پیش‌بینی عرضه و تقاضای جهانی نفت

گروه بورس جهانی - حمزه‌بهادیوند چگینی: هنوز برای آنکه قیمت نفت تا پایان سال با روند کاهشی مواجه باشد دو دلیل عمده وجود دارد؛ اول انتخاب مجدد اوباما به ریاست جمهوری ایالات متحده که با تردیدهایی در زمینه نوع سیاست‌های اقتصادی وی همراه بوده به طوری که آیا سیاست‌های انبساط پولی که پیش از این مطرح شده تداوم می‌یابد یا سیاست‌های انقباض مالی آغاز می‌شود؟

تداوم سیاست‌های انبساط پولی، احتمال بالای خروج این کشور از رکود را به همراه داشت و سرمایه گذاران را امیدوار کرده بود که خبرهای بهتری از بهبود اوضاع این کشور در راه است و فقط باید صبور بود. دوم رای به ریاضت اقتصادی یونان است که به احتمال زیاد باعث می‌شود روند رو به بهبودی را در اروپا نیز شاهد باشیم.
اما نکته دیگری نیز شنیده می‌شود؛ با پیروزی اوباما در انتخابات قیمت نفت با کاهشی ۸/۴ درصدی مواجه شد و احتمالات بالای سیاست‌های مالیاتی که دولت جدید باید برای تداوم آنها به زودی با کنگره وارد مذاکره شود امیدها را به توسعه اقتصادی در این کشور با ریسک مواجه کرده است. قرار است دولت در حدود ۶۰۰ میلیارد دلار مخارج خود را کاهش دهد و این موضوع با اثری که بر تقاضا و تولید دارد احتمالا به رشد اقتصادی این کشور ضربه می‌زند. کاهش مالیات‌ها که در دوران ریاست‌جمهوری بوش به تصویب رسید در ماه ژانویه منقضی خواهد شد و همزمان کاهش مخارج دولت نیز آغاز خواهد شد، اما هنوز معلوم نیست آمریکا قادر به پوشش کسری بودجه خود با این روش‌های مالی هست یا خیر.
در عین حال گزارش‌ها نشان می‌دهند که تولید نفت خام آمریکا نیز در هفته گذشته روندی صعودی داشته و این مساله نیز به نوعی بر قیمت نفت اثر منفی گذاشته است به طوری که نفت تحویل دسامبر در قیمت ۴۴/۸۴ دلار دادوستد شده که بیش از ۴ درصد کمتر از قرارداد قبلی آن پیش از انتخابات است که بیشترین میزان کاهش قیمت نفت از ۱۴ دسامبر تاکنون بوده و این موضوع نشان می‌دهد قیمت‌های آتی نفت کاهشی است.
این کاهش برای نفت برنت ۸/۳ درصد گزارش شده است. اما از ابعاد اقتصاد کلان، شاخص‌های استاندارداندپورز ۵۰۰ و داوجونز به طور میانگین ۲ درصد کاهشی بوده اند هر چند دلار در برابر یورو روندی صعودی داشته و در حدود ۶/۰ درصد افزایش یافته است.
این موضوع سرمایه‌گذاری‌ها را در عرصه فلزات اساسی کاهش می‌دهد و نفت را با کاهش قیمت مواجه می‌سازد. شاهد این مدعا آن است که شاخص GSCI اس اند پی که در برگیرنده قیمت ۲۴ فلز پایه است با کاهشی بیش از ۵/۲ درصدی مواجه شده است که گفته می‌شود به دلیل کاهش قیمت نفت و گاز و به تبع کاهش قیمت تمام شده تولید این فلزات است.
کارشناسان سناریوهای متعددی را برای آینده نفت پیش‌بینی می‌کنند. اگر سیاست‌های اوباما را در نظر بگیریم، انتظار می‌رود این سیاست‌ها به ترویج فرصت‌های سرمایه‌گذاری و افزایش تقاضای واقعی در اقتصاد منجر شود. با فرض آنکه این اتفاق به وقوع بپیوندد می‌توان دو سناریو را تعریف کرد؛ اول آنکه تقاضا برای انرژی افزایش می‌یابد و این موضوع قادر به افزایش قیمت انرژی است، اما باید به این مساله نکته‌ای را افزود که چیپ هادج از فعالان بازار انرژی بر آن تاکید دارد و آن اینکه باید هر دو بخش عرضه و تقاضا را همزمان دید. بر این اساس افزایش تولید نفت در ایالات متحده، خاورمیانه و افزایش تولید نفت از شن‌های نفتی قادر به کنترل شکاف عرضه و تقاضا خواهد بود و مانع از افزایش قیمت است. به هر حال فراموش نکنیم که اگر این سیاست دوم در جانب عرضه برقرار شود می‌توان افزایش قیمت‌ها را مهار کرد. در واقع باید افزایش قیمت‌ها مهار شود؛ چراکه اگر قیمت نفت و گاز در کشورهای زخم خورده از بحران که به زحمت در حال خروج از بحرانند کاهش نیابد، قطعا اثر منفی ناشی از قیمت نفت رشد اقتصادی را دوباره کند خواهد کرد.
اما این تمام ماجرا نیست، چرا که آمریکا یک طرف قضیه است و باید اروپا نیز در محاسبات نفتی مورد بررسی قرار گیرد. در حال حاضر یک گزینه احتمالی آن است که اگر بانک‌های اروپایی تحت فشار قوانین مالی موسوم به بازل III قرار گیرند مشکلاتی در عرصه بانکداری متوجه این کشورها خواهد شد. همین چند روز پیش خبری مبنی بر اینکه بانک‌های انگلستان برای جلوگیری از ورشکستگی مجبورند سرمایه‌های خود را افزایش دهند منتشر شد که پیش‌بینی می‌شود این سیاست روی خدمات بانکی اثر ‌گذارد و قیمت سرمایه را افزایش می‌دهد. نتیجه اینکه این موضوع ممکن است به اثر منفی بر تولید منجر شود که در نتیجه تقاضا برای نفت و گاز را کاهش داده و منجر به کاهش قیمت خواهد شد. اسپانیا نیز مجبور است کمک‌های بیشتری را درخواست کند تا بتواند بر بحران ورشکستگی تا حدی غلبه کند.
عرضه و تقاضا چگونه است؟
یازده تحلیلگر نفتی در موسسه بلومبرگ پیش بینی کرده اند که میزان ذخایر نفتی در ماه‌های آتی از ۷۷/۱ میلیون بشکه در روز (رقم کنونی) به حدود ۲ میلیون بشکه نیز برسد. به گفته سازمان انرژی آمریکا میزان ذخایر نفتی ایالات متحده در هفته گذشته به حدود ۸/۳۷۴ میلیون بشکه رسیده است. در عین حال این گزارش می‌افزاید که ذخایر بنزین نیز با ۸۸/۲ میلیون بشکه افزایش به ۴/۲۰۲ میلیون بشکه رسیده که بالاترین میزان از ۱۷ آگوست تاکنون محسوب می‌شود. این در حالی است که میزان مصرف سوخت نیز در ایالات متحده با کاهش ۵/۰ درصدی مواجه بوده و به ۸/۱۸ میلیون بشکه در روز رسیده است. این میزان کاهش برای سوخت‌های مختلف متفاوت است به طوری که مصرف گازوئیل با ۸/۰ درصد کاهش مواجه شده و به ۶/۸ میلیون بشکه رسیده که کمترین میزان از ماه مارس تاکنون محسوب می‌شود. با در نظر گرفتن این موضوعات باز هم باید احتمال کاهش قیمت نفت را بر هر احتمال دیگری برتری داد.
حال اگر به این موضوعات آمار تولید نفت را بیفزاییم تایید روند کاهش قیمت نفت آسان تر به نظر می‌رسد. گفته می‌شود تولید نفت آمریکا با افزایش تولید به ۶۸/۶ میلیون بشکه در روز رسیده است که بیشترین میزان تولید از ۲۰۰۸ تاکنون محسوب می‌شود.
بر اساس این اطلاعات که سازمان انرژی آمریکا منتشر کرده است، میانگین قیمت نفت در سال جاری در حدود ۵۱/۹۴ دلار خواهد بود، اما انتظار می‌رود این قیمت در سال آینده به ۲۹/۸۸ دلار برسد که علت اصلی آن افزایش عرضه نفت به بازارهای جهانی در سال آتی است.

نفت در فراز و نشیب قیمت‌ها و سیاست ها
گروه بورس جهانی - اوپک در هفته گذشته گزارشی منتشر کرد که در آن با اشاره به افزایش میزان تولید نفت و گاز از شن‌های نفتی و گازی، این اتفاق را روندی فزاینده در جهت جایگزینی این روش به جای استخراج مرسوم نفت و گاز از لایه‌های زیرین زمین معرفی کرده است. بنا به این گزارش، تقاضا برای نفت خام با سرعتی کندتر از آنچه تاکنون پیش‌بینی می‌شد افزایش می‌یابد و در عوض تقاضا برای این نوع جدید از نفت روز به روز افزایش می‌یابد. براساس این گزارش، اوپک پیش بینی کرده است تا سال ۲۰۱۶ به دلیل ضعف اقتصاد جهانی، با یک روند کاهشی در تقاضا مواجه خواهد شد. در عین حال عرضه نفت توسط کشورهای خارج از مجموعه اوپک افزایشی خواهد بود. با این اوصاف به احتمال قوی شاهد کاهش قیمت نفت در آینده خواهیم بود. در عین حال اوپک بر عرضه بیشتر نفت حاصل از شیل تاکید کرده و به افزایش تولید نفت از این طریق به خصوص در آمریکای شمالی اشاره داشته است. واضح است که این منابع نقشی فزاینده را در افزایش عرضه نفت در کشورهای غیرعضو اوپک ایفا می‌کند و چشم‌انداز قیمتی بلند مدت را برای نفت کاهشی می‌سازد. تا سال ۲۰۲۰ در حدود ۲ میلیون بشکه و تا سال ۲۰۳۵ در حدود ۳ میلیون بشکه در روز به میزان عرضه نفت از محل ذخایر شن‌های نفتی اضافه خواهد شد. اوپک پیش بینی کرده است در میان مدت احتمالا تنها کشورهای آمریکای شمالی نسبت به تولید و عرضه نفت شیل اقدام می‌کنند، اما در بلند مدت این موضوع به سایر نقاط جهان نیز سرایت خواهد کرد و بر این اساس می‌توان شاهد پیش بینی‌های جدیدتری در زمینه تولید این نوع نفت بود.
نکته قابل توجه دیگر در این گزارش توسعه تکنولوژی‌های جدید اکتشاف است که گفته می‌شود بر میزان عرضه اثر مستقیم دارد و به عرضه بیشتر منجر می‌شود. این تکنولوژی‌های جدید قادر است در کشورهای آمریکای شمالی به افزایش چشم انداز تولید منجر شود؛ هرچند احتمالا با انتقادات زیست محیطی فراوانی مواجه خواهد شد.
اروپا شرایط را سخت‌تر می‌کند
گزارش اوپک اذعان می‌کند که جهان به نفت کمتری نسبت به گذشته نیاز دارد و کاهش خرید نفت از کشورهای عضو اوپک در این بین مشهودتر است. این موضوع احتمالا به معنای آن است که وضعیت رشد اقتصادی کشورها - به خصوص در اروپا - وخیم‌تر خواهد بود و در صورتی که این روند ادامه یابد باید با بحران قیمت نفت برای کشورهای خاورمیانه که اتکای خاصی به منابع نفتی دارند روبه‌رو باشیم.
پیش بینی جدید اوپک معتقد است که میزان تقاضای نفت جهان تا سال ۲۰۱۶ به ۹/۹۲ میلیون بشکه خواهد رسید که نسبت به پیش‌بینی سال قبل یک میلیون بشکه کمتر است. در عین حال تا سال ۲۰۳۵ نیز میزان مصرف به ۳/۱۰۷ میلیون بشکه خواهد رسید که ۲ میلیون بشکه در روز نسبت به پیش‌بینی قبلی کمتر است. میزان تقاضا در سال ۲۰۱۱ در حدود ۸/۸۷ میلیون بشکه بوده است. در عین حال اوپک پیش‌بینی کرده است میزان تقاضای نفت از کشورهای عضو این سازمان در سال ۲۰۱۶ به ۷۰/۲۹ میلیون بشکه برسد که ۶/۱ میلیون بشکه از پیش‌بینی مربوط به سال ۲۰۱۵ آن کمتر است. قیمت نفت آمریکا در هفته گذشته (اول تا ۸ نوامبر) به طور کلی با حدود ۲ دلار کاهش مواجه شده است، در حالی که روند قیمت‌ها با نوسان مواجه بود. در عین حال قیمت نفت برنت دریای شمال نیز با نوسان از ۱۷/۱۸۰ دلار در روز اول نوامبر به ۰۷/۱۱۱ دلار در روز ششم نوامبر رسید و سپس با کاهشی ۴ دلاری مواجه شد، اما دوباره روند افزایش قیمت را آغاز کرد. در این مدت، نفت اوپک نیز نوسانات نسبتا ملایم‌تری را تجربه کرد و در محدوده زیر یک دلار تغییر قیمت یافت.