دبیرخانه دائمی آغازی بر پایداری راهبردهای توسعه ایران پلاست

محمدرضا خاجی*

نمایشگاه‌ها از دیرباز رویدادهایی مهم در مسئله‌ی تجارت در اروپا و جهان قلمداد می‌شده‌اند. ریشه تاریخی نمایشگاه ها و بازارهای کنونی را باید در تمدن های کهن جست. هر چند آنچه امروز به عنوان نمایشگاه می شناسیم با قالب سنتی و پیشین خود تفاوت های ساختاری دارد ولی آنچه مسلم است این است که در تمام دوران حیات بشر، نمایشگاه، چه از نوع سنتی آن در دوران باستان چه صورتِ مدرن آن در عصر حاضر، به مثابه عاملی در جهت رشد و تعالی بنگاه‌ها و نهادها قلمداد می شده است.

قرن بیستم شاهد تبدیل نمایشگاه‌های تجاری به نمونه‌ی غالب نمایشگاه ها است. در این قرن بخش های مختلف بازار جزئی تر شده، تقسیم کار نیز افزایش پیدا کرده است. بخش صنعتی و بخش خدمات به میزان قابل توجهی رشد کرده و نمایشگاه های بین‌المللی به میزان قابل توجهی به بلوغ رسیده اند. به موازات برگزاری نمایشگاه های تخصصی، کاربردها و وظایف نمایشگاه‌ها نیز تنوع بیشتری پیدا نموده است. از منظر غرفه‌داران و برگزارکنندگان، نمایشگاه همواره کانالی بسیار مهم برای فروش کالاها بوده است. اما در این دوره اهداف دیگری مانند بهبود تصویر بنگاه اقتصادی و صنعت و محبوبیت آن و ایجاد ارتباطات و تبلیغات بیشتر برای بازدیدکنندگان و سیاست گذاران نیز به اهداف قبلی نمایشگاه اضافه شد. نمایشگاه تجاری به سکویی برای ارتباط و توسعه‌ی روابط با مشتریان و سیاست گذاران تبدیل شد. آثار طراز اول دانش بازاریابی نیز حاکی از این است که بازاریابی به صورت فعال و رقابتی در این نمایشگاه‌ها جریان داشته است.

سازمان نمایشگاه های آلمان هر سال گزارشی ارائه می دهد که وضعیت صنعت نمایشگاهی را در این کشور مشخص می کند. جالب است بدانید که این صنعت به یکی از پردرآمدترین صنایع در آلمان تبدیل شده است. صنعت نمایشگاهی آلمان برای ۳۰۰۰۰۰ نفر شغل ایجاد کرده است که رقم بسیار بالایی است. بر اساس بررسی های انجام شده، برپایی نمایشگاه ها هر سال حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار درآمد، به طور مستقیم عاید اقتصاد جهانی می کند. اگرچه آمار دقیقی در مورد درآمد حاصل از برپایی اکسپوها در سطح بین المللی در دست نیست اما کارشناسان اقتصادی سهم اکسپوها را در تولید ناخالص داخلی دنیا حداقل یک درصد برآورد کرده اند. صنعت نمایشگاهی طی دو دهه اخیر دستخوش تحولات زیادی شده و به یکی از مهمترین ابزارهای توسعه فناوری و مبادلات تجاری تبدیل گردیده است . توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در گسترش هرچه بیشتر فعالیت های نمایشگاهی در سراسر جها ن و متحول شدن آن نقش اصلی را ایفا کرده است.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که توسعه صنعت نمایشگاهی در دنیا بدون هماهنگی و حمایت بخش های صنعت، بازرگانی، توریسم، مدرن شدن شبکه حمل ونقل بین المللی، تجهیز گمرک خانه ها به پیشرفته ترین ابزارهای ترخیص و بازبینی کالاها، آزادسازی تجاری و حذف موانع غیرتعرفه ای و بالاخره تکامل سیستم های امنیت عمومی امکان پذیر نبوده است. کشورهایی که بالاترین سهم را در تجارت، به ویژه در صادرات جهانی دارند (آلمان، چین، ایالات متحده، ژاپن، فرانسه و ...) در صنعت نمایشگاهی نیز جایگاه والاتری در عرصه بین المللی به خود اختصاص داده اند.

به طور کلی، از برگزاری نمایشگاه ها، چه ملی و چه بین المللی، اثرات متنوع و چند جانبه ای بر مختصات کشورها و ملت ها حاصل میشود. این اثرات از سه بعد اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، قابل بررسی می باشد. از جمله مهمترین اثرات اقتصادی نمایشگاه ها می توان به: افزایش حجم مبادلات بازرگانی خارجی، همکاری های اقتصادی، بالا رفتن سطح تولیدات و ازدیاد درآمد عمومی و ایجاد رقابت های سالم داخلی و بین المللی اشاره نمود. در حوزه اثرات فرهنگی نمایشگاه و صنعت نمایشگاهی آیینه ی تمام نمای ویژگی های ملت ها است. گذشته از گسترش روابط بازرگانی متقابل در نمایشگاه ها، مختصات فرهنگی و آداب و سنن ملت های حاضر در نمایشگاه (به ویژه ملت میزبان) نیز قویاً مورد قضاوت قرار میگیرد. در نهایت مهمترین اثرات اجتماعی نمایشگاه ها شامل: تحکیم همبستگی و دوستی ملل، برقراری روابط اجتماعی و جلب جهانگردان خارجی می باشد.

از سوی دیگر مزیت رقابتی فرآورده های پتروشیمیایی مخصوصاً صنایع پائین‌دستی در مقابل فروش نفت و گاز موجب شده است تا امروزه این گروه از صنایع در کانون توجه دولتمردان، حتی در کشور هایی که از ذخایر نفت و گاز طبیعی بی بهره اند، قرار گیرد. اما بررسی های انجام گرفته نشان می دهد که علیرغم نقش مهم صنایع پایین دستی در توسعه اقتصادی و حتی اجتماعی کشورها و نیز با وجود مزیت های بسیار زیاد در خصوص ظرفیت های بالقوه موجود در کشور، بویژه در حوزه پتروشیمی، این بخش از نظام صنعتی کشور هنوز به وضعیت بسامان مورد انتظار نرسیده است. در این راستا، نمایشگاه ایران پلاست به عنوان بزرگترین گردهمایی، در زنجیره ارزش صنعت پلاستیک کشور، می تواند تاثیرات فراوان و قابل توجهی در رفع مشکلات و موانع پیش روی صنعت پلاستیک کشور داشته باشد. لذا با برنامه ریزی صحیح و هدفمند در حوزه ساختار برگزاری و کارکردهای مورد انتظار از این نمایشگاه بین المللی به عنوان یکی از ابزارهای توانمند در توسعه زنجیره ارزش صنعت پلاستیک بهره گرفت. در مجموع ایران پلاست فرصتی برای بازخوانی راهبردهای ملی توسعه صنعت پلاستیک و نمایشی از قابلیت ها و توانمندی های ملی صنعت پلاستیک در سطح بین المللی است.

یکی از مهمترین تحولاتی که در سه دهه اخیر از لحاظ کیفی در نهادهای نمایشگاهی رخ داده است تبدیل شدن تعدادی از آنها به سازمان های دانش پایه است. بخش اعظم دارایی های این سازمان ها را دارایی های معنوی یا غیرملموس تشکیل می دهند. افرادی که در این سازمان‌ها فعالیت می کنند در تولید دانش، توزیع دانش و بهره گیری از دانش فعالیت می کنند. یعنی هم دانش را تولید می کنند، هم دانش تولید شده را توزیع و هم از دانش دیگران استفاده می کنند.

شرکت های برگزارکننده نمایشگاه یا سازمانی که این شرکت ها را تحت پوشش یا حمایت خود قرار می دهد در صورتی دانش محور یا دانش پایه تلقی می شوند که از خصوصیات زیر برخوردار باشند:

-رصد دائمی وضعیت صنعت و اتخاذ استراتژی های متناسب در قالب فضای نمایشگاهی

-برخورداری از زیرساخت های ارتباطی پیشرفته

-ارتباط مستمر با تشکل های تخصصی و نمایندگان صنعت

-داشتن پایگاه های اطلاعاتی و توانایی بهره گیری از این پایگاه ها یا پایگاه های مشابهی که در سراسر دنیا در ارتباط با فعالیت های آنها وجود دارد.

-مهارت در مدیریت امور نمایشگاه ها، مدیریت خطر، مدیریت هزینه ها

- آگاهی از روش های اتخاذ تصمیمات منطقی در سریع ترین زمان ممکن

-توانایی برگزاری کنفرانس های جنبی نمایشگاه ها

-برخورداری از فرهنگ سازمانی مناسب جهت فهم دغدغه های بخش خصوصی

-آگاهی از فرآیند اجرایی فعالیت های نمایشگاهی

-دارا بودن سیستم هایی برای ارزیابی فعالیت ها

در نتیجه در برگزاری نمایشگاه ها اهداف و کارکرد های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی نمایشگاه باید در نظر گرفته شده و متناسب با آن سیاست ها و برنامه های مربوطه تدوین گردد. برخی از این کارکردها محدود به دوره برگزاری نمایشگاه می شود که عموما اثرات کوتاه مدت و مقطعی دارد، در صورتیکه برخی دیگر از این کارکردها محدود به دوره برگزاری نمایشگاه نبوده و تاثیرات میان مدت و بعضا بلند مدتی را در توسعه صنعت خواهد داشت. این امر مستلزم تغییر از نگرش مقطعی به یک نگرش فرآیندی به برگزاری نمایشگاه ها می باشد. در نگرش فرآیندی تنها زمان برگزاری نمایشگاه مورد بررسی قرار نمی گیرد و در راستای تحقق اهداف و کارکردها زمان های مربوط به قبل و بعد از زمان برگزاری نمایشگاه نیز باید به عنوان بخشی از بازه برنامه ریزی در نظر گرفته شود.

سیاست گذاران صنایع پلاستیک در کشورهای مختلف متناسب با وضعیت صنعت و شرایط حاکم بر محیط سیاسی و اقتصادی داخلی و خارجی، سیاست هایی را برای صنعت پلاستیک آن کشور در نظر می گیرند؛ این سیاست ها در بازه های مشخص زمانی محور اصلی نمایشگاه‌های پلاستیک در آن کشور های می باشند. به عنوان مثال سیاست ترکیه تا سال ۲۰۰۰ حمایت از صنعت ماشین سازی آن کشور بوده، در چین نیز سه دوره از نمایشگاه پلاستیک چین با محوریت ماشین سازان برگزار شد و پس از این سه دوره و تقویت صنعت ماشین سازی این کشور در دوره های بعدی متناسب با شرایط و بررسی های انجام شده در این کشور حوزه نوآوری ها در محصولات پلاستیک مورد توجه قرار گرفت. در این راستا برگزارکنندگان نیز با استفاده از مکانیزم های مختلف تلاش در حضور حداکثری صاحبان صنایع بزرگ در حوزه های مورد توجه در سیاست گذاری ها را داشته و امکان لازم جهت توسعه را فراهم می آورند. این امر در نمایشگاه ایران پلاست می تواند در قالب ایجاد یک کانون تفکر در قالب دبیرخانه دائمی نمایشگاه پیاده سازی و اجرایی شود. این کانون وظیفه رصد دائمی وضعیت صنعت و شرایط حاکم بر محیط کلان و اتخاذ سیاست های مناسب و انعکاس آن در قالب کارکردهای نمایشگاهی را دارد. تشکیل دبیر خانه دائمی ایران پلاست تحولی است در هر چه پر بارتر نمودن ظریف این نمایشگاه بین المللی در توسعه صنعت پلاستیک در سطح منطقه و بین المللی. این دبیر خانه در نظر دارد با بهره گیری از توانمندی های سیاست گذاران، صاحبان صنعت و سایر صاحب نظران حوزه بازار راهبردهایی را جهت توسعه ظرفیت های بازار صنعت پلاستیک کشور ارائه نماید.

*دانشجوی دکتری مهندسی صنایع

دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی