معافیت مالی در بازار عرضه فرابورس

برای تشریح عملکرد شرکت فرابورس ایران به سراغ مصطفی امید قائمی، مدیر عامل فرابورس ایران رفتیم تا به سئوالات رایج در این زمینه پاسخ گوید. دو بانک نیز مورد معامله قرار گرفته است. با توجه به شرایط سهل‌تر حضور در این بازار نسبت به بورس، آیا عملکرد در این مدت موفق بوده است؟ آیا انتظار ورود بیشتر و سریع‌تر شرکت‌ها به این بازار صحیح است؟

ما از عملکرد فرابورس دراین مدت راضی هستیم ، چرا که شرکت بورس با ۴۰ سال سابقه در چند سال اخیر تنها موفق به پذیرش ۳ شرکت سیمان کردستان ، سرمایه گذاری امید و سیمان سفید نی ریز شد اما فرابورس در این مدت توانسته سه شرکت خصوصی را در خود پذیرش کند.

البته ما هر شرکتی را در فرابورس نمی پذیریم چرا که در برابر وجوه مردم مسئولیم و شرکت باید برای پذیرش سهام در فرابورس حداقل های قانونی تعیین شده را رعایت کند، ضمن اینکه همانطورکه شما اشاره کردید توانستیم گواهی سپرده در فرابورس معامله کنیم.

در این حوزه پیش از این بانکها فعال بودند اما فرابورس هم با پذیره نویسی ۵۰۰ میلیارد ریال گواهی سپرده بانک کشاورزی وارد شد ؛ البته اوراق گواهی سپرده مرحله ۱۲ بانک اقتصاد نوین نیز در فرابورس معامله می شد که مدت آن به پایان رسیده و قرار است مرحله ۱۴ این اوراق وارد فرابورس شود.در مجموع فرابورس وارد حوزه جدید شده است که امیدواریم بتوانیم در آینده نه چندان دور بازار دست دوم اوراق مشارکت را به فرابورس منتقل کنیم.

مگر فرابورس چه مزیتی نسبت به بانک دارد که معاملات این اوراق به اینجا منتقل شود؟

مهمترین مزیت آن هزینه عاملیت آن ۲دهم درصد اوراق منتشر شده است در حالی که بانکها که هم اکنون این اوراق در آنجا منتشر می شود، بین یک تا ۲ درصد کل اوراق را هزینه عاملیت می گیرند.

کل اوراق منتشر شده به ناشر بازگردانده می شود و ناشر مجبور به بلوکه کردن ۵ در صد اوراق برای ضمانت نزد بانک نیست ؛ضمن اینکه در فرابورس مخاطب تخصصی وجود دارد و حتی سرمایه گذاران خارجی امکان خرید این اوراق را دارند اما در بانک چنین امکانی وجود ندارد. همچنین اوراق مشارکت فرابورسی با نام است و در صورت مفقود شدن مشکلی پیش نمی آید چرا که به صورت الکترونیک نگهداری می شود و قابلیت صدور مجدد دارد. برای سرمایه گذار هم این مزیت را دارد که نیاز به مراجعه حضوری برای دریافت سود ندارد و به صورت ماهانه به حساب وی واریز می شود. این اوراق قابلیت وثیقه گذاری هم دارند .

پیش از این اخباری از عدم تمایل شرکت ها به حضور در بازار فرابورس منتشر شده که به نظر می رسد عدم آگاهی از شرایط حضور و بدبینی نسبی در مورد بورس که بر افکار عمومی حاکم است، از دلایل عمده این اتفاق است. آیا هم اکنون نیز پس از آغاز به کار این بازار، این شرایط وجود دارد؟ چه تلاش هایی برای حضور وسیع تر شرکت ها در این بازار انجام شده است؟

در این مدت به صورت پایلوت این شرکتها را پذیرش کردیم تا نواقص کار در اجرا مشخص شود . چون بین کار نظری و اجرایی فاصله زیادی وجود دارد و ما پیش از این در ایران بازار خارج از بورس قانونی نداشتیم و تجربه اداره آن وجود نداشت. اما هم اکنون ایجاد شده و به اعتقاد من موفق بوده است.

در جلسه آخر هیات پذیرش ۲ شرکت صنعتی روان فن آور و فولاد صبا نور وگواهی سپرده مرحله ۱۴ بانک اقتصاد نوین در فرابورس پذیرش شدند اما هم اکنون چند شرکت دیگر برای حضور در فرابورس در خواست دادند ضمن اینکه شرکت لیزینگ ایرانیان را به ۱۰۰ میلیارد تومان سرمایه در کمتر از ۱۰روز کاری در فرابورس عرضه کردیم

حجم مبنا در فرابورس وجود ندارد و دامنه مجاز نوسان قیمت ها ۵ درصد است. میزان الزامی سهام شناور شرکت ها در این بازار کمتر است و میزان و شفافیت اطلاعات مورد درخواست فرابورس از شرکت ها کمتر از بورس است. بنابراین ریسک معامله در این بازار بیشتر است. در این شرایط نحوه حضور سهامداران و ورود و خروج نقدینگی نیز متفاوت خواهد بود. آیا فرابورس اطلاع رسانی متناسب با این شرایط را پیش بینی کرده است؟

بله قبول دارم شاید در ظاهر ریسک فرابورس بیشتراز بورس است اما این بازار برای افراد با تجربه و سرمایه گذاران حقوقی پیش بینی شده از طرفی در بازار تنوع اوراق بیشتر خواهد بود و شرکتها با تنوع بیشتر می توانند ریسک سرمایه گذاران را کاهش دهند. همچنین در فرابورس اوراق با درآمد ثابت؛ مثل گواهی سپرده سرمایه گذاری هم منتشر می شود که به هیچ عنوان ریسکی ندارد.

آیا آمادگی مقابله با تبعات ریسک بیشتر معاملات در این بازار وجود دارد؟

شرکتهای فرابورس برای فعالیت در بازار دوم باید بازار گردان داشته باشند این هم یک روش برای پوشش نوسانات شدید بازار است که برای سرمایه گذاران پیش بینی شده است.البته ذکر این نکته هم ضروری است که دامنه نوسان و حجم مبنا در کنترل نوسان بازار موثر هستند و عرضه سهام باشگاه های استقلال و پرسپولیس از وعده های دولت بوده که قرار است از طریق بازار فرابورس انجام شود.

با توجه به گستره توجه به این دو باشگاه که می تواند عاملی برای ورود وسیع سرمایه به این بازار شود و فرابورس به کانالی برای وسعت فعالان بازار سرمایه تبدیل شود، چه اقداماتی در جهت تحقق عرضه اولیه این دو باشگاه انجام شده است. به نظر نمی رسد این دو باشگاه هیچ یک از شرایط ورود به فرابورس را داشته باشند. آیا می توان به عرضه سهامشان در آینده نزدیک امید داشت؟

زمان عرضه به پیگیری سازمان تربیت بدنی و سازمان خصوصی سازی ارتباط دارد. البته در یک نامه به سازمان تربیت بدنی شرایط پذیرش این دو باشگاه را در فرابورس تشریح کردیم و به آنها اعلام کردیم اگر چرخه تجاری داشته باشند می توانند وارد فرابورس شوند در غیر این صورت امکان پذیرش آنها وجود ندارد. هرچند این باشگاه ها در لیست عرضه های سازمان خصوصی سازی قرار دارند اما آنها تاکنون مکاتبه ای را با فرابورس برای واگذاری انجام نداده اند. در صورتی که باشگاه ها دارای شرایط خاصی باشند می توان موارد ویژه ای را برای واگذاری آنها در نظر گرفت اما تاکنون هیچ اقدام و مکاتبه ای در این خصوص انجام نشده و برنامه ای نیز وجود ندارد. اما می توانیم معاملات عمده آنها را در بازار عرضه انجام دهیم .

به نظر می رسد معامله گواهی سپرده بانک ها باعث افزایش جذابیت بازار فرابورس شود. به جز گواهی سپرده دو بانک کشاورزی و اقتصاد نوین، درآینده نزدیک چه بانک های دیگری در این حوزه فعال خواهند شد؟ آیا بازار پول به اشکال دیگری نیز در بازار فرابورس حضور خواهد یافت؟

در حال بستر سازی برای انتشار اوراق مشارکت برای شرکتها هستیم ضمن اینکه همانطور که اشاره کردم گواهی سپرده مرحله ۱۴ بانک اقتصاد نوین در فرابورس پذیرش شد و بزودی اوراق مشارکت یکی از شرکتها در فرابورس منتشر خواهد شد.

با توجه به اینکه کمیته فقهی معاملات امتیاز وام مسکن را شرعی دانسته ، اگر شورای عالی بورس هم این اوراق را به عنوان یک ابزار قابل معامله ، مجوز بدهد ،آن هم در فرابورس معامله خواهد شد..

البته مذاکراتی هم برای پذیرش اوراق مسکن نوسازان در فرابورس انجام شده و بزودی در کمیته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار بررسی خواهد شد.

قرار است به زودی واگذاری شرکت ها از طریق مزایده در بازار فرابورس انجام شود. چه زمانی این اتفاق رخ خواهد داد؟ شرایط آن به چه شکلی خواهد بود؟

یکی از مهمترین اقدامات، پیگیری دولت ،مجلس و سازمان بورس و اوراق بهادار مبنی بر اعطای معافیت مالیاتی به معاملات عمده شرکتها یی است که در بورس یا فرابورس پذیرفته نشده ولی این معاملات از طریق بازار سوم فرابورس در شرایط رقابتی و بصورت شفاف انجام می شود؛این مسئله در قانون توسعه ابزارهای مالی پیش بینی شده و معافیت مالیاتی به این گروه از معاملات عمده اوراق بهادار اعطا شده است لذا معاملات عمده اوراق بهادار پذیرفته نشده ی که در بازار سوم یا بازار"عرضه"فرابورس انجام شود مشمول معافیت مالیاتی بوده و مالیات آنها همانند مالیات نقل و انتقال بورس (۵/.درصد ارزش معامله)محاسبه میشود.

در اولین گام روز ۱۸ خرداد بلوک ۵۰۰ میلیارد تومانی هتل هما و سه بلوک ۵ درصدی و یک بلوک ۱.۳ درصدی سپرده گذاری مرکزی در فرابورس عرضه می شود

ضمن اینکه سهام ۱۰ نیروگاه و چند شرکت دیگر دولتی از جمله پتروشیمی زاگرس، پتروشیمی پردیس، حمل ونقل ریلی نیرو، فولاد ریل جنوب، سمند ریل، گسترش صنایع پایین دستی پتروشیمی، هفت شرکتی هستند که با عرضه خود به صورت مزایده از شانزدهم خردادماه در بازار فرابورس، فعالیت بازار سوم فرابورس را کلید می زنند

یکی دیگر از اقدامات انجام شده برنامه های آتی بازار فرابورس را شرح می دهید؟

ما به طور مستمر در حال پیگیری برای افزایش شرکتها و انتقال معاملات دست دوم اوراق مشارکت دراین بازار هستیم .

البته پس از ابلاغ قانون توسعه ابزار های جدید در بورس و پیش بینی ۱۰ در صد معافیت مالیاتی برای شرکتهای متقاضی پذیر ش در فرابورس افزایش یافته است.