چرا اغلب مردم طرفدار عدالت و دشمن بازار آزاد هستند؟

فرزاد کرامتی

نظر یکی از خوانندگان روزنامه دنیای اقتصاد در باب ریشه‌های چپگرایی

متنی که در زیر مشاهده می‌کنید، مقاله ارسالی یکی از خوانندگان روزنامه است و نظر دنیای اقتصاد نمی‌باشد.

آیا تا به حال به این مساله فکر کرده‌اید که چرا اغلب مردم به شعارهای پوپولیستی که دم از عدالت و محرومان می‌زند اقبال نشان می‌دهند و هرچه طرفداران بازار آزاد تلاش کنند تا این مساله را به مردم بفهمانند که به جای فشار به دولت و کارفرما به دنبال ایجاد ثروت برای خودشان باشند و به جای اینکه برای کسانی که به آنها صدقه می‌دهند هورا بکشند و کف بزنند یا دست‌های خود را ملتمسانه به سوی دولت‌ها دراز کنند یا به پولدارها فحش بدهند و فکر کنند با نابودی آنها همه مشکلاتشان حل می‌شود و همه به خوبی و خوشی در یک جامعه عادل و یکدست زندگی خواهند کرد، نمی‌نشینند مثلا صفحات اندیشه یا بورس و صنعت روزنامه دنیای اقتصاد را بخوانند تا متوجه شوند که راه رسیدن به رفاه و امکانات و امنیت تقسیم پول نفت یا مالیات مضاعف گرفتن از پولدارها یا مصادره اموال آنان به نفع محرومان نیست، بلکه باید مالکیت را گسترش داد و دخالت دولت‌ها را کم کرد تا همه با مشارکت در فعالیت‌های اقتصادی از همدیگر منتفع شویم و به اصطلاح پول به دست بیاوریم و همان فقرزدایی و رفع محرومیت و ایجاد رفاه نیز از همین طریق حاصل می‌شود؟

آیا تا به حال متوجه شده‌اید که اغلب کسانی که این‌گونه اندیشه‌های پوپولیستی و چپ‌گرایانه را که یک دنیای بدون فقر را برای مردم به تصویر می‌کشد، از بین دانشجویان هستند که یا هنوز دانشجو هستند یا جزو جماعت دانشجو بودند؟

بسیاری از شعارهای به اصطلاح عدالت‌محور و خیال‌پردازانه و بچه‌گانه توسط عده‌ای جوان دانشجو سر داده می‌شود که اینگونه افراد هر کدام به اشکال مختلف در جامعه‌اندیشه‌های خود را تبلیغ می‌کنند و کسانی را که یا جزو حاشیه‌نشینان کم‌سواد و بی‌سواد هستند یا بخشی از طبقه

مزدبگیر کارمند و کارگر را جذب اینگونه رویاهای خیالی می‌کنند که به راستی جای اینگونه قصه‌ها در کارتون‌های قدیمی دنیای پریان است و به درد خواب کردن و هیپنوتیزم و شست‌وشوی مغزی این انسان‌ها می‌خورد.

با کمی جست‌وجو به راحتی به سرمنشا و انگیزه‌دارترین بخش جامعه برای چپ‌گرایی یعنی دانشجویان می‌رسیم. به قولی از تئوریسین‌های سیاسی نیز بارها شنیده‌ایم که دانشگاه و دانشجویان و در راس آنها فعالان دانشجویی ذاتا چپ هستند. این مساله آنقدر آشکار است که نیاز به بحث جهت اثبات ندارد. در کشور خود ما نیز چپ‌گرایی از نوع اسلامی آن در انجمن‌های اسلامی و بسیج و جامعه اسلامی و دیگر تشکل‌های ریز و درشت نیز وجود دارد. البته این روزها و در چند سال اخیر نمادهای غیردینی در قالب‌های مارکسیستی و سوسیال دموکراتی و لیبرال‌های در سیاست راست و در اقتصاد چپ یا به اصطلاح همان چپ‌های لیبرال نیز افزایش یافتند و رنگ و بوی تجمعات و اعتراض‌های دانشگاهی را کاملا کمونیستی کردند. گرچه تعداد فعالان این افراد چه از نوع اسلامی، سکولار یا کاملا کمونیست زیاد نیست، اما طرفداران نیمه فعال یا حتی خاموش آنها در بین دانشجویان بسیار زیاد است.

اما دانشگاه‌های آزاد در ایران و کلا دانشگاه‌های غیردولتی و پولی مستعد چپ‌گرایی، ناسیونالیسم و هیچ گونه از انواع کمونیسم نیستند. این مساله دقیقا به دلیل ساختار غیر‌دولتی و پولی دانشگاه آزاد است. در واقع این دانشگاه و دیگر دانشگاه‌های خصوصی کوچک و بزرگ چه در ایران و چه در کشورهای اروپایی و غیره دانشجویانی را تربیت می‌کند که به دنبال تجاری کردن و فروش تحقیقات و پایان نامه‌های خود هستند و پس از فارغ‌التحصیلی نیز تنها به دنبال کسب درآمد و ایجاد پول از طریق فعالیت‌های خود هستند. به همین علت اغلب اینگونه دانشجویان جذب افکار پوپولیستی و دروغین چپ نمی‌شوند. آنچه می‌تواند برای کاهش انگیزه چپ‌گرایی در دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی پیشنهاد شود، گسترش نهادها و موسسات مالی از طریق ایجاد دفاتر نمایندگی در دانشگاه‌های به خصوص دولتی یا حتی تاسیس یک نهاد یا تشکل غیر‌دولتی مالی در دانشگاهای به خصوص دولتی است که می‌تواند انگیزه‌های چپ‌گرایانه را در دانشجویان کاهش دهد. این مساله باید از طریق جلب مشارکت دانشجویان و حتی کارکنان و کارگران خدماتی و پیمانی دانشگاه در مساله ایجاد و خلق ثروت از طریق فعالیت‌های تولیدی و سرمایه‌گذاری در ابعاد مختلف بزرگ و متوسط حاصل شود. در واقع با برگزاری سمینارها و کنفرانس‌ها و کنگره‌ها و همایش‌ها و سخنرانی‌ها می‌توان آشنایی کلی به دانشجویان و کارکنان دانشگاه داد و از طرفی با عضویت آنها در این نهادهای مالی انگیزه پول درآوردن برای آنها ایجاد کرد. از این طریق آنها متوجه خواهند شد که تنها راه ایجاد رفاه و امکانات، تولید ثروت از طریق فعالیت‌های رقابتی در بازار آزاد است. در واقع به این شکل هم آنها را با اقتصاد بازار آشنا کردیم و هم برای آنها ایجاد درآمد کردیم و هم مخالفت‌های پوپولیستی و چپ‌گرایانه آنها را کاهش دادیم که این امر به ثبات بیشتر کل بازار در مجموع کمک می‌کند و اجازه نمی‌دهد که تعداد بیشتری از مردم به دام اندیشه‌های رویایی و پوپولیستی و شاعرانه و احمقانه چپ‌گرایی بیفتند و به جای اینکه ذهن آنها معطوف به گدایی از دولت یا اعتراض به دولت و کارفرما جهت گرفتن به زور پول بیشتر باشد، ذهن آنها معطوف به ایده‌پردازی جهت کسب درآمد می‌رود و دید آنها به جای اینکه محدود به حقوق و دستمزد باشد؛ دید وسیعی جهت کسب درآمد پیدا خواهند کرد. این مساله بایستی در بین دانشجویان رشته‌های علوم انسانی، هنر، الهیات و تربیت بدنی بیشتر باشد، چرا که رشته‌های آنها اغلب ارتباط‌های غیر‌مستقیم و ضعیفی با مسائل اقتصادی و کسب درآمد دارد.

علت اینکه این مساله باید در محیط‌های دانشگاهی انجام شود و به خصوص در اولویت دانشگاه‌های دولتی هستند این است که بر خلاف تصور چپ‌گرایان حداقل در کشورهای در حال توسعه‌ای چون ایران و بسیاری کشورهای مشابه و حتی در اروپا و آمریکا دانشجویان بیشتر از کارگران انگیزه روی آوری به اندیشه‌های چپ‌گرایانه دارند تا کارگران. چون کارگران در واقع درگیر یک فعالیت اقتصادی هستند و زندگیشان وابسته به همان دستمزدی است که می‌گیرند و تنها عده کمی از آنها روی به افراط‌گرایی می‌آورند. در صورتی که اغلب آنان می‌دانند که باید وضعیت بازار خوب باشد که به قول خودشان پولدارها بیایند سرمایه‌گذاری کنند و کاری را شروع کنند تا بخواهند برای آن کار تعدادی کارگر ماهر یا غیر‌ماهر یا متخصصین تحصیل کرده را استخدام کنند. بنابراین مبارزات آنها حول و حوش دستمزد بیشتر و فشار به کارفرما و دولت پیش می‌رود. در صورتی که دانشجویان به ویژه مراکز دولتی چون به لحاظ اقتصادی وابسته به خانواده و یارانه خود دولت برای گذران زندگی دوران دانشجویی هستند و اغلب دغدغه‌های مالی چندانی ندارند و بسیاری از آنان حتی اگر کار خود را از دست بدهند چندان تاثیر غیر‌قابل تحملی بر زندگیشان نمی‌گذارد و این پول درآوردن در دوران دانشجویی برای بسیاری از آنان حکم پول تو جیبی یا پس‌انداز نه چندان جدی آینده را دارد و از آنجا که فضای زندگی در دانشگاه محیط بحث و مجادلات علمی و غیر‌علمی است و بحث‌های انتزاعی فراوانی در دانشگاه مطرح می‌شود که شاید بسیاری از آنان منجر به اندیشه‌های رمانتیک و آرمان‌گرایانه و عدالت گرایانه از نوع شاعرانه آن شود و دانشجویان نیز وقت بسیاری را در اینگونه فضاهای غیر‌واقعی و جزیره گونه دانشگاه می‌گذرانند، استعداد بیشتری جهت روی آوری به سمت چپ‌گرایی دارند و حتی برخی اوقات به افراط‌گرایی و برخوردهای خشونت‌آمیز نیز روی می‌آورند. از این رو در بسیاری اوقات موتور محرک جنبش‌های کارگری و حتی پرچم‌دار طبقه متوسط کارمند و پزشک و برخی شرکت‌ها و فروشندگان کوچکی که از برخی سیاست‌های دولت‌های مختلف ضرر دیده‌اند نیز می‌شوند و موجی از ناآرامی را به وجود می‌آورند که خسارات زیادی به لحاظ اقتصادی وارد می‌کند که نتیجه آن یا حضور و دخالت بیشتر دولت در اقتصاد می‌شود که یک حکومت تمام عیار نظامی را در کشور حاکم می‌کند که در این فضای امنیتی نیز فعالیت‌های اقتصادی مسلما به این شکل مصنوعی نمی‌توانند از رشد مناسبی برخوردار باشند و اعتماد سرمایه‌گذاران و تجار خارجی نیز چندان به کشوری که به زور یک ناامنی را مهار کرده جلب نمی‌شود، چون می‌دانند که در معرض نفرت و کینه و انتقام عده‌ای قرار دارند که ممکن است هر لحظه این جو امنیتی را حتی برای مدتی کوتاه بشکنند و از طرفی هم جامعه سرکوب شده چندان آماده جذب شدن به بازارهایی که سرمایه‌گذاران ایجاد کردند، نمی‌باشد. این بازار ریسک بالایی دارد و از طرفی سودهای بادآورده و زیادی دارد که کوتاه مدت است و در مجموع حجم تقاضای کل در داخل آن و به تبع آن رشد تولید ناخالص ملی را چندان چشمگیر و چندان پایدار افزایش نمی‌دهد.

سناریوی دیگر می‌تواند این باشد که در اثر اقبال عمومی و اعتراضات چپ‌گرایانه به رهبری دانشجویان، دولت‌های رفاه یا شبه رفاه روی کار بیایند که به صورت دستوری و مصنوعی و از طریق دخالت بیشتر دولت در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی به اصطلاح به نفع محرومان بخواهد در جامعه ایجاد رفاه کند و برای مدتی مردم را ساکت و راضی نگه دارد. اینگونه دولت‌ها نیز از طریق ایجاد تورم افسارگسیخته و غیر‌قابل مهار و بدهکاری بیشتر دولت به کشورهای خارجی و خالی کردن خزانه بانک‌ها و چاپ پول بدون پشتوانه و ایجاد رکود در صنایع و کشاورزی مکانیزه و گردشگری، اقتصاد و تولید ثروت و فرصت‌های سرمایه‌گذاری را نابود و رکود تورمی یا غیر‌تورمی را به کشور تحمیل می‌کنند که پس از مدت کوتاهی این حباب خیالی رفاه در اثر این رکود اقتصادی می‌شکند و این دولت‌های صدقه‌ای اقتصاد بحران زده و ورشکسته‌ای را به دولت بعدی که احتمالا راست گرا و طرفدار بازار آزاد است را تحویل می‌دهد که در صورت عمیق بودن فاجعه اقتصادی از دست این دولت نیز چندان کاری

برنمی‌آید و در نتیجه دور باطل چپ‌گرایی و اعتراض ادامه پیدا می‌کند و تا زمانی که یک شوک مثبت یا منفی به اقتصاد سرطان‌زده کشور وارد نشود اوضاع به همان نحو تا نابودی کامل اقتصاد مثل کشور زیمبابوه ادامه پیدا می‌کند. در صورت وجود شوک هم مسلما تا چند سالی بسیاری از مردم دچار بی پولی و ورشکستگی می‌شوند و در این وادی تنها عده‌ای که از رانت‌های دولتی برخوردارند یا ارتباطات نزدیک با برخی مدیران دولتی دارند و نیز بازار دستشان هست از طریق ضعف دولت راستگرا انحصار بازار را به دست می‌گیرند و از آن منتفع می‌شوند. گرچه منتفع شدن این عده کم در بلند مدت و چند ساله فضای اقتصاد را به دلیل سودآور شدن کسب و کارها و گردش مالی این افراد در بانک‌ها با رشد و رونق مواجه می‌کند.

حالت سوم نیز بحران‌های دامنه‌دار و کینه و انتقام فراموش نشدنی و پایان‌ناپذیری ایجاد می‌شود که کشور را در بحران‌های طولانی و مداوم فرو می‌برد و حتی ممکن است منجر به سرنگونی نظام سیاسی نیز بشود.

گرچه نمی‌توان به سادگی و به شکل اقتصاد دستوری و برنامه‌ریزی شده مالکیت و سرمایه‌گذاری و فعالیت‌های اقتصادی را گسترش داد و این مساله به سیاست‌گذاری کلان دولت‌ها و وجود جو آرام و پایدار در اقتصاد بستگی دارد که در این صورت نیز این مساله افزایش فعالیت‌های اقتصادی یک روند مرحله‌ای و نسبتا طولانی مدت می‌باشد، اما تنها به راحتی می‌توان با ایجاد فرصت‌های درآمدزایی، کسانی را که در رویای نظام‌های صدقه‌ای رفاه یا نظام‌های خیال‌پردازانه و گداپرور کمونیستی هستند نسبت به اقتصاد بازار آزاد و اینکه تنها با افزایش فعالیت‌های اقتصادی خصوصی و مشارکت در انواع بازارهای سهام و غیره است که می‌توان تولید رفاه ثروت و امنیت کرد،

آگاه کنیم.

این کار یعنی ایجاد انگیزه‌های مالی بهتر است از نهادی شروع شود که هم مستعد چپ‌گرایی و رویاپردازی‌های شبه کمونیستی یا کمونیستی است و هم مستعد درک و جذب فعالیت‌های اقتصادی که نیاز به تجزیه تحلیل و درک علمی دارد. مسلما با ساده‌سازی مفاهیم و سازوکارها و نحوه اجرای فعالیت‌های اقتصادی از طریق ایجاد نهادهای واسطه‌ای می‌توان کارگران و کارمندان را نیز در این فعالیت‌های اقتصادی درگیر کرد. متولی این کار نیز بی‌شک فعالان بخش خصوصی و اساتید اقتصاد متمایل به بازار آزاد و اندیشه‌های میلتون فریدمن و امثال او هستند که حتما از این فعالیت‌ها منتفع نیز می‌شوند.