نگاهی به بازار بیمه‌های عمر در جهان

ترجمه: مسعودرضا طاهری

رقم حق بیمه‌های فروخته شده جهان در سال ۲۰۰۶ بالغ بر ۳۷۲۳میلیارد دلار بوده است. از این مقدار ۲۲۰۹میلیارد دلار در رشته بیمه عمر و ۱۴۱۴میلیارد دلار آن در سایر رشته‌ها بوده است. در این سال به طور کلی بیمه‌نامه‌های فروخته شده ۵درصد رشد داشته است.

نرخ رشد در بیمه‌های عمر ۷/۷درصد و در سایر رشته‌ها ۵/۱درصد بوده و در هر دو رشته نسبت به سال ۲۰۰۵ از سودآوری بیشتری برخوردار بوده است. در سال ۲۰۰۶ شاخص‌های کلان، اقتصادی رو به رشد داشتند. تقریبا در تمامی مناطق دنیا، نرخ تورم تعدیل شد؛ اما نرخ بهره، اندکی افزایش داشت و بازارهای مالی از رشد بیشتری برخوردار بودند.

سرعت رشد ۷/۷درصدی بازار بیمه‌نامه‌های عمر در سال ۲۰۰۶ که بیشترین رشد را از سال ۲۰۰۰ داشته، نسبت به سایر فعالیت‌های اقتصادی کشورهای جهان به استثنای ژاپن بیشتر بوده است. رشد بازارهای سرمایه، چرخه تولیدات را با تغییرات قانونی و مشوق‌های مالیاتی در راستای تقویت نرخ رشد اقتصادی سال ۲۰۰۶ در جهان همسو کرد. افزایش تقاضا برای مزایای بازنشستگی در کشورهای مختلف، با پیر شدن جمعیت و تلاش‌ دولت‌ها برای تغییر برنامه‌های ارائه حقوق و مزایای بازنشستگی از حالت دولتی به خصوصی، موجب رشد تقاضا برای تولیدات بیمه‌های عمر شده است. در بازارهای نوظهور، نرخ رشد فروش بیمه‌نامه‌های عمر نسبت به نرخ سال ۲۰۰۵ تقریبا سه برابر شده که اثر مثبتی بر رشد اقتصادی این کشورها داشته و موجب افزایش رشد اقتصادی جهانی نیز شده است.

سودآوری بیمه‌های عمر تا توسعه آن به تمامی کشورها ادامه یافته و صرف‌نظر از هزینه‌ها، نرخ بهره تضمین شده کاهش یافته و سود مشارکت با نرخ بهره کم تعدیل شده است. این شرایط در سطوح کاهش یافته ریسک سرمایه بیمه‌های عمر قابل مشاهده است.

در پی رکود سال قبل از آن (۲۰۰۵)، فروش بیمه‌نامه‌های غیرعمر تا ۵/۱درصد پایین‌تر از نرخ رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) افزایش یافته است. اگر چه این نرخ در بین کشورهای صنعتی از نظر اجرایی تفاوت‌هایی را ایجاد کرده است که برخی ۶/۰درصد رشد داشته و در برخی بازارهای نوظهور رشد ۱۱درصد نیز دیده شده است.

در بازارهای کشورهای نوظهور (emerging Markets)، توسعه سریع اقتصادی و پوشش اجباری برخی بیمه‌‌نامه‌ها از قبیل بیمه شخص ثالث و بیمه درمانی کلید اصلی رشد اقتصادی را رقم زده است. در سطح جهان فشار بر نرخ تعرفه بیمه‌نامه‌ها به مرور به ویژه در مواردی غیر از حوادث تجاری کمتر شده و نمود بیشتری یافته است که با افزایش تقاضا نیز خنثی نخواهد شد.

مقررات تعهد قوی‌تر و نبود حوادث عمده، سودآوری زیادی را در سال ۲۰۰۶ رقم زده است. اقتصادهای پیشرفته آسیایی همچون هنگ‌کنگ، سنگاپور، تایوان و کره جنوبی به عنوان کشورهای صنعتی، مجددا طبقه‌بندی شده‌اند. همین مساله سهم بیمه کشورهای صنعتی را از ۸۷درصد به ۹۲درصد افزایش داده است. چشم‌انداز این صنعت در سال ۲۰۰۷ تصویر درهمی است؛ چرا که انتظار می‌رود رشد بهداشت در بیمه‌های عمر با توسعه قدرتمند و تولیدات، پس‌انداز و مزایای بازنشستگی، رو به افزایش داشته و بیمه‌های غیرزندگی در رکود باشند.

چشم‌انداز سودآوری در رشته‌های زندگی همچنان خوش‌بینانه است

در جهان صنعتی طی نیمه اول سال ۲۰۰۶ نرخ تورم رشد داشته و در نیمه دوم رو به کاهش نهاده که بازتابی از نوسانات قیمت نفت بوده است. در بازارهای کشورهای نوظهور، نرخ تورم اغلب مورد کنترل بانک‌های مرکزی توسط بالا بردن نرخ بهره و تعدیل نرخ ارز بود؛ اگر چه نرخ تورم در برخی کشورها از جمله اندونزی، آرژانتین و ونزوئلا دو رقمی بوده است.

بازارهای سرمایه در سال ۲۰۰۶ رو به رشد بوده‌اند. رشد اقتصادی، بازده قوی مشارکت و نرخ بهره پایین موجب این امر بوده است. بازار سرمایه آمریکا پس از یک دوره ضعف در سال مالی منتهی به پایان ۲۰۰۵ به رشد ۱۶درصدی در سال مالی منتهی به پایان ۲۰۰۶ دست یافت. شاخص‌ها در بازار سرمایه ژاپن ۷درصد و در بازار سرمایه‌ آلمان ۲۲درصد رشد نشان می‌دادند.

در سال ۲۰۰۶ مقررات سفت و سخت بانک مرکزی و فعالیت‌های اقتصادی قدرتمند در اغلب کشورها نرخ بهره را کاهش داده است. در این سال بازده بلند مدت اوراق قرضه دولتی در اغلب بازارهای مرجع، رشد داشته است که البته با کمتر از ۱درصد (فرانسه با ۷/۰درصد، انگلیس و آلمان با ۶/۰درصد، آمریکا با ۳/۰درصد و ژاپن با ۲/۰درصد) اتفاق افتاده است. تنها در ایالات‌متحده، نرخ بازده اوراق قرضه دولتی ۱۰ساله بیش از ۵درصد رشد داشته است.

متوسط رشد ۷/۷درصدی فروش بیمه‌نامه‌های زندگی (عمر) در سال ۲۰۰۶ نسبت به نرخ رشد ۲/۵درصدی سال ۲۰۰۵، ارزش آنها را به ۲۲۰۹میلیارد دلار در جهان رسانده است. اروپای غربی که بیشترین این مقدار را به خود اختصاص داده است، نرخ رشدی در حدود ۱۲درصد داشته است که توسعه قدرتمند بزرگ‌ترین بازارهای منطقه‌ای انگلیس،‌ فرانسه و آلمان دلایل عمده آن هستند. آسیا در این سال ۶/۳درصد فروش بیمه‌نامه‌های عمر مربوط به اقتصاد قوی کره‌جنوبی و هنگ‌کنگ و آهنگ رشد سریع چین و هندوستان مربوط می‌شود. اگرچه قدری از این رشد مثبت، توسط کاهش شدید فروش بیمه‌های عمر در ژاپن خنثی شده است.

نرخ رشد فروش بیمه‌های عمر در آمریکا ۲/۴درصد، در آفریقا ۲۲درصد و در مرکز و شرق اروپا تا حد ۲۲درصد رشد داشته است. نرخ رشد فروش بیمه‌های عمر در خاورمیانه و آسیای مرکزی در سال ۲۰۰۶ نسبت به ۲۰۰۵ با اندکی رشد در حد همان ۵درصد باقی‌مانده است.

از جمله عوامل تاثیرگذار اصلی بر توسعه بازار بیمه‌های عمر می‌توان به چند مورد اشاره کرد که تغییر قوانین و مالیات که موجب تقویت انگیزه و الزامات پس‌انداز و تولیدات مالی پرداخت مستمری سالانه از آن نمونه است.

رشد بازارهای سرمایه و موقعیت سرمایه قدرتمند بیمه‌های عمر در بازارهای عمده که به صنعت قابل رقابتی تبدیل شده است، از جمله دیگر دلایل رشد فروش بیمه‌های عمر در دنیا بوده است.

رشد بازار مسکن و افزایش بیمه سپرده‌گذاری نیز بر رشد بیمه‌های عمر در کشورهای صنعتی و همچنین بازارهای کشورهای در حال توسعه تاثیر مثبت داشته است. به علاوه توسعه بازار اشتغال و افزایش درآمدها به ویژه در بازارهای نوظهور نیز نقش تعیین‌کننده‌ای داشته است.

در حالی که کشورهای صنعتی در تغییر از نظام اقتصاد سنتی به سوی رشد فرهنگ پس‌انداز و تولیدات مالی پرداخت مستمری سالانه حرکت کرده‌اند که خود به نوعی به سالمندان این کشورها در رفع نیازهای آنان کمک کرده است، برخی از کشورهای در حال توسعه بر تولیدات سنتی بیمه‌های عمر برای تحت‌تاثیر قرار دادن این بازارها کماکان اصرار دارند.

رشد بازارهای سرمایه بر سودآوری بیمه‌های عمر (زندگی) برای بیمه‌گران تاثیر بسزایی دارد. این تاثیر به صورت تقلیل در گارانتی، اضافه پرداخت به بیمه‌گذار و بهبود نسبت هزینه لحاظ می‌شود. با توجه به اینچنین نتایج خوبی، وضعیت سرمایه بیمه‌های عمر در سال ۲۰۰۶ بهبود یافته است. هر قدر که ریسک بیشتر باشد به بیمه‌گران عمر اجازه می‌دهد به بیمه‌گزاران انعام یا اضافه پرداخت‌های بیشتری داشته باشند که به حساب شاخص رشد نوشته می‌شود.

پیش‌بینی شده است که در سال ۲۰۰۷ بیمه‌های عمر همچنان در کشورهای صنعتی با اقبال خوبی مواجه شوند.

رشد آنها توسط تولیدات بیمه‌ای برای پس‌انداز به ویژه در سرمایه‌گذاری تقویت شود، در عین حال اینکه محصولات سنتی بیمه‌های عمر در حد پایین، کماکان فروخته می‌شوند. انتظار می‌رود بازارهای نوظهور به گسترش خود در هر دو رشته پس‌انداز و محصولات پرریسک ادامه دهند.

در بازارهای در حال توسعه و نوظهور درآمد بیشتر و آگاهی نسبت به ریسک، ضریب نفوذ بیمه سپرده‌گذاری و نیاز به پس‌انداز و بیمه عمر جمعیت جوان و پوشش ناکارآمد دولتی از جمله عواملی است که فروش بیمه‌های عمر در سال ۲۰۰۷ را تشدید خواهد کرد. در مقابل، کشورهای صنعتی رشد ۴درصد را در زمینه فروش بیمه‌های عمر پیش‌بینی کرده‌اند، در حالی که در کشورهای در حال توسعه این نرخ دو برابر خواهد بود.

بیمه‌های غیرعمر

بازار فروش بیمه‌های غیرعمر در سال ۲۰۰۶ در جهان با ۵/۱درصد رشد در شرایط واقعی به ۱۵۱۴میلیارد دلار رسید. اگرچه در سال ۲۰۰۵ در رکود و کسادی به سر می‌برد. رشد کم آن به ویژه در کشورهای صنعتی در حدود ۶/۰درصد و در بازارهای نوظهور در حدود ۱۱ درصد بوده است.

در قاره آمریکا به عنوان بزرگ‌ترین بازار بیمه‌های غیرعمر نرخ رشد فروش این بیمه‌ها ۵/۱درصد؛ در آمریکای شمالی بیش از یک درصد و در آمریکای لاتین ۱۰درصد بوده است. متوسط نرخ رشد فروش بیمه‌های غیرزندگی در اروپا ۵/۰درصد بوده اگرچه در اروپای غربی حجم فروش این بیمه‌نامه‌ها اندکی کاهش داشته است.

این رقم کم در اروپای مرکزی و شرقی با نرخ رشد ۲/۹درصد جبران شده است. در آسیا نرخ رشد فروش بیمه‌های غیرزندگی با حرکت سریع بازارهای چین و هندوستان فراتر از ۱۴درصد رشد داشته؛ اگرچه در ژاپن این میزان به ۲درصد نیز نرسیده است. در سال ۲۰۰۶ حجم فروش بیمه‌های غیرزندگی در مناطق آمریکای شمالی، غرب اروپا، اقیانوسیه، خاورمیانه و آسیای مرکزی زیر میزان متوسط منطقه‌ای خود بوده است.

خسارات حوادث

سال ۲۰۰۶ سومین سال کم خسارت از ناحیه بیمه حوادث طبیعی طی ۲۰ سال اخیر به حساب می‌آید که میزان آن در کل جهان در حدود ۸/۱۱میلیارد دلار بوده است که بروز انواع توفان‌ها منشا عمده این خسارات بوده است. در این میان به‌رغم کاهش شاخص خسارت‌ها در سال ۲۰۰۶ روندهای بلندمدت نشان می‌دهد که به دلیل گرم شدن کره زمین و ارزش اموال، به ویژه در مناطق بدون محافظ، میزان خسارات، روند افزایشی داشته است.

تعهد قوی به انضباط در کشورهای صنعتی همچون آمریکا، انگلیس، کانادا، آلمان، فرانسه و ژاپن موجب سودآوری ۱۳درصدی پس از کسر مالیات شده است. نتایج سرمایه‌گذاری و بازدهی سرمایه بدون تغییر؛ به ترتیب در حد ۱۰درصد و ۲درصد باقی مانده‌اند.

فروش بیمه‌نامه‌های عمر در سال ۲۰۰۶ در کشورهای صنعتی به طور متوسط ۶/۶درصد رشد داشته است که از میزان ۱/۵درصدی سال ۲۰۰۵ بیشتر است.

در این میان نرخ رشد در میان برخی از این کشورها تفاوت‌‌های اساسی دارد. توسعه مثبت بازارهای بزرگ مالی در جهان، تاثیر مهمی در نرخ رشد جهانی آن داشته است.

نرخ رشد فروش بیمه‌نامه‌های زندگی در ژاپن ۲درصد کاهش داشته در حالی که تغییر قوانین و تغییر سال مالی می‌تواند در سایر کشورها منشا اختلافات زیادی در این زمینه باشد.

در انگلیس تغییر قوانین بازنشستگی امکان نرخ رشد را فراتر از ۳۰درصد فراهم آورده است. در عوض وضع قوانین جدید در قالب سیاست‌های مالیاتی ۱/۱درصدی اشخاص، موجب کاهش ۲۱درصد از نرخ رشد فروش بیمه‌نامه‌های عمر در کشور بلژیک شده است.

نرخ رشد فروش بیمه‌های عمر در آسیا

مجموع بیمه‌نامه‌های عمر فروش رفته در ژاپن در سال ۲۰۰۶ تا حدود ۲درصد کاهش یافت که در نتیجه کندی آهنگ فروش سالانه آن بوده است. با این حال انتظار می‌رود که سودآوری، همچنان با رشد بازارهای سهام و رشد نرخ بهره، بیشتر از پیش شود.

آزادسازی کلی بیمه سپرده‌ها تا پایان سال ۲۰۰۷، خصوصی‌سازی کامل بیمه‌ها و تغییرات قوانین تجاری، چشم‌انداز فروش بیمه‌نامه‌های زندگی را در این کشور، مثبت ارزیابی کرده است.

در سایر مناطق آسیا و اقتصادهای پیشرفته همچون کره جنوبی نرخ رشد فروش بیمه‌های عمر در سال ۲۰۰۶ به رقم ۹/۸درصد رسیده است. حتی در هنگ‌کنگ این مقدار ۱۶درصد بوده در صورتی که در سنگاپور فروش بیمه‌های عمر تنها ۲درصد رشد داشته است.

در تایوان و هنگ‌کنگ سیاست سرمایه‌گذاری در افزایش این رقم موثر بوده؛ در حالی که فروش بیمه‌های زندگی مستمری بگیری در کره جنوبی، دلیل افزایش تجارت بیمه‌های زندگی است.

در سال ۲۰۰۷ میلادی اوضاع بیمه‌های عمر در ژاپن همچنان از رشد ملایمی برخوردار خواهد بود که بهبود درآمد خانواده‌ها و آزادسازی کامل بیمه سپرده‌ها از جمله علت‌های آن پیش‌بینی شده است. فعالیت‌های امیدوارانه اقتصادی در سایر مناطق آسیا، رشد فروش بیمه‌های عمر را برای سال ۲۰۰۷ در پی خواهد داشت.

منبع: SIGMA