مجریان از بازار جا ماندند

سود خالص بورس تهران، سپرده‌گذاری مرکزی و بورس کالا در نیمسال اول 88 نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت

گروه بورس- علیرضا باغانی: درست یک سال پیش در چنین روزهایی که بحران اقتصاد جهانی بر اقتصاد ایران سایه افکنده بود، شاید هیچ کس از معامله‌گران و حتی حرفه‌ای‌های بازار تصور نمی‌کردند که یک سال بعد شاهد رشد ۴هزار و ۴۰۰واحدی شاخص و عبور بازدهی بورس از مرز ۵۵درصد باشند. اما این اتفاق اتفاد و شاخص ۷هزار واحدی پایان ۸۷ در حال حاضر به بیش از عدد ۱۲هزار رسیده است و پس از گذشت ۷ماه از سال، بورس تهران یکی از جذاب‌ترین بازارها برای سرمایه‌گذاری بوده است. اما این اتفاق موجب نشده که درآمد مجریان عملیات بازار (شرکت بورس، بورس کالا و سپرده‌گذاری مرکزی) با افزایش مواجه شود و برخی متغیرها به کاهش درآمد این شرکت‌ها منجر شده است. هر چند پیش‌بینی می‌شود با رشد ارزش معاملات در دو ماه باقیمانده از پاییز، این شرکت‌ها بتوانند کاهش درآمد خود را جبران کند.
شرکت ۱۵میلیاردتومانی بورس اوراق بهادار در حالی که در ۶ماه منتهی به پایان شهریور ۸۷، مبلغ ۶۲میلیارد ریال از محل کارمزد معاملات درآمد کسب کرده که درآمد آن از این محل در مدت مشابه سال جاری به سطح ۴۷میلیارد ریال تنزل یافته است. از طرفی دیگر درآمد حاصل از ارائه خدمات به کارگزاران بورس در ۶ماهه اول ۸۷رقمی بالغ بر ۱۹میلیارد ریال بوده که این درآمد در ۶ماه نخست سال جاری به ۹/۱۵میلیارد ریال رسیده است.
درآمد حاصل از کارمزد معاملات به مبلغ ۴۷.۰۳۹میلیون ریال بر اساس مصوبه سازمان بورس و اوراق بهادار، ۴/۱در هزار ارزش معامله تا سقف ۲۰۰میلیون ریال در سیستم معاملات محاسبه و از طریق شرکت سپرده‌گذاری مرکزی وصول شده است.
همچنین ۳/۴میلیارد ریال از ۹/۱۵میلیارد ریال درآمد حاصل از ارائه خدمات به کارگزاران بورس از محل حق عضویت کارگزاران تحصیل شده است، حال آنکه شرکت بورس از محل دریافت حق استفاده ایستگاه‌های معاملاتی تالارهای بورس در ۶ماهه سال گذشته ۳/۲میلیارد ریال درآمد کسب کرد، اما درآمد شرکت از این محل در ۶ماهه نخست سال جاری به ۲/۲میلیاردریال رسیده است. درآمد شرکت از حق دسترسی به سیستم معاملات ۳/۱۹میلیارد ریال در مدت مزبور بود که این درآمد در ۶ماهه سال جاری به ۹/۱۵میلیارد ریال رسیده است. این کاهش درآمدها در شرایطی اتفاق افتاده که درآمد حق درج شرکت‌های پذیرفته شده در بورس از مبلغ ۵/۷میلیارد ریال در ۶ماهه اول سال گذشته به ۱/۸میلیارد ریال در ۶ماهه سال جاری رسیده است. درآمد حق درج منظور شده به مبلغ ۸.۱۹۳میلیون ریال مربوط به حق درج دریافتنی از شرکت‌های پذیرفته شده در بورس طبق مصوبه هیات مدیره شرکت به مبلغ دو در هزار سرمایه تا سقف ۵۰میلیون ریال بوده که به نسبت ۶ماهه اول سال ۱۳۸۸، بر اساس روش تعهدی شناسایی و ثبت شده است. افزون بر این حق پذیرش شرکت‌ها در بورس هم در ۶ماهه سال جاری به ۸۲۳میلیون ریال رسیده است. حق پذیرش هر شرکت در بورس اوراق بهادار تهران طبق مصوبه هیات مدیره معادل ۲ در هزار سرمایه ثبت شده شرکت تا سقف ۲۰۰میلیون ریال است. افزایش درآمدهای حق درج و پذیرش مربوط به ورود پنج شرکت جدید بانک صادرات، تجارت، حفاری شمال، بیمه البرز و سیمان فارس‌نو است. از طرفی دیگر شرکت درآمد اجاره نیز در مدت مزبور داشته است که درآمد اجاره به مبلغ ۵/۲میلیارد ریال مربوط به اجاره دریافتی از کارگزاران، شرکت‌ها و بانک‌ها بابت واگذاری دفتر به آنان در تالار حافظ و تالارهای استانی در شش ماهه اول سال است.
هزینه‌های عملیاتی شرکت در حقوق و مزایای کارکنان در ۶ماهه اول سال ۸۷، ۹/۲۵میلیارد ریال بوده که در ۶ماهه اول در سال جاری به۷/۲۷میلیارد ریال رسیده است و سایر هزینه‌های عملیاتی شرکت بدون تغییر در حدود ۲۰میلیارد ریال در هر دوره باقی مانده است. اما در مجموع، مجموعه هزینه‌های عملیاتی شرکت از ۴۶میلیاردریال در ۶ماهه اول سال ۸۷ به ۴۸میلیارد ریال در ۶ماهه اول در سال جاری رسیده است.
شرکت در ۶ماهه اول سال جاری توانسته ۹/۱۸میلیارد ریال خالص سایر درآمدها داشته باشد که عمدتا از محل سود سپرده بانکی است و مجموعه فعالیت‌های بورس، سود ۴۸میلیارد ریالی شرکت را در ۶ماهه اول سال ۸۸ به ۴/۲۶میلیاردریال در ۶ماهه سال جاری رسانده است. اتفاقی که موجب شده سود هر سهم شرکت از ۳۶۲ریال در نیمسال اول ۸۷ به ۲۶۶ریال در سال جاری تقلیل یابد.
CDS در ۶ماهه چگونه بود؟

شرکت سپرده‌گذاری مرکزی شرکت ۱۰میلیارد تومانی که بانک اطلاعاتی و شرکت تسویه‌گر معاملات پایاپای بورس محسوب می‌شود، نیز در ۶ ماهه اول سال عملکرد قابل‌تاملی داشته است. ظاهرا کاهش ارزش معاملات در ۶ماهه اول سال روی این شرکت نیز اثرگذار بوده، تا جایی که درآمد حاصل از ارائه خدمات شرکت از ۴/۵۱میلیارد ریال در ۶ماهه اول سال ۸۷ به ۷/۳۳میلیارد ریال در ۶ماهه اول سال ۸۸رسیده است.
از طرفی دیگر هزینه‌های شرکت هم در ۶ ماه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل با افزایش مواجه شده است، به طوری که هزینه‌های حقوق و دستمزد پرسنلی شرکت از ۴/۱۰میلیارد ریال در ۶ماهه اول ۸۷ به ۲/۱۳میلیارد ریال در ۶ماهه اول سال جاری رسیده است، اما هزینه‌های اداری و عمومی شرکت از ۳/۱۳میلیارد ریال به ۸/۱۱میلیارد ریال کاهش یافته است که در مجموع ۹/۲۴میلیاردریال هزینه‌های مالی شرکت در ۶ماهه سال گذشته به ۵/۲۶میلیارد ریال در سال جاری رسیده است. کاهش درآمد شرکت و افزایش هزینه‌های مالی شرکت سپرده‌گذاری مرکزی، موجب شده تا این تسویه‌گر معاملات پایاپای در بورس با کاهش قابل‌توجه سود عملیاتی روبه‌رو شود، به طوری که سود عملیاتی شرکت از ۴/۲۶میلیارد ریال در ۶ماهه سال ۸۷ به ۷میلیارد ریال در ۶ماهه ۸۸ برسد.
اتفاقی که باعث شده EPS ا۲۸۳ریالی نیمه اول ۸۷ شرکت معادل ۱۶۳ریال برای سال ۸۸ محقق شود. اما نکته حائز اهمیت در شرکت سپرده‌گذاری مرکزی ترکیب سهامداران شرکت است، به طوری که همچنان ۳/۲۷درصد از سهام شرکت متعلق به سازمان بورس است، در حالی که طبق قانون بازار اوراق بهادار هیچ شخصیت حقوقی نباید بیش از ۵درصد از سهام CDS را در اختیار گیرد. نکته حائز اهمیت‌تر آن که تعداد ۵میلیون سهم از مجموع سهام سازمان بورس و اوراق بهادار ممتاز بوده و ده برابر حق رای جهت انتخاب هیات مدیره است، بدان معنی که سهامدار ۲۷درصدی CDS در این شرکت ۳/۷۲میلیون حق رای دارد.
افزون بر این ۱۴درصد سپرده‌گذاری مرکزی از آن بانک ملی ایران است و ۵۶کارگزاری بورس هم سهامدار ۴/۱۶درصدی شرکت هستند و شرکت بورس، تدبیر و صباتامین هم سهامداران ۵درصدی این شرکت محسوب می‌شوند که بانک ملی نیز همچون سازمان بورس، ضوابط قانونی سقف تملک سهام را رعایت نکرده است.
عقب‌نشینی بورس کالا، کمتر از اوراق
اما صورت‌های مالی شرکت بورس کالا نشان می‌دهد، در ظاهر مجری عملیات این بازار اوضاع مناسب‌تری به لحاظ سودآوری نسبت به شرکت بورس و سپرده‌گذاری مرکزی داشته است. به طوری که این شرکت در ۶ماهه اول سال ۸۷، ۳۲۴ریال سود داشته و EPS آن با تغییر بسیار کمی برای سال جاری ۳۰۱ریال اعلام شده است. درآمد حاصل از کارمزد معاملات بورس کالا برای سال ۸۷ معادل ۵/۵۳میلیارد ریال محقق شده بود، حال آنکه این درآمد در ۶ماهه سال ۸۸ به ۵۰میلیارد ریال رسیده است. اما حق درج و پذیرش کالاها در بورس کالا از ۹/۲میلیارد ریال در ۶ماهه اول سال ۸۷ به ۹/۴میلیارد ریال در ۶ماهه نخست ۸۸ رسیده است. هزینه‌های مالی بورس کالا هم در ۶ماهه اول ۸۷، ۶/۱۷میلیارد ریال بوده که در ۶ماهه نخست امسال به ۸/۲۲میلیارد ریال رسیده است که در پی افزایش ناچیز درآمدهای شرکت و افزایش هزینه‌های عملیاتی، سود عملیاتی شرکت از ۴۰میلیارد ریال به ۷/۳۵میلیارد ریال در ۶ماهه اول ۸۸ رسیده است. افزون بر این سود قبل از کسر مالیات شرکت هم از ۲/۴۲در ۶ماهه اول سال گذشته به ۷/۳۸میلیارد ریال در ۶ماهه اول سال جاری رسیده است.