تداوم روند صعودی در بازار نفت !

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۴ اکتبر الی ۸ اکتبر ۲۰۱۰) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، در ابتدا در پی امیدواری‌ها درباره اتخاذ راهبردهای جدی‌تر از سوی بانک مرکزی آمریکا برای کمک به بازسازی اقتصاد این کشور، انتشار آمار امیدوارکننده تولید در چین و پیش‌بینی افزایش رشد تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۱۰ نسبت به ۲۰۰۹، سیاست پولی انبساطی بانک مرکزی ژاپن، اعتصاب در پایانه نفتی فرانسه، سانحه کانال هوستون، تعطیلی خط لوله ۶-ای شرکت کانادایی انبریج با ظرفیت انتقال ۶۷۰ هزار بشکه در روز به دلیل بروز مشکل فنی، افزایش ارزش شاخص سهام در بازارهای جهانی و همچنین کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، از حدود ۴۷/۸۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۴ اکتبر۲۰۱۰ تا بیش از ۲۳/۸۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۶ اکتبر افزایش یافته و به بیشترین میزان خود طی ۵ ماه گذشته رسید، ولی مجددا به دلیل کند شدن نرخ رشد ارزش سهام در بازارهای جهانی، تقویت اندک ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین افزایش قابل توجه سطح ذخیره سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۱/۳ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰، قیمت نفت خام WTI تا سطح ۶۶/۸۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۸ اکتبر کاهش یافت.
معامله گران نفتی معمولا برای تشخیص میزان حساسیت مصرف‌کنندگان، بازارهای سهام را مورد توجه قرار می‌دهند. در واقع شاخص بازار سهام نشانه‌ای از میزان اعتماد مصرف‌کنندگان بوده و توجه سرمایه‌گذاران نفتی به این مساله، سبب شده است تا بازار نفت خام و سهام معمولا هم جهت باشند. همچنین یکصد و پنجاه و هفتمین نشست سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، ۱۴ اکتبر ۲۰۱۰ در وین برگزار خواهد شد و تصمیمی که در این اجلاس گرفته می‌شود، در تعیین روند قیمت جهانی نفت خام در روزهای آتی، تاثیرگذار خواهد بود.
بانک مرکزی ژاپن متعهد به تزریق منابع مالی به صورت خرید ۵ تریلیون ین (۶۰میلیارد دلار) دارایی گردیده و همچنین تصمیم گرفته است تا نرخ بهره را از ۱/۰ درصد به نزدیک صفر کاهش دهد. بانک مرکزی ژاپن این اقدام را در راستای تشویق خرید نفت خام و سایر کالاها به منظور تسریع در روند رشد اقتصادی این کشور انجام داده و این سیاست را به سایر کشورهای وسعه یافته نیز توصیه کرده است.
در واقع تصمیم بانک مرکزی ژاپن برای تزریق اعتبار به اقتصاد این کشور و نگه داشتن نرخ بهره نزدیک به صفر، سبب تقویت ین و کاهش ارزش دلار شده و پیش‌بینی به‌کارگیری راهکاری‌های تشویقی مشابه از سوی بانک‌های مرکزی دیگر کشورها نیز بازارهای سهام را تقویت کرده است.
اعتصاب کارکنان در پایانه نفتی فو-لاورا در جنوب فرانسه نیز تردد نفتکش‌ها در این پایانه را غیر ممکن ساخته و عرضه بنزین به اروپا و آمریکا را با مشکل روبه‌رو نموده است. همچنین در پی این اعتصاب، ۶ پالایشگاه ناچار به توقف عملیات تولید خود شده‌اند که این امر منجر به افزایش قیمت بنزین و سایر فرآورده‌ها در اروپا و آمریکا شده است.
حتی در صورت پایان اعتصاب، در حدود یک هفته برای تخلیه بار کشتی‌هایی که تاکنون معطل مانده اند، وقت لازم است. پایانه فو-لاورا که در جنوب فرانسه و نزدیک بندر مارسی این کشور قرار دارد، بزرگ ترین پایانه نفتی فرانسه بوده و پس از پایانه‌های هوستون در آمریکا و روتردام در هلند، سومین پایانه بزرگ نفتی در جهان به شمار می‌رود. وقوع حادثه‌ای در کانال هوستون در آمریکا نیز منجر به بسته شدن این کانال شده و به تبع آن دریافت خوراک پالایشگاه‌های این منطقه با مشکل روبه‌رو شده و ۹/۴ درصد ظرفیت پالایشی از مدار تولید خارج شده است.
در حال حاضر شرایط کونتانگو در بازارهای جهانی نفت خام در حال گسترش است و بالا بودن سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا به میزان ۵/۲۳ میلیون بشکه نسبت به مدت مشابه سال قبل در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۰۹، موید چنین روند منطقی است. همچنین بالا بودن موجودی کوشینگ اوکلاهما منجر به حق مرغوبیت نفت خام برنت نسبت به WTI و نیز تشدید وضعیت کونتانگو نفت خام WTI شده است. شرایط کونتانگو به شرایطی اطلاق می‌شود که نفت خام در قراردادهای ماه‌های دورتر نسبت به قراردادهای ماه‌های نزدیک‌تر در سطوح بالاتری معامله شود.
شاخص بازارهای سهام آمریکا، در واکنش به اطلاعات مربوط به بخش خدمات در اقتصاد آمریکا و امیدواری‌ها درباره اتخاذ راهبردهای جدی‌تر از سوی بانک مرکزی آمریکا برای کمک به بازسازی اقتصاد این کشور و همچنین راهکارهای تشویقی بانک‌های مرکزی ژاپن و استرالیا، به بالاترین حد خود از ماه مه ۲۰۱۰ تاکنون رسیده است.
کاهش ارزش دلار از تصمیمات اخیر فدرال رزرو ناشی شده است. سیاستگذاران بانک مرکزی آمریکا اعلام کرده اند که آماده ارائه کمک‌های بیشتر برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور می‌باشند، لذا در صورت تزریق پول به اقتصاد آمریکا برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار باز هم افت خواهد کرد.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۴ اکتبر الی ۷ اکتبر ۲۰۱۰، ابتدا از حدود ۹۵/۷۹ دلار در هر بشکه تا بیش از ۵۱/۸۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۶ اکتبر افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۷/۸۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۷ اکتبر کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۷ اکتبر ۲۰۱۰ با ۴ دلار و ۱۳ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۸۰ دلار و ۶۶ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰ معادل ۷۶ دلار و ۵۳ سنت بود.
همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه اکتبر ( تا ۷ اکتبر ۲۰۱۰ )، با ۵ دلار و ۸۰ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه سپتامبر ۲۰۱۰ به هر بشکه ۸۰ دلار و ۴۳ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه سپتامبر ۲۰۱۰ معادل ۷۴ دلار و ۶۳ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک دربردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۵ دلار و ۹۴ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰)، در روز ۵ اکتبر ۲۰۱۰ به بشکه‌ای ۸۰ دلار و ۱ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه شنبه
(۵ اکتبر ۲۰۱۰) ۸۰ دلار و ۹۲ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۷۹ دلار و ۴۹ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۸۲ دلار و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۸۱ دلار و ۲۰ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۷۹ دلار و ۷۷ سنت، شمال غربی اروپا ۸۲ دلار و ۲۴ سنت و در بازار مدیترانه ۸۱ دلار و ۵۵ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۷۸ دلار و ۷ سنت، شمال غربی اروپا ۸۱ دلار و ۴۴ سنت و در بازار مدیترانه ۸۰ دلار و ۴۰ سنت به فروش رسیده است.
طی دوره ۲۸ سپتامبر الی ۵ اکتبر ۲۰۱۰، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران به ترتیب در بازارهای آفریقای جنوبی و مدیترانه با ۵۵/۷ و ۹/۶ دلار افزایش در هر بشکه به‌وقوع پیوسته است. بر این اساس، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران به مقصدهای مختلف، به ترتیب به میزان ۰۴/۶ و ۹۲/۵ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بازار بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه نوامبر ۲۰۱۰، ابتدا به میزان ۱ دلار و ۷۸ سنت افزایش یافته و از حدود ۲۸/۸۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۴ اکتبر ۲۰۱۰ تا بیش از ۰۶/۸۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۶ اکتبر رسید، ولی مجددا تا سطح ۰۳/۸۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۸ اکتبر کاهش یافت. سطح بالای ذخیره سازی نفت خام در آمریکا موجب شده است تا قیمت نفت خام برنت حق مرغوبیت ۳۷/۱ دلار درهر بشکه نسبت به نفت خام WTI داشته باشد.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱ اکتبر ۲۰۱۰ معادل ۹/۳۶۰ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۲۴ سپتامبر ۲۰۱۰) به میزان ۱/۳ میلیون بشکه افزایش یافته است و معادل ۵/۲۳ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۰۹ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۵/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۵/۲۴ روز قرار گرفته است که معادل ۶/۱ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۵۱۵ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۱۵۱/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۴۵۶ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۰ الی ۱ اکتبر ۲۰۱۰ به میزان ۴۸ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۵۱۴/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۱۵۴ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲ اکتبر ۲۰۰۹ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۰۰۵/۹ میلیون بشکه در روز به ۹۲۶/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۷۹ هزار بشکه در روز) کاهش یافته است که به میزان ۱۷۲ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته همچنان قیمت نفت تحت فشار افزایشی قرار داشت، ولی با توجه به افزایش زیاد قبلی و نزدیک شدن به سقف قیمتی ماه‌های اخیر، در اواخر هفته با نوسان زیادی روبه‌رو شد. باتوجه به اینکه قیمت بالاتر از اکثر میانگین‌ها قرار داشت از حمایت خوبی برخوردار بود، ولی با رسیدن به مقاومت ۴/۸۴ دلار با کاهش سریع مواجه شد و حمایت ۲/۸۱ دلار موجب برگشت روند افزایشی شد. کاهش روز پنج شنبه موجب شد که روند افزایشی که از هفته گذشته شروع شده بود، متوقف شود و در روند هفته جاری نیز اثرگذار باشد. روز جمعه بار دیگر قیمت افزایش یافت ولی نتوانست کاهش روز قبل را جبران کند.
کاهش مداوم ارزش دلار در چهار هفته گذشته یکی از دلایل افزایش قیمت نفت به شمار می‌رود، زیرا افزایش قیمت نفت همزمان با افزایش در سطح ذخیره‌سازی‌های نفت آن هم در فصل تابستان صورت پذیرفته است. البته آماری که شرایط اقتصادی آمریکا را نشان می‌دهد نیز مطلوب بوده است، ولی هنوز نشانی از افزایش تقاضای نفت مشاهده نشده است.
در هفته گذشته انتظار بر این بود که آمار اولیه تعداد متقاضیان کار افزایش یابد، ولی در نهایت با کاهش مواجه شد که موجب نوسان زیاد در بازارهای بورس و نفت شد. ذخیره‌سازی‌های نفت خام افزایش و بنزین کاهش یافت در مجموع ذخیره‌سازی‌ها نسبت به سال قبل بالاتر است. این موضوع موجب فشار کاهشی بر قیمت نفت در هفته جاری خواهد شد. در هفته جاری قیمت نفت خام WTI در مسیر افزایشی با مقاومت ۴/۸۴ روبه‌رو است و در مسیر کاهشی ابتدا با حمایت در سطح ۲/۸۱ دلار و سپس ۱/۷۸ دلار مواجه است.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی