نوسان نرخ گاز

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در نوامبر ۲۰۱۰) طی دوره ۴ اکتبر الی ۸ اکتبر ۲۰۱۰ ، از یک روند کاهشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بود. بر این‌ اساس قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس نایمکس، ابتدا از حدود ۷۲۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۸۶۵/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۱۰ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۶۵۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ اکتبر کاهش یافت.

از سوی دیگر، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه نوامبر ۲۰۱۰ از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۳۳۷۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ اکتبر تا بیش از ۴۶۸۶/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۸ اکتبر ۲۰۱۰ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۲۵ سنت (۵۶/۶ درصد) کاهش، از حدود ۸۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۵۶/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ اکتبر کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۵۴/۴۱ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ، پایین تر است.
قیمت‌های تک محموله گازطبیعی در بازارهای نیویورک و شیکاگو نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۰۹/۴ و ۸۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۰ تا کمتر از ۸۷/۳ و ۶۳/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ اکتبر کاهش یافتند. از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE) با ۶۸ سنت افزایش طی دوره ۲۹سپتامبر الی ۵ اکتبر ۲۰۱۰، از حدود ۷۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا بیش از ۴۷/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰ در حدود ۳۴۹۹ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۸۵ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۱۴۹ میلیارد فوت مکعب ( ۱/۴ درصد) کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱ اکتبر ۲۰۰۹ بوده و به میزان ۲۲۰ میلیارد فوت مکعب (۷/۶ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۰۹- ۲۰۰۵) است.
میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۳۲۷۹ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۱ اکتبر به میزان ۵۳ میلیارد فوت مکعب نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و به میزان ۳۶ میلیارد فوت مکعب (۹/۱ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بالاتر است. ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۱۳۱ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی (۹۵۱ میلیارد فوت مکعب ) بوده و نسبت به هفته قبل از آن نیز به میزان ۳۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۸۴ میلیارد فوت مکعب (۲/۷ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱ اکتبر ۲۰۰۹ کمتر است.
سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰ نسبت به هفته قبل از آن تغییری نکرده و در سطح ۴۹۷ میلیارد فوت مکعب ثابت مانده است، ولی معادل ۵۲ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به‌طور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۴۹۹ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی:
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۸ اکتبر ۲۰۱۰ از یک روند افزایشی برخوردار بود. قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بازار بورس نیویورک، درپی امیدواری‌ها درباره اتخاذ راهبردهای جدی تر از سوی بانک مرکزی آمریکا برای کمک به بازسازی اقتصاد این کشور، اعتصاب در پایانه نفتی فرانسه، سانحه کانال هوستون، تعطیلی خط لوله ۶-ای شرکت کانادایی انبریج با ظرفیت انتقال ۶۷۰ هزار بشکه در روز به دلیل بروز مشکل فنی، افزایش ارزش شاخص سهام در بازارهای جهانی، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، کاهش قابل توجه سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۶/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰ و همچنین به تبعیت از افزایش قیمت‌های نفت خام، از حدود ۰۹۳۳/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۴اکتبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۱۵۱۲/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۸ اکتبر ۲۰۱۰ افزایش یافت. طی هفته مذکور، کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۳۹۴ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌رود.
اعتصاب کارکنان در پایانه نفتی فو-لاورا در جنوب فرانسه تردد نفتکش‌ها در این پایانه را غیرممکن ساخته و روند عرضه بنزین به اروپا و آمریکا را مختل نموده است. در پی این اعتصاب، چندین پالایشگاه ناچار به توقف بخشی از عملیات تولید خود شده اند که این امر منجر به افزایش قیمت بنزین در اروپا و آمریکا شده است. پایانه فو-لاورا، نفت مورد نیاز ۸ پالایشگاه، ۶ واحد در فرانسه، یک واحد در سوئیس و یک واحد در آلمان را تامین می‌کند که مجموع ظرفیت آنها، بیش از یک میلیون بشکه در روز و حدود ۷ درصد ظرفیت پالایشی قاره اروپا است. این پالایشگاه‌ها، به جز پالایشگاه آلمانی، هیچ مسیر جایگزینی به جای پایانه فو-لاورا برای تامین نفت مورد نیاز خود ندارند. وقوع حادثه‌ای در کانال هوستون در آمریکا نیز منجر به بسته شدن این کانال شده و به تبع آن دریافت خوراک پالایشگاه‌های این منطقه با مشکل روبه‌رو شده و ۹/۴ درصد ظرفیت پالایشی از مدار تولید خارج شده است.
قیمت سوخت حرارتی در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی مذکور و همچنین کاهش سطح ذخیره سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱/۱ میلیون بشکه و کاهش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۱۷۵ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰ و نیز به تبعیت از بازار نفت خام، از یک روند نوسانی برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۲۸۴۷/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۳۰۷۸/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۶ اکتبر ۲۰۱۰ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲۸۱۹/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۸ اکتبر کاهش یافت. قیمت آتی‌های گازوئیل اروپا نیز طی دوره مذکور، به دلیل افزایش دوباره نگرانی‌ها درباره پایداری وضعیت اقتصاد اروپا، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۳۶۱۴/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۳۸۲۵/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۶ اکتبر افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۳۴۴۴/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۸ اکتبر ۲۰۱۰ کاهش یافت. طی هفته مذکور، کاهش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۳۹۴ و ۱۷۵ هزار بشکه در روز و افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت کوره پسماند آمریکا (معادل ۳۰۰ هزار بشکه) در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت‌های فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین (معادل ۶/۲ میلیون بشکه)، فرآورده‌های میان تقطیر (معادل ۱/۱ میلیون بشکه) و سوخت جت ( معادل ۸۰۰ هزار بشکه) در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰، از عوامل تقویت کننده قیمت‌های فرآورده‌های نفتی به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۶ اکتبر ۲۰۱۰، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۸ سپتامبر الی ۵ اکتبر ۲۰۱۰ ، از یک روند افزایشی برخوردار بودند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازارهای خلیج فارس، مدیترانه، شمال اروپا، ژاپن و سنگاپور به ترتیب به میزان ۵۴/۴۹، ۲۵/۵۱، ۲۵/۴۲، ۵۴/۴۹ و ۵۳/۴۹ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته و در سطوح ۱۲/۷۴۰، ۷۴۸، ۷۳۹، ۷۷۴ و ۲۹/۷۵۹ دلار به ازای هر تن قرار گرفتند.
همچنین بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن گازوئیل در بازار خلیج فارس با ۴۲ دلار و ۱۷ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰)، طی روز ۵ اکتبر ۲۰۱۰ در سطح ۶۷۴ دلار و ۱۵ سنت قرار گرفت. بر این اساس، هر تن گازوئیل در بازارهای مدیترانه ۷۱۲ دلار و ۷۵ سنت، شمال اروپا ۷۰۵ دلار و ۲۵ سنت، ژاپن ۷۰۴ دلار و ۴۷ سنت و سنگاپور ۶۸۸ دلار و ۸۳ سنت معامله شده است. میانگین بهای هرتن سوخت جت نیز در بازار خلیج فارس با ۵۱ دلار و ۵۲ سنت افزایش نسبت به هفته قبل، طی روز ۵ اکتبر ۲۰۱۰ در سطح ۷۳۴ دلار و ۴۰ سنت قرار گرفت. میانگین بهای هر تن نفت کوره در بازار خلیج فارس با ۲۹ دلار و ۹۳ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰ )، طی روز ۵ اکتبر ۲۰۱۰ در سطح ۴۶۲ دلار و ۷۶ سنت قرار گرفت. بر این اساس، هر تن نفت کوره در بازارهای مدیترانه ۴۶۶ دلار و ۵۰ سنت، شمال اروپا ۴۶۲ دلار و ۷۵ سنت، ژاپن ۴۸۳ دلار و ۴۷ سنت و سنگاپور ۴۷۳ دلار و ۶۰ سنت معامله شده است.
*کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)