موانع توسعه بیمه‌های عمر در ایران

حمیدرضا اسلامی منوچهری

دغدغه‌های زندگی امروزی، بستری برای توسعه انواع بیمه‌ها و از جمله بیمه‌های عمر است. نگاهی به آمار حق بیمه‌های دریافت شده در سراسر جهان نشان می‌دهد، انسان عصر حاضر نگرانی‌های خود را که در قالب ریسک‌های مختلف خودنمایی می‌‌کند با خرید انواع بیمه‌‌نامه‌ها تسکین می‌‌دهد. در این میان بیمه‌های زندگی و به ویژه بیمه عمر در کشورهای پیشرفته سهم قابل توجهی را به خود اختصاص داده‌اند. در سال ۲۰۰۶ میلادی از رقم بیش از ۳۷۰۰میلیارد دلار بیمه‌های فروخته شده در سراسر جهان، رقمی بیش از ۲۲۰۰میلیارد دلار به بیمه‌های عمر اختصاص یافته است.

نکته قابل توجه این که فروش بیمه‌نامه‌های عمر در کشورهای در حال توسعه نیز در سال‌های اخیر از رشد مطلوبی برخوردار بوده است.

اما در کشور ما به‌رغم رشد بیمه در سال‌های اخیر، ضریب نفوذ بیمه که سهم حق بیمه‌های دریافتی از تولید ناخالص داخلی است، رضایت‌بخش نیست. در این میان نسبت بیمه‌های عمر از کل پرتفوی صنعت بیمه رقمی به مراتب کمتر است. در سال ۸۵ کل حق بیمه‌های دریافتی صنعت بیمه مبلغی در حدود ۲۱۰۰میلیارد تومان بوده است که طبق سال‌های قبل از آن سهم بیمه‌های عمر از کل این رقم کمتر از ۱۰درصد اعلام شده است. اما به راستی چه دلایلی را می‌توان برای عدم توسعه بیمه‌های عمر در ایران برشمرد. یکی از دلایل مهم سهم ناچیز بیمه‌‌های عمر در کشور ما با اجماع تمامی دست‌‌‌اندرکاران صنعت بیمه و کارشناسان اقتصادی، وجود تورم دورقمی در کشور است. ماهیت بیمه‌های عمر به ویژه آن دسته از بیمه‌هایی که جنبه سرمایه‌گذاری دارند، طولانی بودن مدت آن است در شرایط تورمی کشور ما، سرمایه تعهد شده بیمه‌گران در آینده دور دردی را از بیمه‌گذاران این رشته بیمه‌ای دوا نخواهد کرد زیرا بیمه‌گذاران بالقوه دریافته‌اند که با تورم دورقمی سرمایه تعهد شده بیمه‌گران در سال‌های آتی ارزش خود را از دست خواهد داد و در چنین شرایطی انگیزه‌ای برای خرید بیمه‌های عمر باقی نمی‌ماند. از سوی دیگر بیمه‌گران هم با وجود اجبار قانونی برای پرداخت معادل ۵۰درصد مبلغ حق بیمه‌‌های عمر به بیمه مرکزی ایران و تعهدات آتی خود به بیمه‌گذاران، انگیزه‌ای برای فروش این بیمه‌نامه را ندارند. از جمله دلایل دیگر توسعه نیافتن بیمه‌های عمر در ایران می‌توان به دولتی بودن صنعت بیمه کشور اشاره کرد که بنا به ماهیت آن، هرگونه انگیزه‌ای را برای تنوع بخشیدن به طرح‌های بیمه‌ای از بیمه‌گران گرفته است. در چند سال اخیر با حضور بیمه‌های خصوصی در بازار بیمه، فعالیت‌هایی در زمینه طراحی بیمه‌نامه‌های جدید در رشته عمر صورت گرفته که امید می‌رود در فضای رقابتی ایجاد شده به بار بنشیند و سهم این بیمه‌نامه را از کل پرتفوی صنعت بیمه افزایش دهد. بیمه‌های دولتی نیز که در آستانه واگذاری قرار گرفته‌اند می‌توانند تحرک تازه‌ای به این بازار بالقوه ببخشند و سهم خود را از این رشته بیمه‌ای افزایش دهند. عدم اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی برای توسعه بیمه‌های عمر نیز که خود معلول دولتی بودن صنعت بیمه در ایران است از دلایل دیگر توسعه‌نیافتگی بیمه عمر محسوب می‌شود. بیمه‌های عمر به دلیل ماهیت طولانی‌بودن دوره ایفای تعهدات بیمه‌گران، یکی از روش‌های بهینه برای تجهیز منابع و سرمایه‌گذاری است. نیازی که در جامعه امروز ایران بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.