کردستان، پرچمدار نفت عراق

گروه بورس جهانی- حمزه بهادیوند چگینی: کای قازان، یک تحلیلگر عراقی است که اخیرا در گزارشی به بررسی وضعیت نفت در شمال عراق، درست منطقه‌ای که امروز کردها در آن حکومت می‌کنند و به نوعی خودمختارند پرداخته است. وی می‌گوید: منطقه شمال عراق روزگاری چراگاه چوپان‌های عراقی بود و امروز بزرگ‌ترین سرمایه‌داران نفتی دنیا در این منطقه زندگی می‌کنند و بزرگ‌ترین شرکت‌های جهانی در زمینه نفت به دنبال آن هستند که در آن سرمایه‌گذاری کنند. ریچارد لاوی که جزو سرمایه‌گذاران در این منطقه نفتی عراق است این منطقه را شناور بر ذخایر عظیم نفت می‌داند.

به عقیده تحلیلگران، منطقه کردنشین عراق بزرگ‌ترین ثروت پنهان این کشور محسوب می‌شود که پتانسیل‌های آن به دلیل اختلاف‌نظرهایی که در زمینه حاکمیت در این منطقه وجود دارد، آنچنان که لازم است بروز نکرده است. اختلاف حکومت محلی کردستان عراق با دولت مرکزی به مشکلات مرزی و کشمکش‌های سیاسی و اقتصادی زیادی منجر شده که عملیات انتقال نفت را نیز به چالش کشیده است. قراردادهای نفتی که دولت مرکزی با احتساب تولیدات شمال عراق منعقد کرده در ماه گذشته با مشکلات صادراتی مواجه شدند و این موضوع به شدت می‌تواند تنش‌ها را در زمینه فروش نفت خام توسط عراق افزایش دهد. به عقیده برخی از فعالان اقتصادی عراق که با واشنگتن پست گفتگو
کرده‌اند، این چالش‌ها جلوی توسعه نفتی عراق را در بلند مدت می‌گیرد و بدتر آنکه هیچکس نمی‌داند چه خواهد شد.
در عین حال یک نگرانی اساسی که عراق سعی کرده بود با برطرف ساختن نسبی آن در یک سال گذشته، خود را در بازار جهانی نفت به عنوان یک بازیگر فعال نشان دهد، رفع چالش کمبود نفت و حضور این کشور در این زمینه در بین فعالان اوپک است؛ موفقیتی که اختلاف‌نظرهای کنونی در زمینه صادرات نفت از منطقه شمال عراق می‌تواند آن را تهدید کند. به هر حال در تمام طول مدت حاکمیت صدام، تولید نفت در این کشور تحت تأثیر سیاست‌های دولت، جنگ و تحریم و عدم سرمایه‌گذاری، با کاهش مواجه شده بود تا جایی که در حال حاضر ظرفیت‌های تولید به حدی روند صعودی یافته که پیش بینی می‌شود با ۱۰۰ درصد رشد در سال ۲۰۲۰ به ۶ میلیون بشکه در روز برسد. آژانس بین‌المللی انرژی پیش بینی می‌کند در سال ۲۰۳۰ عراق می‌تواند پس از عربستان جایگاه دوم بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان را در اختیار بگیرد و در سال ۲۰۳۵ تا ۳/۸ میلیون بشکه در روز تولید انجام دهد. با این اوصاف، مشخص است که اختلاف کردها با دولت محلی چه هزینه‌های سنگینی را برای این کشور به دنبال دارد.
سؤال این است که مگر کردستان عراق چه حجمی از تولید را در اختیار دارد که می‌تواند چنین نقشی را در این بین ایفا کند؟ در پاسخ باید گفت شاید سهم این منطقه در حال حاضر بالا نباشد اما این سهم رو به رشد است و در آینده نقش بالایی را در سبد صادراتی نفت عراق به خود اختصاص می‌دهد.
حکومت محلی کردستان عراق اعلام کرده میزان تولید نفت این کشور از ۲۰۰ هزار بشکه در روز کنونی به یک میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۵ و ۲ میلیون بشکه تا سال ۲۰۱۹ برسد و این به معنای سهم ۳۰ درصدی نفت صادراتی عراق مطابق اهداف برنامه توسعه این کشور است.یکی از مسوولان شرکت بریتیش پترولیوم اخیرا کردستان عراق را «پایتخت استخراج» دنیا لقب نهاده و پیش بینی کرده این منطقه قادر است بسیاری از سرمایه‌های جهانی و ماشین آلات و نیروی انسانی را راهی این بخش از عراق نماید. در حال حاضر شرکت‌های مهمی همچون شوران، توتال و گازپروم روسیه علاقه مند به سرمایه‌گذاری در این منطقه هستند و حضور اکسان موبیل از سال ۲۰۱۱ تاکنون نیز حایز اهمیت است. اما مشکل اساسی این است که حکومت مرکزی معتقد است تنها قراردادهایی وجهه قانونی دارند که توسط بغداد تأیید شده باشند و قراردادهایی که حکومت محلی در زمینه فروش نفت و یا حضور سرمایه‌گذاران خارجی می‌بندد وجاهت قانونی ندارد و بر خلاف قانون اساسی است. این موضوعات حتی با بمب گذاری و انفجار در خطوط لوله انتقال نفت و اقدامات خرابکارانه‌ای همراه است که یک نمونه آن در روزهای پایانی سال ۲۰۱۲ انفجار در یکی از شهرهای کوچک شمال عراق بود که به کشته شدن یک نفر از اهالی این منطقه منجر شد.
با این احوال شرکت‌های نفتی جهان از تلاش برای کسب موقعیت‌های مناسب در این میدان عظیم دست نمی‌کشند و همچنان امیدوارند که مشکلات موجود برطرف شوند. هر چند به گفته برخی از آنها، سرمایه‌گذاری در این میادین مانند راه رفتن با چشم‌های بسته است و به رغم انتظارات برای سودآوری بالای آن نوعی سرمایه‌گذاری ریسکی محسوب می‌شود. البته بسیاری از سرمایه‌گذاران معتقدند ریسک موجود در زمینه سرمایه‌گذاری در این بخش از آنچه انتظار می‌رفت کمتر است. این در شرایطی است که جنوب این کشور نیز که بهترین تولید نفت را دارا است، در خلال سال گذشته با نارضایتی شرکت‌های خارجی مواجه شده است. خبرها از نارضایتی اکسان موبیل از سرمایه‌گذاری در این مناطق خبر می‌دهند و همچنین گفته می‌شود رویال داچ شل و بریتیش پترولیوم نیز تقریبا وضعیت مشابهی دارند. به هر تقدیر ۱۱ سال است که کردستان عراق در شرایط سیاسی و تجاری اختلاف‌آمیزی با حکومت مرکزی عراق به سر می‌برد. به قول آشتی هورامی، وزیر نفت کردستان عراق، پتانسیل ذخایر نفت عراق در منطقه کردستان در حدود ۴۵ میلیون بشکه از ذخایر جنوبی این کشور کمتر است که به عقیده وی، تولید روزانه یک میلیون بشکه در روز و پس از سه سال می‌تواند این کسری را برطرف سازد.

اخبار جهانی نفت در هفته گذشته
* اداره اطلاعات انرژی آمریکا در تازه‌ترین گزارش خود پیش‌بینی درباره تقاضای جهانی نفت خام و بهای این ماده در سال ۲۰۱۳ را افزایش داد. به گزارش شانا و به نقل از خبرگزاری رویترز، اداره اطلاعات انرژی آمریکا در تازه‌ترین گزارش ماهانه چشم‌انداز کوتاه مدت بازار نفت خود پیش‌بینی کرد تقاضای جهانی نفت خام در سال جاری به روزانه ۹۰ میلیون و ۱۱۰ هزار بشکه می‌رسد؛ در حالی که این رقم در برآورد پیشین روزانه ۹۰ میلیون بشکه بود. بر پایه این ارزیابی، تقاضای جهانی نفت خام امسال ۱/۱ درصد بالاتر از میانگین روزانه ۸۹ میلیون و ۱۷۰ هزار بشکه در سال گذشته خواهد بود. پیش‌بینی این اداره نشان می‌دهد افزایش تقاضای جهانی نفت خام به دنبال رشد تقاضا از سوی کشورهای به سرعت در حال توسعه از جمله چین و هند صورت می‌گیرد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا همچنین پیش‌بینی کرد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۴ به ۹۱ میلیون و ۴۶۰ هزار بشکه در روز می‌رسد. کشورهای در حال توسعه در سال ۲۰۱۴ برای نخستین بار ۵۰ درصد کل تقاضای نفت خام جهان را به خود اختصاص می‌دهند و این مقدار از مصرف نفت کشورهای سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی فراتر می‌رود. عرضه جهانی نفت خام ظرف دو سال آینده از رشد تقاضا فراتر می‌رود که این موضوع کاهش تولید نفت خام سازمان کشورهای صادر کننده نفت (اوپک) را به دنبال خواهد داشت. اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیش‌بینی کرد تولید نفت کشورهای غیر عضو اوپک در سال ۲۰۱۳ روزانه یک میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه و در سال ۲۰۱۴ روزانه یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه افزایش می‌یابد. در عین حال به گزارش خبرگزاری بلومبرگ، برآوردهای این اداره حاکی از آن است که میانگین بهای نفت خام برنت در سال جاری با ۴/۱ درصد رشد نسبت به برآورد پیشین به ۱۰۵ دلار و ۱۷ سنت برای هر بشکه می‌رسد، همچنین بهای نفت خام شاخص دبلیو تی آی امسال به میانگین ۸۹ دلار و ۵۴ سنت برای هر بشکه می‌رسد که نسبت به برآورد پیشین ۳/۱ درصد رشد نشان می‌دهد. میانگین بهای نفت خام آمریکا در سال ۲۰۱۲ به ۹۴ دلار و ۱۲ سنت برای هر بشکه رسید که نسبت به برآورد ماه دسامبر (۹۴ دلار و ۲۶ سنت) کمتر بود.
* به گزارش خبرگزاری داوجونز، یک مقام مطلع از سیاست های نفتی عربستان اعلام کرد: تولید نفت خام عربستان در ماه دسامبر با کاهش روزانه ۴۶۵ هزار بشکه به ۹ میلیون و ۲۵ هزار بشکه در روز و پایین‌ترین سطح از نوامبر ۲۰۰۸ رسید. عربستان سعودی در نوامبر سال گذشته میلادی روزانه ۹ میلیون و ۴۹۰ هزار بشکه نفت خام تولید کرده بود. این مقام عربستانی اعلام کرد: عربستان سعودی در ماه دسامبر روزانه ۹ میلیون و ۱۵۱ هزار بشکه نفت خام روانه بازارهای جهانی کرده که بخشی از این مقدار نیز از ذخیره‌سازی‌های نفت این کشور برداشت شده است.
* تازه‌ترین برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد تولید و تقاضای نفت خام این کشور در سال ۲۰۱۳ با افزایش روبه‌رو خواهد بود. به گزارش رویترز، اداره اطلاعات انرژی آمریکا پیش‌بینی کرد تولید نفت خام آمریکا در سال‌جاری میلادی تا سال ۲۰۱۴ با ۲۵ درصد رشد رو به رو شود. بر اساس این ارزیابی، تولید نفت خام آمریکا در سال ۲۰۱۳ با افزایش روزانه ۹۰۰ هزار بشکه به هفت میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه می‌رسد که این مقدار روزانه ۳۰۰ هزار بشکه بیشتر از برآورد دسامبر ۲۰۱۲ است. نرخ رشد تولید نفت خام آمریکا در سال ۲۰۱۴ با وجود اندکی افت یعنی رقم روزانه ۶۰۰ هزار بشکه درمجموع به هفت میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه در روز می‌رسد که نسبت به رقم روزانه ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه، ۲۳ درصد رشد نشان می‌دهد.