طرح محرک: آناتومی یک شکسـت

نویسنده: ریچ لوری

مترجم: فیاض خاک

منبع: real clear politics

باراک اوباما تمام سال ۲۰۰۸ را صرف مقابله با رکود کرد، اما بالاخره ابتدای سال جاری هشدار داد که «ممکن است نتوانیم اوضاع را بهبود دهیم». در همین حال، همچنان که نرخ بیکاری با وجود اجرای بسته‌های محرک افزایش می‌یابد، جو بایدن معاون رییس جمهور اعلام کرد که «دولت نمی‌دانست که اوضاع اقتصادی تا این حد وخیم است». ظاهرا سابق بر این، دولت اوباما فکر می‌کرد که اقتصاد در حال تجربه بحرانی بزرگ است؛ بحرانی که بعید است نظیر آن در طول عمرمان تکرار شود، بحرانی که با رکود بزرگ قابل‌مقایسه است، اما انتظار نداشت که نرخ بیکاری این قدر بالا برود.

دولت اوباما زمانی که می‌خواست طرح‌های اقتصادی خود را به افکار عمومی بقبولاند، در سخنرانی‌های لفاظانه خود وعده داده بود که نخواهد گذاشت نرخ بیکاری افزایش یابد. اگر ریگان توانست نرخ بیکاری پایین را عملی کند، اوباما فقط توانست وعده اش را بدهد.

این اظهارات اوباما ملغمه‌ای بود از ساده لوحی ایدئولوژیک و کلبی مسلکی زیرکانه. دولت اوباما بر خلاف آنچه که تمام تجربیات تاریخی نشان می‌داد، ادعا می‌کرد که افزایش مخارج دولت می‌تواند ما را شر از رکود نجات دهد. دولت می‌دانست که بهبود اقتصاد باید به سرعت و قوت هر‌چه تمام‌تر صورت بگیرد، زیرا در غیر این صورت کسری بودجه باعث می‌شود اوضاع بدتر شود. بر همین اساس اوباما می‌دانست که باید حرف‌های امیدوارانه بزند تا بتواند طرح محرک را به تصویب برساند.

کافی بود که بازار نیروی کار توقعات را برآورده کند، اما این اتفاق نیفتاد. در گزارشی که قبل از تصویب طرح محرک ارائه شد، کریستینا رومر، ادعا کرده بود که نرخ بیکاری از ۸‌درصد فراتر نخواهد رفت؛ اما اکنون نرخ بیکاری به ۵/۹درصد رسیده و از این رقم فراتر هم خواهد رفت. می‌توان گفت طرح محرک اوباما قربانی زمانبندی ضعیف و ناکارآیی‌هایی شد که اساسا مختص این گونه برنامه‌های مقابله با رکود است.

نکته جالب توجه آن که بیش از ۷۸۷‌میلیارددلار از طرح محرک و به عبارت دیگر تقریبا ۶۰‌درصد آن قرار است که در جریان پرداخت معافیت‌های مالیاتی و مستمری بازنشستگی به افراد تعلق گیرد، در حالی که واضح است این سیاست‌ها رونق کمی را برای اقتصاد به بار می‌آورند. طبق تجربیات تاریخی می‌دانیم که مردم تنها ۲۰ تا ۴۰‌درصد مبالغ معافیت مالیاتی موقت را خرج می‌کنند؛ زیرا به خوبی می‌دانند که این معافیت‌ها همیشگی نخواهند بود.

بر اساس تحلیل کرسی اقتصاد، درآمد قابل‌تصرف شخصی در ماه آوریل ۲/۱درصد و در ماه مه‌ ۶/۱درصد افزایش یافت، اما این پول در اقتصاد به جریان نیفتاد، بلکه به نظر می‌رسد که بخش عمده آن پس‌انداز شد. در ماه آوریل، مصرف شخصی ۱۰/۰درصد کاهش یافت و در ماه مه‌نیز این شاخص تنها یک افزایش ۲۰/۰درصدی نشان داد. حقیقت این است که آمریکایی‌ها برخلاف آنچه تیم اوباما می‌خواهد، پول خود را بی‌خیالانه مصرف نمی‌کنند.

بخش دیگر طرح محرک نیز شامل مخارج مستقیم دولتی می‌شود. شکی نیست که مبالغ خرج شده توسط دولت بالاخره به اقتصاد راه می‌یابند، اما مهم این است که این مبالغ چه زمانی به جریان بیفتند. متاسفانه در مرحله اول، بوروکراسی در جریان این خرج کردها وقفه می‌اندازد. بر اساس مطالعه داگ المندورف رییس دفتر بودجه کنگره تنها حدود نیمی از ۳۰۸‌میلیارد دلار وجوه اختصاص یافته به پروژه‌هایی که قرار است دولت تامین مالی کند، تا آخر سال مالی ۲۰۱۰ (یعنی تا دسامبر آینده) خرج می‌شوند. یعنی تنها ۱۵۰‌میلیارد دلار در طول یک سال و نیم آینده خرج خواهد شد که نسبت به حجم اقتصاد آمریکا رقم بسیار ناچیزی است.

در واقع تنها ۱۱‌درصد از وجوه اختصاص یافته به طرح محرک تا انتهای سال مالی ۲۰۰۹ خرج می‌شود. این در حالی است که اغلب اقتصاددانان معتقدند که اقتصاد تا انتهای سال جاری بهبود خود را آغاز خواهد کرد، بنابراین طرح محرک باید در سال ۲۰۱۰ فروکش کند، نه این که تازه تاثیرگذاری خود را بر اقتصاد آغاز کند. با توجه به مطالعه المندورف حتی تا انتهای سال مالی ۲۰۱۱ تنها ۷۲‌درصد مبالغ اختصاص داده شده خرج خواهد شد. این به آن معنی است که تا انتهای سال مالی ۲۰۱۲ به طول می‌انجامد تا مبالغ طرح محرک خرج شوند.

قرار بود طرح محرک هدفمند باشد و زمانبندی خوبی داشته باشد. حال که نقایص این طرح برای همه مشخص شده مدافعان اولیه این طرح راه حلی جدید ارائه داده‌اند. آن‌ها معتقدند که از آن جا که با مهم‌ترین پروژه‌ها در طرح محرک اولی جای داده شده بود، حال باید طرح محرک دومی را ارائه داد تا اولویت‌های بعدی هم تحت پوشش قرار بگیرند، اما واضح است که تاثیرگذاری طرح محرک دومی حتی از اولی هم تاخیر بیشتری خواهد داشت. به عبارت دیگر به جای رفع نقایص طرح اولی، می‌خواهند کمبود‌های آن را تکرار کنند.

خوشبختانه اوباما تا به حال در مقابل ارائه یک طرح محرک جدید مقاومت کرده است. ارائه طرح محرک از همان اول هم اشتباه بود. حال اوباما تنها می‌تواند منتظر معجزه باشد. معجزه‌ای که باید تا دیر نشده رخ دهد.

* ریچ لوری سردبیر نشریه National Review است.