بازار نفت بر روی پایه‌های لرزان اقتصاد!

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازار آمریکا طی هفته گذشته (۲۱ ژوئن الی ۲۵ ژوئن ۲۰۱۰) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، در ابتدا در پی از بین رفتن هیجان بازار از تصمیم چین برای افزایش انعطاف‌پذیری یوآن و تعدیل پیش‌بینی‌ها از بهبود تقاضای نفت در چین، کاهش معاملات مسکن آمریکا در ماه مه۲۰۱۰، کاهش ارزش سهام در بازارهای جهانی، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل دو میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۸ ژوئن ۲۰۱۰، از حدود ۸۲/۷۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۱۰ تا کمتر از ۳۵/۷۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۳ ژوئن کاهش یافت، ولی مجددا به دنبال انتشار آمار افزایشی مربوط به تقاضای ماشین‌آلات در ماه مه که نشان دهنده بهبود در سرمایه‌گذاری‌ها و تقاضای بخش تجارت جهانی بوده و نیز افزایش خوش بینی‌ها نسبت به بهبود اقتصاد آمریکا و به دنبال آن بهبود نسبی ارزش سهام در بازارهای جهانی و همچنین افزایش نگرانی‌ها از اخلال در عرضه نفت خام خلیج مکزیک به دلیل بروز توفان‌های فصلی، قیمت نفت خام افزایش یافته و به بیش از ۸۶/۷۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۵ ژوئن رسید.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز اشاره داشته است که قیمت‌های نفت خام در هفته گذشته تحت‌تاثیر گزارشات میان مدت بازار نفت و گاز IEA وAPI بوده است که در آن اعلام شده بود عرضه فزاینده نفت خام خواهد توانست رشد تقاضا طی پنج سال آینده را جبران کند. البته کاهش معاملات مسکن آمریکا در ماه مه نیز منجر به افت قیمت نفت خام تا اواسط هفته شد. با این که موسسه «گلدمن ساچس»، پیش‌بینی خود از رشد قیمت نفت را تعدیل کرده است، اما همچنان معتقد است با توجه به رشد ۹/۴ درصدی اقتصاد جهانی در سال ۲۰۱۰ میلادی، قیمت‌های نفت افزایش خواهد یافت. آخرین پیش‌بینی موسسه مذکور این است که در سه ماه آینده، قیمت‌ها به ۸۷ دلار در هر بشکه خواهد رسید. ماه گذشته پیش‌بینی این موسسه برای قیمت نفت در سه ماه آینده، ۹۶ دلار در هر بشکه بود.
نفت خام به صورت تنگاتنگ با اقتصاد جهانی در ارتباط است، زیرا سوخت غالب در بخش حمل‌ونقل بوده و به این ترتیب یکی از عوامل مهم فعالیت اقتصادی به شمار می‌رود، هر چند که شدت استفاده از نفت به طور کلی در حال کاهش است. تا چندی پیش نشانه‌های موجود در بازار نفت حکایت از آن داشت که اقتصاد جهانی در حال بهبود است، اما اکنون شماری از علائم گویای آنند که همه چیز آن اندازه که تصور می‌شد، مثبت نخواهد بود؛ زیرا دامنه اخبار ناخوشایند اقتصادی بر اخبار امیدوار کننده می‌چربد. بسته کمک مالی اتحادیه اروپا و صندوق بین‌المللی پول برای تثبیت یورو که در حمایت از تلاش‌های یونان برای مقابله با بدهی و کسری‌هایش تصویب شد، تنها این نگرانی را ایجاد کرده است که اروپا وارد مرحله جدیدی از بحران مالی شده است. کاهش ارزش یورو و معکوس شدن روند بهبود اقتصادی اروپا که بخشی از آن ناشی از اقدامات ریاضتی در کشورهای بدهکار منطقه یورو است، تهدید کاهش واردات کشورهایی را که اقتصادشان در حال بهبود بود، به همراه دارد.
طی هفته گذشته، به دنبال از بین رفتن هیجان بازار از تصمیم چین برای افزایش انعطاف‌پذیری یوآن و تعدیل پیش‌بینی‌ها از بهبود تقاضای نفت چین و همچنین کاهش معاملات مسکن آمریکا در ماه مه۲۰۱۰، ارزش سهام در بازارهای جهانی با کاهش روبه‌رو بوده و همچنین ارزش یورو در مقابل دلار نیز کاهش یافت.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۱ ژوئن الی ۲۴ ژوئن ۲۰۱۰، ازحدود ۹۶/۷۵ دلار در هر بشکه به کمتر از ۹۳/۷۲ دلار در هر بشکه کاهش یافته است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۴ ژوئن ۲۰۱۰ با ۳۲ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۷۴ دلار و ۵۲ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۸ ژوئن ۲۰۱۰ معادل ۷۴ دلار و ۲۰ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه ژوئن (تا ۲۴ ژوئن ۲۰۱۰) با یک دلار و ۶۲ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه مه ۲۰۱۰ به هر بشکه ۷۲ دلار و ۸۶ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه مه ۲۰۱۰ معادل ۷۴ دلار و ۴۸ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۲۶ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۱۶ ژوئن۲۰۱۰)، در روز ۲۳ ژوئن ۲۰۱۰ به بشکه‌ای ۷۳ دلار و ۴۷ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۳ ژوئن ۲۰۱۰) ۷۴ دلار و ۴ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۷۳ دلار و ۴ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۷۲ دلار و ۴۴ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۷۱ دلار و ۳۹ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۷۶ دلار و ۱۴ سنت، شمال غربی اروپا ۷۱ دلار و ۷۶ سنت و در بازار مدیترانه ۷۰ دلار و ۸۴ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۷۴ دلار و ۲۴ سنت، شمال غربی اروپا ۷۰ دلار و ۷۰ سنت و در بازار مدیترانه ۶۹ دلار و ۱۹ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۱۶ ژوئن الی ۲۳ ژوئن ۲۰۱۰، قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران در بازار آسیا به میزان ۸۱ سنت در هر بشکه افزایش یافته، در حالی که در سایر بازارها به میزان ۵۶ سنت در هر بشکه کاهش یافته است. بر این اساس، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران به مقصدهای مختلف، به ترتیب به میزان ۱۴ سنت و ۳۷ سنت در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن (ICE) برای تحویل در ماه اوت ۲۰۱۰، ابتدا به میزان دو دلار و ۵۵ سنت کاهش یافته و از حدود ۸۲/۷۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۱ ژوئن ۲۰۱۰ به کمتر از ۲۷/۷۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۳ ژوئن رسید، ولی مجددا تا سطح ۱۲/۷۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۵ ژوئن افزایش یافت. بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۸ ژوئن ۲۰۱۰ معادل ۱/۳۶۵ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۱ ژوئن۲۰۱۰) به میزان دو میلیون بشکه افزایش یافته است و معادل ۲/۱۱ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۹ ژوئن ۲۰۰۹ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته قبل معادل ۱/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۱/۲۴ روز قرار گرفته است و به میزان ۲/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۷۷ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۱۹۱/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۱۶۰ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. ضریب بهره‌برداری پالایشگاهی نیز به میزان ۵/۱ درصد بالاتر رفته و به حدود ۴/۸۹ درصد ظرفیت اسمی رسیده است.
میزان تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۱ ژوئن۲۰۱۰ الی ۱۸ ژوئن۲۰۱۰ به میزان ۲ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۵۰۱/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۲۴۴ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۹ ژوئن ۲۰۰۹ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۶۹۹/۹ میلیون بشکه در روز به ۱۱۲/۱۰ میلیون بشکه در روز (معادل ۴۱۳ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که به میزان ۸۲۸ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
منبع: موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی