جای تولیدکنندگان داخلی در بازار خالی است!
شرکت‌های بزرگ تولیدکننده یا صاحب نمایندگی ماشینآلات عمرانی و معدنی در ایران در تلاش هستند با عرضه بیشتر و حضور فعال در بازار داخلی در یک رقابت نفس‌گیر نسبت به عرضه و شناساندن محصولاتشان در بازار اقدام جدی به عمل آورند.
شرکت‌های بزرگ تولیدکننده یا صاحب نمایندگی ماشینآلات عمرانی و معدنی در ایران در تلاش هستند با عرضه بیشتر و حضور فعال در بازار داخلی در یک رقابت نفس‌گیر نسبت به عرضه و شناساندن محصولاتشان در بازار اقدام جدی به عمل آورند. این شرکت‌ها طی دو سال اخیر با اینکه بخش‌های عمرانی و معدنی با رکود مواجه شده است با مدیریت صحیح فروش شرایط خود را در بازار حفظ کرده‌اند، البته با تسهیلات جدیدی که دولت به بخش معدن اختصاص داده است برخی نمایندگی‌ها از فرصت پیش آمده استفاده کرده و نسبت به فروش اعتباری به معدنکاران اقدام کرده‌اند که این سهم توانسته است نقدینگی نسبتا خوبی را جذب این شرکت کنند. متاسفانه در ایران تنها یک تولیدکننده بزرگ ماشینآلات سنگین معدنی و عمرانی وجود دارد که در فضای غیررقابتی اقدام به تولید می‌کند این موضوع سبب شده تا محصولات خارجی به خصوص چینی در بازار به شکل قارچ مانند متولد شوند در چنین شرایطی بهتر است دولت با ارائه تسهیلات و حمایت ویژه فضا را برای ساخت داخل این دسته از ماشینآلات ایجاد تا محصولات داخلی با کیفیت در بازار عرضه شود.
برای عملیات مختلف معدنکاری در معادن روباز، علاوه بر ماشینآلات عمومی‌معدن از ماشین‌های ویژه‌ای استفاده میشود که عملیات حفاری و بار گیری را انجام می‌دهند. مشخصه‌این ماشین‌ها در آن است که به علت عدم محدودیت فضا در معادن روباز ابعاد آنها را بزرگ در نظر می‌گیرند و این امر سبب میشود که ماشین‌های یاد شده با راندمان بالا کار کنند و استفاده از آنها اقتصادی باشد. مهمترین ماشین‌های ویژه معادن روباز به شرح زیر است:
بیل مکانیکی (power shovel)
بیل مکانیکی یکی از متداولترین ماشین‌های معدن روباز می‌باشد در مواردی که سنگ‌ها و مواد معدنی نرم باشند، این دستگاه عمل حفر و بارگیری را تواما بر عهده دارد در مورد سنگ‌ها و مواد معدنی سخت، ابتدا آتشباری انجام میگیرد و سپس از بیل مکانیکی برای بارگیری مواد استفاده میشود. امروزه برای کار در معادن مواد نرم - به ویژه معادن زغال‌سنگ - بیل‌های مکانیکی بزرگی ساخته شده است که ظرفیت برخی به بیش از ۱۳۸ متر مکعب نیز می‌رسد. این ماشین از قسمت‌های مختلفی مانند ارابه، موتور و جرثقیل، دکل،بازو و صندوقه تشکیل شده است.
دراگلین(drag line)
وسیله‌ای است که برای خاکبرداری و حفر مواد نرم در قسمت‌های گود به کار میرود. شکل عمومی‌‌این دستگاه نیز شبیه بیل مکانیکی اما صندوقه این دستگاه به دو رشته کابل متصل است که به وسیله این کابل‌ها میتوان آن را در قسمت‌های مختلف به کار برد. به طور مختصر شیوه کار این دستگاه به‌این صورت است که ابتدا کابل‌ها را رها می‌کنند و صندوقه دستگاه را به پایین گودال میفرستند سپس به وسیله کابل دیگری آنرا روی زمین می‌کشند که به‌این ترتیب صندوقه از مواد معدنی پر میشود.
بیل چرخشی (bucket wheel excavator)
یکی از ماشین‌های متداول در معادن روباز و به ویژه معادن زغال می‌باشد قسمت اصلی این دستگاه را چرخ بسیار بزرگی تشکیل می‌دهد که قطر آن به ۱۶ متر نیز می‌رسد. این چرخ، زواید سطل مانندی دارد که در نقاط مختلف محیط آن معلقند و ضمن گردش چرخ و تماس آن با مواد معدنی باعث حفر‌این مواد میشود و سطل‌ها از مواد پر میشوند و پس از رسیدن به قسمت بالای چرخ مواد درون سطل‌ها بر روی نوار نقاله‌ای ریخته میشود. راندمان این دستگاه هنگام کار بسیار بالا می‌باشد. انواع معمولی آن قادر است تا ۱۵۰۰ متر مکعب در ساعت مواد معدنی را حفر و به وسیله نوار نقاله خود به فاصله ۱۳۰ متری منتقل کند از این‌رو وسیله بسیار مناسبی برای باطله‌برداری از روی مواد معدنی می‌باشد.
بولدوزر(bulldozer)
در جلو دستگاه یک بیل بزرگ و در عقب آن چنگک‌هایی وجود دارد و دستگاه روی زنجیر حرکت می‌کند همانگونه که می‌دانیم مواد معدنی یا باطله نرم را به وسیله بیل حفر می‌کنند ولی برای مواد سخت‌تر ازبولدوزر استفاده میشود.
حفر کننده برجدار (tower excavator)
این دستگاه شبیه دراگلین است و معمولا همراه با سایر ماشین‌های معادن روباز از قبیل بیل مکانیکی و دراگلین به کار میرود به ویژه به هنگام بازسازی معادن روباز ازاین وسیله استفاده میشود زیرا بیل یا دراگلین قسمت‌های بالای قسمت‌های بازسازی شده را به خوبی نمیتوانند پر کنند. دستگاه دارای دو برج متحرک در جلو وعقب است که آندو را به ترتیب در قسمت انبار باطله و در جلو قسمتی که هنوز استخراج نشده است قرار می‌دهند. در بالای برج‌ها قرقره‌هایی وجود دارند که چند رشته کابل از درون آنها عبور می‌کنند. به‌ای کابل‌ها صندوقه‌ای متصل است که در اثر حرکت کابل‌ها بین دو برج نوسان می‌کند و مواد باطله را به بالای انبار‌این مواد منتقل می‌کند.
بیل هیدرولیکی(hydraulic excavator)
این دستگاه نیز شبیه بیل مکانیکی می‌باشد با‌این تفاوت که حرکت صندوقه آن توسط چند بازوی هیدرولیکی انجام میشود
انواع ماشینآلات عمرانی و کاربرد آنها
تراکتورها و بولدوزرها
تراکتور از مهمترین ماشینآلات راهسازی و ساختمان‌سازی است که دارای کاربردهای متعددی است هدف اولیه تراکتور به جلوراندن ویا کشیدن اقسام بارها می‌باشد برروی تراکتورانواع لوازم مکانیکی را میتوان نصب کرد لوازمی از قبیل: بیل‌های مکانیکی ریپرها تیغه‌های بولدوزر دکل‌های لوله گذار جانبی کج بیل‌ها نهرکن‌ها و غیره به علاوه از تراکتور استفاده‌های دیگری هم می‌کنند نظیرکشیدن اسکریپر واگن وغیره.
تراکتورها از موتورهای دیزل که معمولا توربوشارژهستند نیرومیگیرند و در انواع استاندارد ودنده اتوماتیک موجودهستند همچنین کنترل آنها به صورت کنترل هیدورلیک ودنده اتوماتیک است تراکتورها بردونوع کلی چرخ زنجیری وچرخ لاستیکی می‌باشند.
کاربرد
بولدوزرها موارد استفاده فراوانی دارند که ازمیان میتوان به موارد زیراشاره کرد
۱-تصطیح زمین و پاکسازی آن ازبوته‌ها و کنده‌های درخت
۲-ایجاد راه‌های اولیه در کوهستان‌های و زمین‌های سنگ لاخی
۳-جابه‌جا کردن توده خاک به صورت فشار دادن در حجم‌های زیاد
۴-کمک به هل دادن اسکریپرها
۵- پخش کردن خاک در خاکریزها
۶- پشته کردن خاک در کنار نهرهای ایجاد شده
۷- تصطیح و پاکسازی بقایای مانده از عملیات ساختمانی
۸-نگهداری راه‌های موقت خاکی
۹-پاکسازی گودالهای کف معادن
انواع تراکتورها
الف - تراکتورهای چرخ زنجیری
تراکتورهای چرخ زنجیری انواع مختلفی دارد این تراکتورها معمولا برحسب اندازه وزن و قدرت طبقه‌بندی میشوند دربسیاری از پروژه‌ها مقدار وزن تراکتور چرخ زنجیری مهم است زیرا مقدار حداکثر نیروی کششی که یک دستگاه تراکتور می‌تواند به وجود آورد بدون توجه به قدرت تولیدی موتور آن به حاصل ضرب مقدار وزن در ضریت کشش سطح جاده‌ای که روی آن کارمیکنند محدود می‌باشد وجود زنجیره‌ها باعث میشود که تراکتوربتواند در زمین‌های با مقاومت فشاری کم وقدرت کششی مناسب فعالیت داشته باشد.
ب- تراکتور چرخ لاستیکی
تراکتورچرخ لاستیکی ازاین جهت ساخته شده که سرعت بیشتری در کشیدن و هل دادن اسکریپرها و کارهای نظیرآن داشته باشد این نوع ماشین‌ها در انواع دوچرخ و چهارچرخ وجوددارد نوع دوچرخ آن حتما باید با یک ماشین دیگر نظیر اسکریپر کارکند تا بتواند تعادل خودرا حفظ کند نوع چهارچرخ آن دردونوع یک دیفرانسیل و دود یفرانسیل موجود است باین همه آسیب پذیری لاستیک‌های این ماشین‌ها درموقع کار درزمین‌های دارای سنگ‌های تیزکه باعث بریده شدن لاستیک میشود استفاده از آن را دراین نوع زمین‌ها محدود می‌کند البته زنجیرها‌ی سیمی مخصوص جهت حفاظت لاستیک‌ها وجوددارد که میتوان برازدیاد اصطحکاک لاستیک‌ها باسطح زمین آنها را به کاربرد
۲ - بیل‌های مکانیکی
بیل‌های مکانیکی از اولین ماشینآلات مدرن ساختمانی است که در عملیات خاکی به کار رفته است بیل‌های مکانیکی عمدتا برای گود برداری درخاک و بار کردن آن با کامیون یا تریلی و یا تسمه نقاله‌ها به کار میرود انواع پرقدرت آن قادر به گودبرداری در تمام انواع خاک‌ها به جز صخرخ سنگ‌ها بدون تخریب اولیه می‌باشد.
بیل‌های مکانیکی از سه قسمت اساسی تشکیل شده است: ارابه - قسمت اتاقک گردان روی ارابه و قسمت الحاقی جلوی ماشین.
ارابه یا شاسی - شاسی به دونوع تقسیم میشود شاسی چرخ زنجیری شاسی چرخ لاستیکی (کامیون)
شاسی چرخ زنجیری با ثبات و قابل اطمینان برای اتاقک چرخنده فوقانی ایجاد می‌کند و قابلیت تحرک بسیار خوبی در محل خاکبرداری ایجاد می‌کند در ضمن به دلیل سطح وسیع چرخ‌ها فشار کمی‌برروی خاک ایجاد می‌کند که امکان کاربرروی خاک‌های سست را فراهم می‌کند در مواردی که برحسب نوع خاک اصطحکاک بیشتری مورد نیازبوده و مساله لغزندگی وجود داشته باشد نقش زنجیر در ماشین اهمیت پیدا می‌کند در عوض اینگونه بیل‌ها سرعت کمی‌دارند
شاسی‌های چرخ لاستیکی دارای سرعت حرکتی بیشتری بوده و لذا برای کارهای کوچکی که تعداد سفرزیاد بوده و سطح راه مورد استفاده محکم باشد مفیدترند این نوع شاسی خود بر دونوع است: نوع خود متحرک که از اتاقک فرمان میگرد ونوع دیگرکه در قسمت عقب کامیون نصب میشود وآن را کامیونی می‌گویند
سرعت نوع اول ۵۰ وسرعت نوع دوم ۸۰ کیلومتر در ساعت می‌رسد.
انواع بیل‌های مکانیکی:
الف- بیل مکانیکی با جام معکوس
به این بیل اسامی‌متعددی داده میشود از قبیل: کج بیل - بیل پشت خم وبیل کششی.
این بیل‌ها در دو نوع مکانیکی و هیدرولیکی هستند وبرای حفاری مناسبند.
ب- بیل مکانیکی با سیستم کابلی
این بیل مکانیکی عبارت است از اطاقک گردانی که سوار بر چرخ‌ها بوده ودر انتهای جلویی آن بیل متصل شده است. این بیل در دو نوع مکانیکی و هیدرولیکی می‌باشند.
ج- بیل کششی (دراگلاین)
بیل کششی در اگلاین ازیک اطاقک فرمان - جرثقیل - جام بیل کششی و کابل‌های لازم جهت کنترل قسمت‌های مختلف تشکیل شده است. بیل کششی قادر است در سطوح خیلی بالاتر و خیلی پایین‌تر از سطح اتکاء خود است ودر انواع زمین‌های مورد استفاده قرار میگیرد. بازوی طویل آن برای حفاری و تخلیه مواد کنده شده مفید بوده وزمان سیکل کار کوتاه از محاسن این ماشین می‌باشد.
د- جرثقیل
جرثقیل تشکیل شده از اطاق فرمان و یک تیر بلند مشبک و قلب جرثقیل و معمولا برای باند کردن اجسام سنگین وحرکت دادن آنها به کار میرود. با اتصال دستگاه‌های مختلف به انتهای تیر مشبک بلند جرثقیل میتوان از استفاده‌های دیگری نمود.جرثقیل‌ها هم بر دو نوع مکانیکی و هیدرولیکی می‌باشند که امروزه بیشتر هیدرولیکی می‌باشند.
۳ - اسکریپر
اسکریپرماشینی است که عمل بارگیری وحمل وتخلیه مواد خاکی در مسافت‌های متوسط وزیادرا به تنهایی انجام می‌دهد.
اسکریپرازسه قسمت اصلی تشکیل شده است: قسمت بارگیر (جام) دیوار جلویی قسمت بارگیر و دیواره عقب جام یا دیواره تخلیه قسمت جام که معمولا سربازاست دارای یک تیغه برنده قابل تعویض در قسمت پایین می‌باشد این تیغه درحین بارگیری به داخل خاک نفوذمی‌کند و با برش خاک آنرا به داخل جام هدایت می‌کند. این قسمت قابل حرکت بوده ومی‌تواند پایین وبالابرود دراسکریپرها‌ی دارای بالابر قسمت بالا بر جانشین دیواره جلویی جام میشود دیواره عقب جام یا دیواره تخلیه قابلیت حرکت به عقب وجلورا دارد که با هل دادن خاک به تخلیه بارکمک می‌کند.
طبقه‌بندی ماشینآلات راهسازی و ساختمانی
اصولا ماشین‌آلاتی که در کارگاه مورد استفاده قرار می‌گیرنند عبارتند از:
الف) ماشین آلات سنگین مانند: لودر، بلدوزر، گریدر، اسکریپر - غلتک، غلتک‌های استاتیکی و دینامیکی، بیل مکانیکی.
ب) ماشینآلات نیمه سنگین مانند: کمپرسی، آبپاش، جرثقیل کامیونی، تراک میکسر، پمپ بتون فینشر.
ج) ماشینآلات سبک مانند: لندرور، پیکان و غیره
د) سایر ماشین آلات کارگاهی (ماشین‌های متفرقه) مانند: ویبراتور - دستگاه بتون بتونیر - موتور جوش - تسمه نقاله - سنگین شکن - ماسه شور و شن شور - ماسه ساز و غیره.
بلدوزر
اصولا تراکتور وسیله‌ای است برای هل دادن و کشیدن اسکریپرها - واگن‌ها - غلتکها. اگر به ابتدای این وسیله یک تیغه نسبتا بزگ هم برای حمل مواد وصل شود و‌این تیغه ثابت باشد ماشین حاصله بلدوزر نامیده میشود. یک تیغه متحرک باشد به آن آنگلدوزر گویند.
در انگلدوزر، زاویه چرخش در صفحه قائم حدود ۳۰ الی ۴۰ درجه است. همچنین به بلدوزر چرخ لاستیکی مفصل دار و کمرشکن نیز گویند که این مفصل باعث زیاد شدن قدرت مانور ماشین میشود.
موارد استفاده از بلدوزر، زاویه چرخش در صفحه قائم حدود ۳۰ الی ۴۰ درجه است. همچنین به بلدوزر چرخ لاستیکی مفصل‌دار کمرشکن نیز می‌گویند که‌این مفصل باعث زیاد شدن قدرت مانور ماشین میشود.
موارد استفاده بلدوزر‌ها عبارتند از:
۱- تسطیح زمین و پاکسازی آنها از بوته و کنده‌های درخت.
۲ -جابه‌جاکردن توده خاک به صورت فشار دادن آن تا مسافتی حدود ۳۰۰ فوت (۴۴/۹۱ m) (توضیح اینکه حدودا حداکثر فاصله حمل توسط بلدوزر را ۹۰ متر در نظر می‌گیرند)
۳- ایجاد راه‌های اولیه در کوهستان‌ها و زمین‌های سنگلاخی
۴- کمک و فشار دادن به اسکریپ‌ها
۵- پخش کردن خاک در خاکریزها
۶- پشته کردن خاک در کنار نهرهای ایجاد شده
۷- تسطیح و پاکسازی بقایای مانده از عملیات ساختمانی
۸- نگهداری راه‌های موقت خاکی
۹- پاکسازی محل گودال قرضه و گودالهای کف معادن
انواع تیغه‌های بلدزورها
۱- تیغه مستقیم
۲- تیغه یونیور سال
۳- تیغه کوشن
۴- تیغهV شکل
۵- تیغه انگل دورز
لودر
اصولا لودر یا بیل بار کن یکی از مهمترین ماشینآلات ساختمانی می‌باشد که در انواع مختلفی طراحی و ساخته میشود.این ماشین از نظر شکل ظاهری به لودر معمولی، لودر معدن، آرم لودر (Arm liader) و اورهد لودر (overhead liader) تقسیم بندی میشود که به طور کلی در دو نوع چرخ لاستیکی و چرخ زنجیری که هر دو آنها به صورت هیدرولیکی کار می‌کنند ساخته شده است. همچنین لودر دارای جام‌های مختلفی از قبیل: جام‌های معمولی، جام سنگ‌گیر - جام سنگ گیر - جام کنده‌گیر - جام پوشال گیر و جام مواد سبک دانه و جام همه کاره است که هر کدام برای کار مشخص ساخته شده‌اند. همچنین دو نوع جام یکپارچه و چند پارچه وجود دارد که نوع چند پارچه آن دارای انعطاف‌پذیری بیشتری بوده می‌تواند مانند کلامشان جهت خاک برداری قائم مورد مورد استفاده قرار گیرد. همچنین نوع دیگری از جام وجود دارد که می‌تواند عمل تخلیه را از پهلو انجام دهد.
کامیون
کامیون معمول‌ترین روش برای حمل و نقل مواد خاکی است و با انعطاف پذیری زیاد بین پروژه‌ها سفر می‌کند و دارای نوع کمپرسی که مخصوص حرکت در جاده و خارج جاده است ساخته میشود که انواع مخصوص خارج از جاده دارای ابعاد بزرگ‌تر و ظرفیت‌های چند صد تنی است.
اصولا تریلی‌های مخصوص حمل خاک از واکن مخصوص حمل خاک به علاوه یک تراکتور یا کامیون تشکیل میشود و مواد حاصل حمل شده در آنها اصولا از عقب یا کف یا از پهلو تخلیه شده در محل تخلیه کاربرد دارد.
مانند پهن کردن شن در لایه‌های اساس و زیر اساس میزان بار کامیون یا بار مجاز کامیون به مسائل زیر بستگی دارد:
۱- ظرفیت افقی خاک
۲- ظرفیت کود شده خاک
۳- ظرفیت اندازه گیری شده در کارخانه ساخت ماشین
باید به اندازه ماشین‌ها، بار گیری انجام شو تا از فرسودگی و قدرت مانورشان کاسته نشور در ضمن میتوان با اضافه کردن تخته‌هایی در بالا طرفیت باربند را اضافه کرد.
سیکل حمل مواد به وسیله کامپیون شامل دو سیکل ثابت و متغیر است.
سیکل ثابت: مدت زمان لازم برای بارگیری، حمل، تخلیه، بازگشت، مدت زمان لازم برای نوبت مجدد کامیون.
سیکل متغیر: بستگی به نوع و سرعت کامیون دارد که در کامیون‌های مختلف متفاوت است.
گریدر
گریدر موتور دار اصولا برای تنظیم شیب - شکل دادن شیب‌ها و تسطیح دامنه خاکریزها و خاک‌برداری‌ها - کندن جوی و مخلوط کردن و پراکندن مخلوط خاک و مواد قیری به کار میرود. از این ماشین در راه سازی و عملیات ساختمان نیز استفاده میشود. همچنین برای برف روبی و برداشتن لایه‌های سست سطح زمین (پاکسازی زمین) نیز کاربرد دارد. در ضمن با دقت در عملیات گریدر میتوان مقدار قابل ملاحظه‌ای از هزینه پروژه‌ها را کم کرد.
اصولا عمل خاکبرداری از قسمت‌های بلند و خاکریزی در گودال‌ها را عمل بالانس (تعادل) گویند و شکل بندی و تنظیم نهایی هر لایه از راه راه عملیات اصلاح گویند.
حداکثر تلرانسها یا رواداری‌های قسمت‌های مختلف راه که توسط گریدر تنظیم میشود عبارتند از:
Subgrade (سابگرید) ۸-۴mm در متر
Sub base (زیر اساس)۴-۲mm در متر
Base (اساس)۱mm در متر
در رویه رواداری mm در متر
که البته این مقادیر در مورد فرودگاه‌ها و شاهراه‌ها کمتر هم خواهد شد.
توضیح اینکه:
مقدار خطای مجاز قابل قبول در راهسازی را تولرانس یا رواداری گویند. اصولا اگر در نگهداری و حفاظت جاده‌ای از گریدر استفاده و در بالا بردن تولید و کم کردن هزینه تاثیر به سزایی دارد و‌این میزان ازدیاد تولید تا ۲۰% هم می‌تواند باشد.
انواع غلتکها
اصولا غلتکها وسیله‌ای برای متراکم کردن مصالح خاکی و سنگی هستند که از چهار پارامتر وزن استاتیکی - ضربه - ارتعاش و کنترل برای کوبیدن خاک استفاده می‌کنند که وجود‌این پارامترها بستگی به نوع غلتک دارد. تمام ماشین آلات متراکم کننده وزن استاتیکی دارند و بهترین ماشین برای تراکم یک خاک بخصوص ماشینی است که از تغییر محل جانبی خاک در اثر تراکم جلوگیری می‌کند و تغییر حرکت جانبی را به صورت تغییر حرکت عمودی در بیاورد.
نیروهای ضربه و ارتعاش دارای شکل نیرویی مشخص و مثل هم هستند و فقط فرق آنها در تعداد تواتر آنهاست که در ضربه تعداد تواتر ۱۰ ضربه در ثانیه و در ارتعاش تعداد تواتر ۸۰ ضربه در ثانیه است. همچنین پارامتر ارتعاش در مورد خاک‌های غیر چسبنده از تاثیر بسیار زیادی برخوردار است.
انواع غلتکها
۱- پارچه بزی یا زایده دار
۲- با چرخ فولادی صاف
۳- غلتک پنوماتی
۴- غلتک‌های لرزنده
