عراق کشور نوظهور بعدی است

نفت زیرساخت‌های عراق را به عنوان یک کشور مدرن خواهد ساخت
گروه بورس جهانی -فاطمه حمیدی: چندی پیش سایت تحلیلی OilPriceدر تحلیلی به بررسی رشد مسائل ژئوپلتیک خاورمیانه بر نفت پرداخته است. جنگ در عراق، جنگ بر علیه تروریسم در منطقه، انقلاب‌های خاورمیانه، شورش و درگیری در کشورهای نفت‌خیز منطقه، درگیری‌های داخلی و تحریم‌های بین‌المللی همگی از عواملی‌اند که بر نفت در سال‌های اخیر اثر گذاشته اند.

تحلیلگران دو منطق را در پس این قضایا مورد بررسی قرار می‌دهند؛ اول اینکه سقوط دیکتاتورهایی همچون صدام و قذافی نیازمند تحمل هزینه‌هایی است که پرداخت شد و دوم آنکه این موضوع به حضور موثر ابرقدرت‌ها در منطقه منجر شده و این موضوع همچنان ادامه دارد. این موضوعات از هر جنبه‌ای که مورد بررسی واقع شود، هزینه‌های گزافی را روی دست ایالات متحده و همدستانش گذاشته است؛ هزینه‌هایی که به تحلیل کارشناسان بین‌المللی اقتصاد، ریشه‌های بحران جهانی کنونی را باید ابتدا از آنجا جست‌وجو کرد.
سایت Oilprice معتقد است جهان غرب هزینه‌های زیادی را صرف تبلیغات این مساله کرده است که هدف از جنگ در عراق، صرفا دستیابی به نفت نبوده و تلاشی به منظور ایجاد امنیت در جهان بعد از حادثه تروریستی ۱۱ سپتامبر بوده است. باید گفت از نظر سیاستمداران غربی، این جنگ بیشتر برای تحکیم دموکراسی در جهان است، اما آیا خط کش خوبی برای سنجش این ادعا وجود دارد؟ آنچه در این بین قابل ذکر است آنکه حمله غرب به عراق امروز باعث به کارگیری بخش‌های قابل توجهی از ظرفیت‌های نفتی این کشور شده است. از طرف دیگر، اخبار و اهداف نشان می‌دهند تولید نفت عراق تا سال ۲۰۳۰ به دوبرابر میزان کنونی آن خواهد رسید و این کشور را به بزرگترین کشور تولیدکننده نفت دنیا پس از عربستان تبدیل خواهد کرد که بخش قابل توجهی از این موفقیت در سایه جذب سرمایه‌های خارجی در بخش نفت این کشور صورت گرفته است. در حال حاضر به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، تولید نفت در این کشور در حدود ۳ میلیون بشکه در روز است و انتظار می‌رود این رقم تا ۸ سال بعد به ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه برسد و حتی تا سال ۲۰۳۵، این رقم به ۸ میلیون بشکه نیز خواهد رسید.
این سازمان همچنین اعلام کرده در حدود ۵۳۰ میلیارد دلار سرمایه برای تحقق این اهداف نیاز است در این بین نقش شرکت‌های فعال در عرصه نفت عراق بیش از پیش روشن می‌شود.
اکسون موبیل، بریتیش پترولیوم، شورون و توتال از شرکت‌های عمده‌ای هستند که در این کشور به عملیات تولید نفت و سرمایه‌گذاری در آن مبادرت می‌کنند؛ سرمایه‌گذاری‌هایی که اکثرا مربوط به توسعه میادین نفتی در قسمت‌های جنوبی این کشور است و زمینه‌های مناسبی را برای توسعه صادرات به چین و سایر کشورهای نوظهور منطقه فراهم می‌کند.
در عین حال گزارش ماه اکتبر سازمان بین‌المللی انرژی از این حکایت دارد که درآمد سالانه نفتی عراق می‌تواند تا ۲۰ سال آینده تا ۲۰۰ میلیارد دلار در سال افزایش یابد. به قول فاتح بیرول، کارشناس بین‌المللی نفت، من نسبت به آینده عراق در زمینه نفت بسیار خوشبین هستم و معتقدم سهم این کشور در بازارهای جهانی نفت به حدی بالا خواهد رفت که زیرساخت‌های آن را به زودی به عنوان یک کشور توسعه یافته اصلاح خواهد کرد.
بیرول معتقد است یک کشور نوظهور و مدرن در حال ظهور در خاور میانه است و این کشور عراق نام دارد. در این میان به عقیده کارشناسان لازم است دو موضوع در این زمینه مورد حل و فصل قرار گیرد؛ نخست آنکه باید برخی مشکلات این کشور در زمینه عقد قراردادهای نفتی با سایر کشورها در زمینه توسعه همکاری‌ها در زمینه انرژی برطرف شود و دوم آنکه امنیت داخلی و بین‌المللی در این کشور ضروری است. در حال حاضر هنوز حضور نیروهای خارجی و بروز برخی تنش‌ها در این کشور مانع از تحقق این موضوعات می‌شوند و مشکلات دولت مرکزی با مناطق کردنشین نیز نباید از نظر دور بماند، در حالی که استقلال نفتی این مناطق پیش از این توسط دولت مالکی به رسمیت شناخته شده است. میادین نفتی موجود در مناطق کردنشین عراق به یک دردسر برای دولت مرکزی تبدیل شده است که البته میادین غنی نفتی این کشور نیز محسوب می‌شوند. در عین حال دولت مرکزی باید هزینه‌های مورد نیاز برای توسعه میادین را در این مناطق تامین کند، حال آنکه این مشکلات اجازه حضور جدی سرمایه‌گذاران را نمی‌دهند.
نتیجه دیگر این اختلافات، تاخیر در صادرات نفت، اختلالات فیزیکی تولید و عقد قرارداد، تشنجات محلی و منازعات و امثال این موضوعات است که علاوه بر تولید، صادرات را نیز متوقف می‌سازد و استان‌های شمالی این کشور را با چالش‌های اقتصادی مواجه می‌سازد و در عین حال روند توسعه اقتصادی متوازن را در این کشور با کندی مواجه می‌سازد.
سازمان بین‌المللی انرژی می‌گوید از آنجا که عراق در دهه اخیر نیمی از رشد مورد انتظار خود را در زمینه تولید نفت تجربه خواهد کرد، این موضوع تاثیر مهمی را بر بازارهای نفت دنیا بر جای خواهد گذاشت. به قول فاتح بیرول، عراق به زودی بزرگ‌ترین تاثیرات را بر کمبودهای ناشی از مشکلات عرضه نفت در جهان بر جای خواهد گذاشت که نتیجه این موضوع تعدیل قیمت نفت در بازارهای جهانی است. به نظر می‌رسد دنیای صنعتی امروز می‌تواند برای خروج از بحران و پس از آن روی نفت عراق حساب باز کند و اگر روند کنونی تولید و رشد نفتی این کشور به هر دلیلی اعم از کمبود سرمایه یا مشکلات امنیتی و مرزی متوقف شود یا به کندی پیش رود، این رویا به شدت برآشفته خواهد شد. در این بین نکته اساسی آن است که بغداد باید زمینه‌های بومی‌سازی نیازهای فنی و مهندسی خود را نیز افزایش دهد و نباید از آن غافل بماند. وابستگی به علم و فناوری تولید به هر شکل آن مناسب برنامه‌های توسعه‌ای نیست، به خصوص در کشورهای خاورمیانه که ساختارهای حکومتی آنها اکثرا در تضاد مزمن با سیاست‌های ابرقدرت‌های جهانی است.
در این زمینه ضرورت اصلاح در قوانین و بازنگری در آیین نامه‌های نظارتی در منابع هیدروکربنی و صنایع وابسته به آنها ضروری است. در حال حاضر قوانین این حوزه به جا مانده از قوانین حکومت صدام و برخی اساسنامه‌ها در سال ۲۰۰۵ است.
اتفاقا بخشی از مشکل کنونی دولت مرکزی عراق و کردنشین‌های این کشور را باید در همین اختلاف نظرها جست‌وجو کرد، چراکه قانونی مشخص که درآمدهای نفتی این مناطق را بین حکومت محلی و مرکزی به نسبت مشخصی تقسیم کرده باشد وجود ندارد و بر این اساس نیاز فوری این کشور آن است که قوانین مشخص و جامعی در زمینه توسعه منابع هیدروکربنی و تشخیص جایگاه حکومت مرکزی و حکومت‌های محلی تدوین شود. تاکنون توافقات صورت گرفته به حالت تعلیق درآمده و مشکلات همچنان پابرجا است و این موضوعات پاشنه آشیل توسعه عراق محسوب می‌شود.
به هر حال امیدواری‌ها به ظهور یک اقتصاد قوی در منطقه زیاد است و این امیدواری‌ها اگر چه با تهدیدهایی همراه است، اما تهدیدها به حدی نیست که بتواند مانع از تحقق اهداف مدنظر این کشور شود؛ خصوصا که توسعه متوازن در این کشور تمام استان‌های آن را متاثر خواهد کرد و باعث بهره مندی مناطق مورد نزاع نیز می‌شود و این موضوع با توجه به نقش قوی حکومت‌های محلی این کشور در ساختار حکومت و مجلس آن امری بعید نیست.

اخبار بازارهای جهانی نفت
تحلیلگران ارائه آمارهای مرتبط با تجارت جهانی را در کنار نشست کشورهای اروپایی در مورد بدهی‌ها و ادامه تنش‌ها در خاورمیانه از جمله مهمترین عوامل موثر بر بازار نفت در هفته گذشته نام می‌برند. قیمت‌ها تقریبا ثابت است اما روند آن و تغییرات آن همچنان در مقایسه با چند ماه اخیر نزولی است به طوری که قیمت نفت سبک آمریکا روزگذشته در مقایسه با آخرین روز معاملاتی هفته گذشته (جمعه قیمت نفت ۹/۹۱ دلار بود) با تغییر مواجه نبود.
این تغییرات در مورد نفت برنت دریای شمال کمتر از یک دلار گزارش شده و قیمت این نفت در بازار لندن از ۶۲/۱۱۴ دلار در روز جمعه به ۳۸/۱۱۲ دلار در روز گذشته رسیده است. سبد اوپک نیز در مقایسه با قیمت ۰۶/۱۱۱ دلار جمعه گذشته، قیمت ۲۴/۱۱۰ دلاری را در روز قبل تجربه کرده است. این تغییرات از هیجانی نبودن بازارهای نفت و آرامش نسبی حاکم بر این بازارها حکایت دارد ولی تقریبا می‌توان گفت میل نسبی بازارهای نفت به سمت کاهش است و احتمالا تا پایان سال این روند منفی تجربه خواهد شد. در این میان برخی خبرها نیز از بهبود اوضاع اقتصادی در برخی نقاط جهان از جمله ایالات متحده حکایت دارد، به طوری که بازارهای مالی بالاتر از ارقام قبلی گزارش شده‌اند و در عین حال آمارهای تولید صنعتی در این کشور در حال بهبود است. شاخص اعتماد سرمایه‌گذاری در آلمان نیز امیدوار‌کننده است و در کشورهای بدهکار نیز مانند اسپانیا احتمالا تصمیماتی در رابطه با حل بحران بدهی‌ها اخذ خواهد شد که همه این موضوعات به بهبود تولید جهانی کمک شایانی می‌کند. انتظار می‌رود در هفته پیش رو میزان ذخیره سازی‌ها نیز با افزایشی ۷/۱ میلیون بشکه‌ای مواجه شود که این موضوع بر کاهش قیمت نفت اثر می‌گذارد. با این حال کارشناسان معتقدند همه این ثبات و پایداری در بازار نفت ممکن است تحت تاثیر تنش‌ها در خاورمیانه و ایران قرار بگیرد. اروپا تصمیم دارد ایران را سخت تر از گذشته تحریم کند و این موضوع ممکن است حضور سرمایه‌گذاران را در نفت منطقه با تردید مواجه سازد و در نتیجه اثر منفی خود را در بازارها نمایان سازد. این تحریم‌ها علیه سوریه نیز اعمال شده و لذا از این جهت نیز منطقه ممکن است با چالش‌های اساسی مواجه شود. در اروپا نیز با آنکه کشورهای عضو منطقه یورو به دنبال اتخاذ رویکردهایی مشخص برای حل بحران‌های موجود هستند اما به نظر می‌رسد اسپانیا واقعا نیازمند حمایت است در غیراین‌صورت می‌تواند بحران منطقه مذکور را تشدید کرده و به این ترتیب چالش‌های مالی فراوان و موثری را بر قیمت نفت به وجود آورد.