کلام من، تعهد من است

لیلا اکبرپور

محیط و فضای کسب و کار در هر جای دنیا تعریف شده است. اما بنا به وضعیت هر کشور شرایط متفاوتی دارد به طوری که در کشورهای پیشرفته فضای آزاد و رقابتی متکی بر اخلاق حرفه‌ای کسب و کار زمینه رشد فعالیت را در هر بخشی فراهم می‌کند و به فعالان آن بخش اجازه می‌دهد ضمن تلاش و کوشش در جهت پیشرفت و تعالی از رفتارهای غیراخلاقی در فضای کسب و کار احتراز کنند. سال‌ها است که در دنیا فضای کسب و کار در تجارت و صنعت و خدمات به صورت قانونی و عرفی، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری فعالان هر بخش قدم به قدم پیشرفت کرده تا به جایگاه امروز آن رسیده است.

یکی از بزرگ‌ترین بازارهای پولی-مالی و بیمه‌ای و سایر کالاها ،در (THE CITY) در شرق لندن قرار دارد همان شهر یک مایل در یک مایل (یک مایل مربع) که به پولدارترین و کوچک‌ترین شهر دنیا معروف شده و گوی سبقت را در سال های اخیر از مرکز مالی مشابه خود یعنی نیویورک ربوده و بر سکوی مقام اول جهانی قرار گرفت.

وقتی به چراهای رسیدن به این مقام می‌نگریم در واقع باید به سال‌های بسترسازی و داشتن نیروی انسانی و دانش فنی و کار از گذشته تاکنون نگاه کنیم، همه کسانی که در کلیه زمینه‌های اقتصادی فعالیت می‌کنند و می‌کردند قانون ننوشته و عرفی را به وجود آوردند که از هر قانون نوشته‌ ای قوی‌تر و جدی‌تر عمل می‌کند و در لوای این عرف فضای مناسب کسب و کار شکل گرفته است تا همگان بتوانند در عین سلامت و در صورت داشتن صلاحیت و اهلیت و تخصص وارد بازار خود شوند و همراه و در کنار دیگران به تلاش و فعالیت مشغول شوند و با پای‌بندی به قوانین پذیرفته شده بین دیگران که در همان بازار فعالند برای رشد و توسعه کار خود بکوشند.

عرف حاکم بر بازار همراه با اصول پذیرفته شده آن چنان خوب عمل می‌کنند که هیچ فعالی نمی‌تواند از آن گریز کند. علاوه بر این‌ها دستگاه‌های نظارتی کنترلی که چشم مردم و دولت محسوب می‌شوند همه را زیر نظر دارند تا در فضای ایجاد شده برای کار درست و رفتار حرفه‌ای هیچ فرد یا شرکتی یارای تقلب و سوءاستفاده و خروج از چارچوب را نداشته باشد.از بازارهای معروف سهام دنیا بازار رویال اکسچنج لندن یا تالار بورس لندن است که بر سر در آن جمله قدیمی و متعلق به دو، سه قرن قبل نقش بسته که سرلوحه و سرمشق اخلاق حرفه‌ای کسب و کار و صیانت از محیط و فضای سالم و مناسب برای کار در این بازار را قلمداد می‌کند. این جمله نوشته شده «My Word is My Bound»

یعنی کلام من تعهد من است و در عمل نیز و با یک کلمه پذیرش و یا عدم پذیرش و خرید یا فروش هیچ یک از طرفین از این تعهد برنمی‌گردند و متعهدانه به کار خود می‌پردازند در فرهنگ ایران‌زمین نیز حرمت موی ریش که به عنوان تضمین به کار می‌رفت جایگاه ویژه‌ای داشت که متکی بر فضای کسب و کار زمان قدیم و تعهدات صادقانه طرفین معاملات نسبت به یکدیگر بود و ای کاش در قرن حاضر نیز تعهدات اشخاص به همین گونه و عادلانه و صادقانه بود تا همگان از چنین فضایی لذت می‌بردند و راحت به کسب و کار خود می‌پرداختند تا اینکه فضای تقلب، دورنگی، کلاهبرداری، تجاوز به حقوق دیگران جایگزین آن باشد.در بازار مناسب و محیط سالم کسب و کار جایی برای قاچاقچی کالا نباید وجود داشته باشد. چون قاچاقچی‌گری، چه از نوع مواد مخدر و چه از نوع کالا، در هر دو حالت کاری غیرقانونی و تجاوز به حقوق دیگران تلقی می‌شود. آلوده‌کننده فضای کسب‌وکار خواهد بود. مسمومیت فضا که در محیط‌زیست و هوا همیشه به عنوان عاملی برای نابودی سلامت انسان‌ها از آن یاد می‌شود. مشابه مسمومیت فضای کسب‌وکار در بخش‌های مختلف اقتصادی است که درباره این مسمومیت بعضا هشدار می‌دهند و بعضا به دلایل مختلف با مصلحت‌اندیشی و تساهل از کنار آن می‌گذرند .

گرچه به‌خوبی می‌دانند که این فضای مبهم برای همه مهلک و زیانبار است. اگر سازمان عریض و طویل محیط‌زیست برای حفاظت از محیط زیست در قبال آلودگی‌ها و مسمومیت‌ها نقش خود را ایفا می‌کند و یا آیا برای فضای کسب‌وکار ضرورت ندارد. برای چنین سازمانی از آلودگی و مسمومیت ناشی از هرگونه اقدامی یا عدم اقدامی که منجر به نابودی و تخریب و ورود سموم و آلاینده‌ها به فضای کسب‌وکار می‌شوند جلوگیری کنند.

سلامت فضای کسب‌وکار باعث سلامت فکر و روح و روان و جسم فعالان اقتصادی می‌شود ولی عدم سلامت جامعه هزینه‌های جامعه را بالا برده و منجر به بیماری‌های قلبی، مغزی، سکته‌های قلبی و مغزی و بیماری‌هایی نظیر آن می‌شود که هزینه‌های غیرقابل جبرانی را به جامعه تحمیل می‌کند بد نیست شمار چک‌های برگشتی ودیون معوق به بانک‌ها، حق بیمه‌های معوق پرداخت نشده به شرکت‌های بیمه، مطالبات پیمانکاران از کارفرمایان دولتی و خصوصی، نوسانات ناگهانی قیمت‌های ارز و کالاهای مختلف و مواد اولیه را به طور تحلیلی بررسی کنیم تا به وضوح و براساس آمار و ارقام و منحنی‌های شفاف، آثار و تبعات فضای کار غیرسالم و نامناسب را در یک جامعه به خوبی به چشم ببینیم.

اگر فضای کسب‌وکار مناسب بود اعتبار افراد تعیین‌کننده کارهای روزمره آنها به حساب می‌آمد و افراد بی‌اعتبار جایی برای جولان دادن در جامعه نداشتند دلیلی وجود نداشت که میزان بدهی معوق به بانک‌ها به ارقام نجومی سربکشد و ادعاهای خسارات غیرواقعی از شرکت‌های بیمه به صورت صوری و ساخته گی برای بیمه‌گران آزار‌دهنده و زیان‌بار باشد.

امروز در جمع کسانی که با فضاهای کسب‌وکار مجازی سرو کار دارند می‌بینیم که از کلمه اتمسفر یا فضای مناسب زیاد استفاده می‌شود چون تا این فضا ایجاد نشود و در آن فضا کار صورت نپذیرد نتیجه‌ای حاصل نخواهد شد.

بنابراین برای سالم ساختن فضای کار بهتر است از مراکزی که خود در مسموم ساختن این فضا و با تخریب آن نقش دارند شروع کنیم و ریشه کلیه عواملی را که مایل به سالم سازی و کار در محیط سالم و رقابت غیرمکارانه و غیرحرفه‌ای نیستند بخشکانیم و زمینه سبز سلامت و فضای سبز سلامت کسب‌وکار را فراهم کنیم. بدیهی‌است اخلاق حرفه‌ای و اخلاق درست کسب‌وکار اگر در جامعه‌ای نباشد و یا ضریب حضور آن در حداقل باشد نمی‌‌توان به خوبی کارکرد. کسانی که از راه غیرصحیح و غیرشرعی و غیرقانونی به منابع مالی دسترسی پیدا کرده‌اند هیچ وقت نمی‌توانند از شیرینی‌کارهای تقلب‌آمیز و قاچاق و نظایر آن دست بردارند پس مراکز قدرت و از همه مهم‌تر دولت که می‌خواهد و اراده مثبتی بر سالم‌سازی فضای کسب‌وکار دارد باید راهی را انتخاب کند تا جلوی بازارهای غیررسمی، قاچاق کالا و معاملات غیرمشهود گرفته شود و هر کس در هر موضع و مقامی که هست اگر می‌خواهد در تجارت به هر شکلی حضور یابد خیلی شفاف و روشن و به دور از پنهان‌کاری، وارد شود و راحت و بدون دغدغه کار کند. اگر شرایط سالم و صحیح و درست فضای کسب و کار فراهم نشود به تدریج میکروب فساد و ناسالم کار کردن باعث می‌شود آنها که سالم کار می‌کنند از بازار خارج و به تدریج بازار رسمی به نابودی کشیده شود و بازار غیررسمی کل فضا را خواهد گرفت و در چنین فضای مسمومی جایی برای آنها که با سلامت به کسب و کار مشغولند باقی نخواهد گذاشت. فراموش نکنیم که سازمان‌های کسب و کار در دهه‌های اخیر به نقش راهبردی اخلاق در موفقیت سازمانی پی برده‌اند. مقایسه‌ تراز سود و زیان شرکت‌های کسب و کار نشان می‌دهد که اخلاق نقش مهمی در سودآوری سازمان‌ها ایفا می‌کند.

سخن آخر:

اخلاق فراتر از برتری رقابتی موجود ایجاد مزیت استراتژیک می‌شود. گرایش به اخلاق حرفه‌ای در چنین فضایی می‌تواند به ابزارانگاری در اخلاق منجر شود. اخلاق به شرط سود و اخلاق در خدمت سود به تدریج اخلاق را تهی می‌سازد و به غیراخلاقی بودن منجر می‌شود. بنابراین سودآوری با فایده اخلاقی، مسوولیت‌پذیری اخلاقی و اجتماعی، مسوولیت‌پذیری در قبال دیگران، دستگاه قضایی سالم و مستقل و غیرقابل خرید (مثل قضاوت در صدر اسلام) و دستورات دین مبین اسلام که بزرگمرد آن پیامبر اکرم(ص) خود تاجری امین بود و همه تجار و فعالان اقتصادی باید از این بزرگوار سرمشق بگیرند.

با این‌ترتیب برای داشتن فضای کسب و کار خوب و سالم همه دستگاه‌های قوای سه‌گانه و پارلمان بخش‌خصوصی و مجامع امور صنفی باید منشوری واحد را بر اساس میثاقی محکم و غیرقابل خدشه سرلوحه کار قرار دهند.

پیشنهاد ما این است که روسای سه قوه، رییس اتاق بازرگانی، روسای مجامع امور صنفی کمیته مشترکی را برای ایجاد فضای کسب و کار سالم و مبارزه با خلاف‌های ضد این فضا تشکیل دهند و منشور و میثاق را امضا و بر اجرای آن پافشاری کنند و با متخلفان از هر قشری که باشند، شدیدا برخورد کنند.