نیاز روز افزون پاکستان به واردات گاز

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی*
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در ماه فوریه) طی دوره ۲۸ دسامبر الی ۴ ژانویه ۲۰۱۳ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس به رغم سرمای شدید و افزایش مصرف گاز طبیعی آمریکا و کاهش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۱۳۵ میلیارد فوت مکعب در هفته منتهی به ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس نایمکس ابتدا از ۴۶۹/۳ دلار در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲ تا کمتر از ۱۹۸/۳ دلار در هر میلیون بی تی یو در تاریخ ۳ ژانویه ۲۰۱۳ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲۸۷/۳ دلار در ۴ ژانویه افزایش یافت.
از سوی دیگر، قیمت آتی‌های گاز طبیعی در بورس لندن (ICE) برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۳، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از ۳۳۶۶/۱۰ دلار در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲ تا بیش از ۷۱/۱۰ دلار در هر میلیون بی تی یو در ۴‌ژانویه افزایش یافت.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۸ دسامبر در حدود ۳۵۱۷ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۱۳۵ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است. این ذخایر به میزان ۲۳‌میلیارد فوت مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ بوده و به میزان ۳۸۹ میلیارد فوت مکعب (۱۲ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۱- ۲۰۰۷) است.
همچنین میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۳۱۲۸ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۸۴ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۱۷۹۹ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته که به میزان ۱۲۲ میلیارد فوت مکعب (۳/۷ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.

ذخایر در منطقه تولیدی ( آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و.... ) به میزان ۱۸۶ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۱۰۲۷ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۳۶ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۱۲۱۳ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است. سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۱۵ میلیارد فوت مکعب (۳/۱ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ بیشتر است. سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۵ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۵۰۵ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته که معادل ۸۱ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۵۱۷ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده‌ای بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
در عین حال خبرها حکایت از آن دارد که با توجه به افزایش قابل توجه تقاضای گاز طبیعی در پاکستان و عدم کفایت تولید داخلی، این کشور به طور روزافزونی به واردات گاز از ایران وابسته شده است. در هفته آخر سال ۲۰۱۲ عمده جایگاه‌های سی ان جی شهرهای لاهور و مولتان پاکستان به دلیل کمبود گاز تعطیل شده بود. از آنجا که فعالیت بیشتر بخش‌های حمل و نقل عمومی این شهرها به دلیل تعطیلی جایگاه‌های سی‌ان‌جی متوقف شده، شهروندان این شهرها برای مسافرت و جابه جایی با مشکل رو‌به‌رو هستند. در ایالت سینگ پاکستان نیز همه جایگاه‌های سی‌ان‌جی به مدت ۴۸ ساعت در روزهای ۲۸ و ۲۹ دسامبر تعطیل بودند.
وجود شکاف میان عرضه و تقاضای گاز در پاکستان منجر به ناکافی بودن سوخت نیروگاه ها و کمبود برق در این کشور شده و دولت پاکستان به منظور حل این معضل، تمام راهکارهای لازم را در دستور کار قرار داده که از جمله آنها امضای قرارداد ساخت خط لوله گازی با ایران است. بر اساس قرارداد مذکور کشور ایران از دسامبر سال ۲۰۱۴ روزانه ۵/۲۱ میلیون مترمکعب (معادل ۸/۷ میلیارد متر مکعب در سال)، گاز طبیعی به پاکستان صادر خواهد کرد. بر اساس اعلام وزیر نفت و منابع طبیعی پاکستان، ساخت بخش پاکستانی خط لوله واردات گاز از ایران احتمالا تا فوریه ۲۰۱۳ آغاز شده و واردات گاز از طریق این خط لوله نیز طبق برنامه تا پایان دسامبر ۲۰۱۴ عملیاتی خواهد شد. در حال حاضر ایران حدود ۹۰۰ کیلومتر از ۱۱۵۰ کیلومتر از خط لوله‌ای را که باید در خاک خود احداث نماید به پایان رسانده و کار ساخت ۲۵۰ کیلومتر باقیمانده آن نیز در حال پیشرفت است. پاکستان حدود ۷۰۰ کیلومتر از خط لوله ایران-پاکستان را در داخل مرزهای خود خواهد ساخت و ایران نیز این خط لوله را از ایرانشهر به بندر چابهار در مرز پاکستان مرتبط خواهد کرد.
براساس برنامه‌های پیشنهاد شده، شرکت‌های ایرانی و پاکستانی برای ساخت بخش پاکستانی خط لوله انتقال گاز ایران به پاکستان، شرکت سرمایه‌گذاری مشترک تشکیل می‌دهند. همچنین قرار است ایران ۵۰۰ میلیون دلار اعتبار مالی ساخت بخش پاکستانی خط لوله انتقال گاز ایران به پاکستان را تامین کرده و باقیمانده آن از سوی اسلام‌آباد و از طریق جمع‌آوری مالیات از مصرف‌کنندگان داخلی گاز و نیز مشارکت بانک‌های پاکستانی تامین اعتبار شود. در این راستا، بانک ملی پاکستان (ان بی پی) روز ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲ اعلام کرد که آماده است تا در صورت دستور بانک دولتی پاکستان (اس بی پی) در تامین اعتبار ساخت بخش پاکستانی خط لوله واردات گاز از ایران مشارکت کند.
منبع : سایت موسسه مطالعات بین المللی انرژی ( www.iies.org )
*کارشناسان بازار انرژی