درصد تنزل یافت. با این حال مزیت دستیابی به خوراک اتان با قیمت پایین موجب حفظ حاشیه سود در سطحی بالاتر از میانگین (در بلندمدت) شده است.

سودآوری تولید محصولات پتروشیمی در خاورمیانه به دلیل کسادی در بازارهای آسیایی با افت قابل ملاحظه‌ای در سه ماهه سوم مواجه شد. میانگین درآمد حاصل از صادرات به آسیا به طرز چشمگیری کاهش نشان داد؛ به طوری‌که قیمت‌های آسیایی پس از ثبت یک افت شدید در سه ماهه دوم به کف قیمتی جدیدی دست یافتند. به علاوه صادرات به اروپای غربی نتیجه بسیار جذاب‌تری برای صادرکنندگان فراهم آورد؛ چراکه قیمت‌های اروپایی عموما ثابت و یکنواخت باقی ماندند و این مساله مانع از آن شد که مانند سایر مناطق شاهد افت قیمتی خیلی شدیدی باشیم. قیمت‌های قراردادهای اتیلن اروپا ۳۷۰ دلار (برای هر تن) نسبت به قیمت‌های نقدی آسیای جنوب شرقی بالاتر بود.

بالاتر بودن حاشیه سود در اروپا حجم زیادی از مواد خام را روانه غرب کرد. با این حال تداوم تولید در خاورمیانه، تقاضای ضعیف در اروپا و قیود لجستیکی موجود منجر به محدود شدن حجم معاملات شد.

مزیت‌های بهای تمام شده مواد خام در دسترس برای بسیاری از تولیدکنندگان در خاورمیانه و ایالات متحده آمریکا در سه ماه سوم فراهم شد و کاهش بهای نفت خام نسبت به اوج آن در ماه آوریل به این مساله کمک کرد. میانگین قیمت نفت خام برنت طی ماه‌های جولای و اوت با سه دلار کاهش (هر بشکه) به قیمت ۷۶ دلار رسید. در این اثنا قیمت نفتا با کاهش قیمت نفت خام کاهش یافت و قیمت‌های اروپایی نیز در ماه جولای به کمترین حد خود در ۹ ماه اخیر رسیدند.

بازارهای اتیلن در ایالات متحده آمریکا در سه ماهه سوم سال به دلیل عرضه بیش از اندازه و کاهش تقاضا با افت مواجه شدند. در خلال مدتی که سطح مصرف مصرف‌کنندگان نهایی در بخش تولید بسیار پایین بود بازپرسازی انبوه انبارها منجر به حمایت از تقاضا شد. اعمال تخفیف‌های بالا در قیمت نقدی مواد و کاهش بهای تمام شده مواد خام باعث شد میانگین قیمت قراردادها نسبت به سه ماهه دوم ۶/۷ سنت (هر پوند) پایین بیاید. قابل ذکر است اتان نسبت به مواد خام سنگین‌تر از مزیت‌های هزینه‌ای قابل توجهی برخوردار می‌باشد.

کرکرها در اروپای غربی خواستار سهم بیشتری از حاشیه سود زنجیره ارزش شدند. ثابت ماندن قیمت قراردادها مانع از آن شد افتی که در سایر بازارهای منطقه مشاهده شد پیش آید.

میانگین قیمت نفتا در ماه جولای به کمترین حد خود در ۹ ماه اخیر رسید از این‌رو قیمت نفت خام کاهش یافت. سودآوری کرکرها از زمانی که قراردادهای ماهانه در آغاز سال ۲۰۰۹ منعقد شد به بالاترین حد خود رسید و حاشیه سود نقدی کرکر نفتای پیشرو ۵۰۰ یورو (هر تن) شد.

عملکرد بازار پلیمرها در اروپا برای سومین سه ماهه متوالی به رشد خود ادامه داد و میانگین حاشیه سود این بخش را به بالاترین حد خود در سه سال اخیر رساند. با وجود حاشیه سود قوی، همچنان کاهش حجم معاملات باعث محدود شدن درآمدها شد. تولیدکنندگان PET، پلی استایرن و PVC سود بالایی را کسب کردند. البته از آنجاکه سود نهایی، بیشتر نصیب کرکرها شد تولیدکنندگان پلی اولفین سود اندکی را گزارش دادند.

سه ماهه سوم سال ۲۰۱۰ با افت تقاضا برای پلی اولفین‌ها در آسیا آغاز شد؛ به‌طوری‌که بسیاری از پردازشگرهای پلاستیک‌ها در چین ناچار شدند یا به طور موقت خطوط تولید خود را متوقف کنند یا نرخ عملیاتی را به دلیل محدودیت در مصرف برق کاهش دهند. جو روانی خرید در سایر بازارهای اصلی هند نیز همانند بازارهای آسیای جنوب شرقی کساد بود. با رسیدن به اواخر سه ماهه فوق (و نزدیک شدن به فصل پیک تولید) سطح تقاضا به تدریج بهبود یافت. با این حال با کاهش قیمت‌ها شاهد افت حاشیه سود در این مناطق بودیم.

* کارشناس شرکت کارگزاری بانک ملی ایران