چشم‌انداز صادرات گاز طبیعی عراق!

مهدیه علوی - غلامعلی رحیمی*
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۹ آوریل ۲۰۱۰ در حدود ۱۷۵۶ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۸۷ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است و این میزان تزریق گاز به مخازن ذخیره سازی در هفته گذشته، بیشترین میزان تزریق از ابتدای سال ۲۰۱۰ تاکنون بوده است.

این ذخایر به میزان ۶۴ میلیارد فوت مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۹ آوریل ۲۰۰۹ بوده و به میزان ۲۴۶ میلیارد فوت مکعب (۳/۱۶ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۰۹- ۲۰۰۵) است. میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۱۵۱۰ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۹ آوریل به میزان ۴۵ میلیارد فوت مکعب نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و به میزان ۱۲۶ میلیارد فوت مکعب (۸/۱۸ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بالاتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و ...) به میزان ۵۵ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی (۶۱۰ میلیارد فوت مکعب) بوده و نسبت به هفته قبل از آن نیز به میزان ۳۸ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. از سوی دیگر سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۸۹ میلیارد فوت مکعب (۸/۱۱ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۹ آوریل ۲۰۰۹ کمتر است. سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا نیز طی هفته منتهی به ۹ آوریل ۲۰۱۰ به میزان ۴ میلیارد فوت مکعب نسبت به هفته قبل از آن افزایش یافته و همچنین معادل ۶۵ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به‌طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۱۷۵۶ میلیارد فوت مکعب می‌باشد، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
تقاضای گاز طبیعی آمریکا در هفته گذشته افزایش قابل‌توجهی را تجربه نموده و در مقایسه با هفته منتهی به ۷ آوریل ۲۰۱۰ به میزان۸/۴ درصد افزایش یافت. مصرف گاز طبیعی در بخش‌های مسکونی / تجاری به میزان ۲۴ درصد افزایش یافت؛ در حالی که تقاضای گاز طبیعی بخش نیروگاهی افزایشی در حدود ۷ درصد را شاهد بود. این افزایش تقاضا عمدتا به دلیل کاهش دمای هوا نسبت به هفته قبل از آن می‌باشد. افزایش تقاضای بخش نیروگاهی نیز مشخصا مربوط به منطقه خلیج می‌شود. در مجموع کل تقاضای گاز طبیعی در هفته گذشته به میزان ۶ درصد کمتر از میزان تقاضا در هفته مشابه سال قبل بوده است.

کل عرضه گاز طبیعی آمریکا طی هفته گذشته کاهش اندکی را نسبت به هفته قبل از آن تجربه نمود که عمدتا به دلیل کاهش تولید داخلی (۵/۰ درصد) و همچنین کاهش گاز تحویلی از ترمینال‌های LNG (و۲۸درصد) بوده است. از سوی دیگر، میزان واردات گاز طبیعی از کانادا از طریق خط لوله به بازارهای شمالی در حدود دو درصد افزایش یافت. در مجموع، کل عرضه گاز طبیعی آمریکا در هفته گذشته به میزان ۵/۰ درصد پایین‌تر از هفته قبل از آن و به میزان ۹/۰ درصد کمتر از هفته مشابه سال قبل بوده است. بر اساس گزارش موسسهBaker Hughes، تعداد ریگ‌های حفاری چاه‌های گاز آمریکا در هفته منتهی به ۹ آوریل ۲۰۱۰ به میزان ۱۰ ریگ افزایش یافته و در سطح ۹۵۹ ریگ قرار گرفته است. بر مبنای گزارش مذکور، در واقع برای پانزدهمین هفته متوالی است که تعداد ریگ‌های حفاری بخش گاز آمریکا روند افزایشی را طی کرده است.
قیمت‌های تک محموله گاز طبیعی در بازار آمریکا، طی هفته منتهی به ۱۴ آوریل ۲۰۱۰، به‌رغم آب و هوای خنک‌تر نسبت به هفته قبل از آن روندهای متفاوتی را در طی هفته تجربه نموده است (در محدوده سه درصد کاهش تا سه درصد افزایش) و با آنکه عمده بازارها افزایش قیمت‌ها را تجربه کرده‌اند، در برخی بازارها با کاهش روبه‌رو بوده است.
در ابتدا افزایش قیمت‌ها در مناطق تولیدی در خلیج مکزیک به وقوع پیوست و قیمت‌ها در محدوده ۱۳-۲ سنت در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافتند. قیمت‌ها در مناطق پر مصرف شمال شرقی نیز در طول هفته افزایش یافتند که از دلایل افزایش قیمت گاز طبیعی در این بازارها می‌توان به خنک‌تر شدن دمای هوا طی هفته گذشته و بازگشت آن به سطح متوسط ۳۰ سال قبل در این فصل از سال اشاره کرد.
به‌طور کلی قیمت‌های گاز طبیعی در بازارهای تک محموله مناطق شمال شرقی، با افزایشی در حدود ۱۱-۴ سنت در هر میلیون بی.تی.یو، طی دوره ۷ آوریل الی ۱۴ آوریل ۲۰۱۰ مواجه بودند. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب با ۷ سنت افزایش از ۰۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در روز چهارشنبه ۷ آوریل ۲۰۱۰ به بیش از ۱۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۴ آوریل افزایش یافت. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE) نیز با ۱۸ سنت افزایش طی دوره ۷ آوریل الی ۱۶ آوریل، از حدود ۶۰/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به بیش از ۷۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور افزایش یافته است.
قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بازار بورس نایمکس نیز برای تحویل در ماه می‌۲۰۱۰ طی دوره ۷ آوریل الی ۱۴ آوریل به میزان ۱۸ سنت افزایش یافته و در سطح ۱۹۹/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۴ آوریل ۲۰۱۰ قرار گرفت.
برگزاری دهمین نشست وزارتی مجمع کشورهای صادرکننده گاز: این نشست در تاریخ دوشنبه ۱۹ آوریل ۲۰۱۰ در شهر وهران الجزایر برگزار می‌شود. بررسی تغییرات قیمت گاز در بازارهای جهانی و کاهش عرضه گاز طبیعی، مهم‌ترین موضوع مورد بحث در دهمین نشست مجمع کشورهای صادرکننده گاز بوده و اعضای این مجمع پیشنهاد کاهش هماهنگ عرضه گاز به بازارهای تک محموله را بررسی خواهند کرد.
به گزارش شانا، وزیر انرژی روسیه اعلام کرده است اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز در دهمین نشست این مجمع به بررسی شرایط کنونی بازار گاز و نیز تحولات بازارهای تک محموله اروپا خواهند پرداخت، چراکه نگرانی‌هایی در این زمینه وجود دارد. این پیشنهاد از سوی شکیب خلیل، وزیر انرژی و معادن الجزایر جهت بررسی و اجماع نظر اعضا اعلام شده است. به عقیده تحلیلگران، کاهش قیمت گاز در بلندمدت منجر به کاهش سرمایه‌گذاری‌ها در بخش تولید گاز و کمبود این ماده در زمان بهبود تقاضا شده و در نهایت به ضرر تولید‌کنندگان و مصرف‌کنندگان خواهد بود. بررسی وضعیت عرضه و تقاضا، حمل و نقل، اکتشاف، تولید و شیوه‌ها و فناوری‌های مختلف به کار رفته در صنعت گاز از دیگر موضوعات مورد بحث در دهمین نشست مجمع کشورهای صادرکننده گاز خواهند بود.
اگرچه اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز بر ضرورت بررسی بازارهای تک محموله و تاثیر آن بر روی بازار گاز در بلندمدت تاکید کرده‌اند، ولی تا کنون اقدام روشنی از سوی اعضای این مجمع در راستای تحقق این امر صورت نپذیرفته است. وزیر انرژی روسیه پیش‌تر اعلام کرده بود که روسیه برنامه‌ای برای کاهش تولید گاز خود به منظور بهبود سطح قیمت‌ها ندارد؛ چراکه افت کنونی قیمت گاز در بازارهای تک محموله، تاثیر منفی بر قراردادهای فروش گاز شرکت گازپروم، شرکت دولتی گاز روسیه، به مشتریان اروپایی نخواهد داشت. وزیر انرژی قطر نیز اعلام نموده است به دلیل اینکه این کشور گاز صادراتی خود را بیشتر بر اساس قراردادهای بلندمدت عرضه می‌نماید و فروش در بازارهای تک محموله قابل‌توجه نمی‌باشد، لذا این کشور هیچ گونه مذاکراتی درباره کاهش تولید گاز با تولیدکنندگان بزرگ گازی در جهان انجام نداده است. ایران، الجزایر، بولیوی، ترینیدادوتوباگو، روسیه، قطر، گینه استوایی، لیبی، مصر، نیجریه و ونزوئلا اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز بوده و کشور یمن نیز برای نخستین بار در این نشست شرکت می‌نماید. ذخایر اثبات شده گاز یمن در حدود ۴۹۰ میلیارد متر مکعب برآورد شده است.
چشم‌انداز صادرات گاز طبیعی عراق: بر اساس اعلام معاون وزیر نفت عراق در نخستین همایش بین‌المللی گاز ترکمنستان (۱۴ آوریل ۲۰۱۰)، احتمال دارد این کشور با افزایش تولید گاز، میزان صادرات گاز خود را تا سال ۲۰۱۶ به بیش از ۲۵ میلیارد مترمکعب در سال افزایش دهد. این کشور قصد دارد با سرمایه‌گذاری بیشتر، تولید گاز از میدان‌های رمیله و زبیر را در مجموع به بیش از ۴۵۰ میلیون فوت‌مکعب در روز افزایش دهد.
گاز صادراتی عراق از میدان‌های جنوبی این کشور به ترکیه و در نهایت با خط لوله نابوکو به اروپا صادر خواهد شد. خط لوله نابوکو به طول سه هزار و ۳۰۰ کیلومتر، دارای ظرفیت انتقال سالانه ۳۱ میلیارد متر مکعب گاز خواهد بود و انتظار می‌رود در سال ۲۰۱۴ به بهره‌برداری برسد. صادرات گاز عراق نیاز به احداث خطوط لوله جدید و افزایش ظرفیت انتقال گاز خطوط لوله موجود دارد. ظرفیت انتقال گاز خطوط لوله موجود، ۸ میلیارد مترمکعب در سال است.
این کشور در حال بررسی موضوع صادرات گاز مازاد بر مصرف خود از طریق خط لوله عربی است تا صادرات گاز ابتدا به کشورهای عربی، سپس به اروپا صورت بگیرد. خط لوله عربی از مصر آغاز و پس از عبور از کشورهای اردن و سوریه به ترکیه می‌رسد، یک شاخه فرعی این خط لوله نیز به لبنان می‌رسد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارشی ذخایر اثبات شده گازی عراق را ۱۱۲ تریلیون فوت‌مکعب برآورد کرده است که حدود ۷۰ درصد این گازها در میدان‌های نفتی جنوب عراق واقع شده‌اند. بر پایه این گزارش، عراق دارنده دهمین ذخایر اثبات شده بزرگ گازی در جهان است که دو سوم از ذخایر گازی آن از نوع گازهای همراه، ۲۰ درصد از نوع گازهای غیرهمراه و حدود ۱۰ درصد دیگر از نوع گازهای همراه با نمک هستند. بیشتر ذخایر گازی عراق از جمله ذخایر گازی موجود در دو میدان رمیله و زبیر از نوع گاز همراه با نفت است.
* کارشناسان بازار انرژی