روبات‌ها فرصت‌های شغلی را می‌ربایند؟

مجید اعزازی: بحران اقتصادی، بیکاری و نگرانی از آینده؛ سه مساله‌ای که این روزها به مشغله ذهنی بسیاری از کارگران شاغل یا بیکار اقتصادهای اروپا و آمریکا و حتی اقتصادهایی نظیر چین تبدیل شده است. بیکاری اما تنها زاده بحران اقتصادی نیست و سایه پیشرفت‌های تکنولوژیک و آمدن روبات‌ها بر سر اشتغال سنگینی می‌کند. خوف ِ جانشینی چنین ابزارهایی به دل برخی از صاحبنظران نشسته و آنها را به هشدار دادن وا داشته است.

تغییرات ناشی از تکنولوژی‌های مدرن به قدری سریع است که بسیاری از کارگران نمی‌توانند با آن هماهنگ شوند. در چنین شرایطی، برآوردها حاکی از آن است که تغییرات ناشی از تکنولوژی‌ها در سراسر جهان می‌تواند منجر به حذف سالانه ۵ تا ۱۰ میلیون شغل شود. از سوی دیگر، دستمزد کارگران در آسیا در حال افزایش است و مدیران کارخانه‌ها حتی در چین از فرصت جایگزین کردن روبات‌ها به جای انسان‌ها استقبال می‌کنند.
همزمان، بیکارهای طولانی مدت در آمریکا و اروپا وضعیت نگران‌کننده‌ای را در این کشورها ایجاد کرده است، به طوری که برخی از صاحبنظران ساکن در این اقتصادها اظهار می‌کنند: «شرایط رکود بزرگ بی‌شباهت با شرایط ما نیست؛ چرا که به طور فزاینده‌ای محتمل است که بیکاری طولانی‌مدت به مانعی مشابه برای بهبود وضعیت اقتصاد تا دو سال آینده تبدیل شود.» اما مگر در جریان رکود بزرگ چه اتفاقی رخ داده بود؟ در آن زمان، بیکاری زیاد به بیکاری طولانی مدت تبدیل شده بود که دو پیامد داشت: نخست، فشارِ ناشی از تغییرات اقتصادی نابرابری را باعث شد؛ دوم، برقراری دوباره این بیکاری حتی در یک اقتصاد بازار که به آرامی فعالیت می‌کرد، بسیار سخت بود.
در این میان، برخی از مسوولان و صاحبنظران آمریکایی و اروپایی نگرانی خود از قوانین کار اروپا را پنهان نمی‌کنند و معتقدند که قوانین حمایتی ِکار اروپا به طور معناداری مانع عملکرد مناسب اقتصادی شده اند و در سراسر این قاره به شکلی مزمن بیکاری زیادی به بارآورده‌اند. انتقال جهانی شدن و انتقال فرصت‌های اشتغال از غرب به شرق نیز نگرانی تقریبا تازه‌ای را ایجاد کرده است به گونه‌ای که «آلن بلایندر» اقتصاددان اهل آمریکا این مساله را «سومین» انقلاب صنعتی نامیده است. به گفته بلایندر، ۴۲ تا ۵۶ میلیون شغل ایالات متحده به دلیل تغییر مکان کارخانه‌ها به خارج از این کشور، در معرض آسیب قرار دارند.
با وجود این، اقتصادهایی مانند آلمان شیوه‌هایی را برای حفظ اشتغال خود در دوران جهانی شدن اندیشه‌اند. به طور مثال، شرکت‌های چندملیتی آلمان مانند زیمنس و دایملر، ایجاد فرصت‌های شغلی نیازمند مهارت‌های بیشتر را فقط به آلمان منحصر می‌کنند.
با وجود این، هنوز نگرانی درباره «آینده کار» وجود دارد. اینکه آیا «کار» در معرض خطر قرار دارد؟ آیا در آینده روبات‌ها همه فرصت‌های شغلی را می‌ربایند؟ «آینده کار» چگونه خواهد بود؟ «آینده کار» به قدری جذاب و حیاتی است که نویسندگان بنام سایت تخصصی «پراجکت سندیکت» درباب آن مقاله نوشته اند. مقالاتی که تلاش دارند به برخی سوالات و نگرانی‌ها پاسخ دهند. ترجمه برخی از این مقالات که توسط نگارنده این سطور انجام شده، پیش روی شما است.