تشدید بحران مالی یونان و سقوط قیمت نفت!

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازارهای جهانی طی هفته گذشته (۳ مه الی ۷ مه ۲۰۱۰) از یک روند کاهشی شدید برخوردار بود.

قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، در پی افزایش نگرانی‌ها در مورد تشدید بحران اقتصادی یونان و تاثیر آن بر سرعت بهبود اقتصاد جهانی، نگرانی از پیامدهای ناشی از بحران اقتصادی یونان بر اقتصاد اروپا و سرایت آن به کشورهای ضعیف منطقه یورو از جمله پرتغال، ایتالیا، ایرلند و اسپانیا، کاهش قابل توجه ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، افزایش ارزش دلار، انتشار چشم‌انداز جدید اقتصادی صندوق بین‌المللی پول که حاکی از تجدید نظر کاهشی رشد اقتصادی منطقه پولی یورو در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ است و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام، بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا در هفته منتهی به ۳۰ آوریل ۲۰۱۰ (معادل ۶/۴ میلیون بشکه)، به میزان ۱۱ دلار و ۸ سنت کاهش یافته و از حدود ۱۹/۸۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳ مه ۲۰۱۰ به کمتر از ۱۱/۷۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۷ مه رسید که کمترین مقدار طی ۳ ماه گذشته از تاریخ ۱۵ فوریه ۲۰۱۰ (که قیمت نفت خام WTI به حدود ۹/۷۳ دلار در هر بشکه رسید) به شمار می‌رود.
البته طی هفته گذشته انتشار چشم‌انداز مثبت اقتصاد جهانی خصوصا آمریکا و کشورهای در حال توسعه نظیر هند و چین، آمارهای مثبت از بازار کار آمریکا در ماه آوریل و همچنین ادامه نگرانی‌ها درباره تاثیر نشت نفت در خلیج مکزیک بر عرضه کوتاه‌مدت نفت، از عوامل تقویت کننده قیمت‌های نفت خام به شمار می‌روند.
موافقت کشورهای اروپایی با اعطای کمک مالی به یونان نیز نتوانسته است نگرانی‌های سرمایه‌گذاران را برطرف کند. در پی اعلام تصمیم برخی از کشورهای اروپایی و نهادهای مهم مالی بین‌المللی در خصوص چگونگی کمک به بحران بدهی یونان و تاکید بر جلوگیری از گسترش تبعات آن در سایر کشورهای ضعیف منطقه پولی یورو نظیر پرتغال و اسپانیا، بسیاری از تحلیلگران، سرمایه‌گذاران و فعالان بازار بورس بر این باورند که کمک‌های مالی مذکور نخواهد توانست بحران مالی و اقتصادی یونان را در بلندمدت برطرف نماید، چراکه این کمک‌های مالی زودگذر و موقتی می‌باشند. صندوق بین‌المللی پول و اتحادیه اروپا در روزهای آغازین ماه مه ۲۰۱۰، پس از روزها مذاکره، با اعطای کمک ۱۵۹ میلیارد دلاری به دولت یونان موافقت نموده‌اند. در مرحله نخست برنامه کمک مالی به یونان قرار است ۴۵ میلیارد دلار به این کشور کمک شود که از این مقدار، ۳۰ میلیارد یورو از سوی اعضای یورو و ۱۵ میلیارد یورو از سوی صندوق‌ بین‌المللی پول تامین خواهد شد. کشور یونان با بدهی ۳۰۰ میلیارد یورویی روبه‌رو است.
به عقیده کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی، کمک مالی صندوق بین‌المللی پول و اتحادیه اروپا تنها در کوتاه‌مدت می‌تواند تا حدی مشکلات اقتصادی یونان را بهبود بخشد، ولی در بلندمدت این کشور با چالش‌ها و مشکلات ساختاری روبه‌رو خواهد بود. بر اساس اعلام موسسه آمار اروپا، میزان کسری بودجه یونان در سال ۲۰۰۹ بیش از ۶/۱۳ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور بود که این رقم پیش از این ۸/۱۲ درصد اعلام شده بود. موسسه رتبه‌بندی Moody's و S&P نیز در تازه‌ترین گزارش خود رتبه اعتباری یونان و پرتغال را کاهش داده اند. به نظر می‌رسد پرتغال، اسپانیا و ایرلند قربانیان بعدی بحران بدهی در اروپا باشند. به عقیده اکونومیست، کشور یونان تا پایان سال ۲۰۱۰ به بیش از ۷۵ میلیارد یورو کمک‌های مالی خارجی نیازمند بوده و حداقل ۵ سال زمان نیاز خواهد داشت تا نرخ بدهی به تولید ناخالص داخلی خود را کاهش دهد. این کشور قصد دارد امسال میزان کسری بودجه خود را ۴ درصد کاهش دهد. یونان از سال ۲۰۱۳ میلادی بار دیگر با رشد و رونق اقتصادی روبه‌رو خواهد شد، ولی همچنان تا سال ۲۰۱۴ میلادی با بدهی ۶۷ میلیارد یورویی روبه‌رو می‌باشد که این رقم معادل ۱۴۹ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور برآورد می‌شود. این کشور بدون دستیابی به رشد و رونق اقتصادی توانایی کاهش بدهی و کسری بودجه را نخواهد داشت.
به دنبال کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی به دلیل نگرانی‌ها از بحران مالی یونان، کمیسیون اروپا نیز به شدت نسبت به پیامدهای ناشی از بحران اقتصادی یونان بر اقتصاد اروپا ابراز نگرانی کرده و اعلام نموده است که اصلاح دورنمای رشد اقتصادی اروپا و به تبع آن افزایش ارزش یورو در سال‌جاری، بهترین گزینه برای غلبه بر پیامدهای ناشی از بحران مالی یونان است. بر اساس این گزارش، بحران اقتصادی یونان بیش از پیش کشورهای ضعیف منطقه یورو از جمله پرتغال، ایتالیا، ایرلند و اسپانیا را تحت تاثیر قرار داده است. در این راستا کشور پرتغال قصد دارد با اجرای اقدامات صرفه‌جویی اقتصادی، کسری بودجه خود را جبران کرده و از سرایت بحران بدهی یونان به این کشور جلوگیری کند. این اقدامات شامل برنامه‌ای است که بر اساس آن می‌بایست کسری بودجه پرتغال که در سال ۲۰۰۹ معادل ۴/۹ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور بوده است، تا سال ۲۰۱۳ به ۸/۲ درصد کاهش یابد.
سرمایه‌گذاران از سال گذشته میلادی تاکنون با تمرکز بر تحولات بازار سهام آمریکا و دیگر بازارهای مالی جهان، امیدوار به بهبود اقتصاد جهانی می‌باشند، چراکه این موضوع می‌تواند منجر به افزایش مصرف نفت در جهان گردد. قیمت آتی‌های نفت خام در بازارهای بورس در روز ۷ مه ۲۰۱۰ برای تحویل تا دسامبر ۲۰۱۸، در مقایسه با هفته قبل (۳۰ آوریل) به دلیل تشدید بحران مالی یونان و تبعات آن بر اقتصاد اروپا از یک کاهش قابل ملاحظه‌ای برخوردار بود، ولی همچنان از یک روند افزایشی ملایم برخوردار است که این مساله می‌تواند نشانگر انتظار از بهبود قیمت‌های نفت خام در سال‌های آتی باشد.
نگرانی‌ها در مورد سرایت بحران اقتصادی یونان به پرتغال، اسپانیا، ایرلند و سایر کشورهای ضعیف منطقه پولی یورو، بازارهای جهانی نفت خام را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. برخی کارشناسان معتقدند احتمال دارد اوضاع بحران مالی یونان به مرور زمان وخیم‌تر شده و با افزایش ارزش دلار در برابر یورو، تقاضا برای نفت خام کاهش یابد. طی هفته گذشته به دلیل ادامه نگرانی‌ها درباره بحران مالی یونان و پیامدهای آن بر اقتصاد اروپا و نیز انتشار چشم‌انداز جدید اقتصادی صندوق بین‌المللی پول که حاکی از تجدید نظر کاهشی رشد اقتصادی منطقه پولی یورو در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ می‌باشد، ارزش یورو در مقابل دلار و همچنین ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی با کاهش همراه بود سهام آسیا نیز در پی افزایش نگرانی‌ها در مورد بحران بدهی یونان و تاثیر آن بر سرعت بهبود شرایط اقتصادی جهان، برای چهارمین روز متوالی در روز ۵ مه ۲۰۱۰ با کاهش روبه‌رو بود. به گزارش بلومبرگ، این روند چهار روزه، طولانی‌ترین دوره کاهش متوالی سهام آسیا از ژانویه سال‌جاری تاکنون محسوب می‌شود. طی دوره مذکور، شاخص سهام MSCI آسیا- اقیانوسیه در توکیو با ۹/۱ درصد کاهش به ۳۱/۱۲۰ واحد رسیده و میانگین سهام نیکی ۲۲۵ نیز با ۱/۳ درصد کاهش روبه‌رو بوده است.
پیش‌بینی قیمت:
در اوایل هفته گذشته قیمت نفت خام تحت فشار افزایشی قرار داشت، ولی سطح مقاومتی ۸۷ دلار مانع افزایش بیشتر آن شد. عبور از این سطح مقاومتی شرایط را برای رسیدن به قیمت ۹۰ و سپس ۱۰۰ دلار باز می‌نمود که به‌عنوان سطح مقاومتی هفتگی و ماهانه شکل گرفته است. از آنجا که قیمت تحت فشار برای عبور از مرز ۸۷ قرار داشت، کاهش شدید قیمت‌های سهام در بازار جهانی به دلیل افزایش ریسک در منطقه یورو موجب شد بازار نفت همراه با افزایش ذخیره‌سازی‌های نفت خام و بنزین تحت‌تاثیر قرار گیرد و با کاهش تا سطح حمایتی هفتگی و ماهانه ۷۵ دلار روبه‌رو شود. البته هنوز روند افزایشی قیمت که از ماه‌های گذشته شکل گرفته است، شکسته نشده است و می‌توان امیدوار به برگشت روند افزایشی با توجه به بهبود شرایط اقتصادی آمریکا بود. شاخص‌های بورس در آمریکا به سطوح مقاومتی ماهانه رسیده بودند که در ماه گذشته نتوانستند از آن عبور کنند؛ بنابراین بورس‌بازان با توجه به بحران اروپا و عدم ارائه راهکار مناسب، از فرصت استفاده کرده و موضع فروش اتخاذ کردند و موجب کاهش شدید شاخص‌ها شدند. ذخیره‌سازی‌های نفت خام و بنزین نسبت به متوسط سال‌های گذشته در سطحی بالاتر قرار دارند و بهبود وضعیت اقتصادی هنوز در روند ذخیره‌سازی‌ها به خوبی نمایان نشده است که این موضوع در کاهش قیمت موثر واقع شد. در هفته جاری با توجه به کاهش شدید قیمت و نوسان زیاد به راحتی نمی‌توان پیش‌بینی مناسبی ارائه نمود و همچنان نوسانات می‌تواند ادامه داشته باشد. در هفته جاری قیمت نفت خام WTI در سطح ۷۵ دلار با حمایت روبه‌رو خواهد بود که می‌تواند موجب افزایش قیمت تا سطح ۷۸ دلار و سپس ۸۰ دلار شود.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)
*کارشناسان ارشد اقتصاد انرژی