یک وعده غذا در روز، با طعم سلامتی یک نسل

زهرا رحیمی *

از حال رفت. در کلاس درس، گفتند دچار افت فشار شده و برایش آب قند آوردند. شاید آب قند کفاف هوشیاری امروزش را بدهد، اما بدیهی است دوای درد فردایش نیست. مدتی است که با خانواده‌اش هم بی‌حوصله شده، نمره‌هایش افت کرده و کمتر حال حضور در فعالیت‌های گروه همسالانش را دارد. مشاوره با روان‌شناس، اگر چه از مشکل خانوادگی و روانی خاصی در شخصیتش پرده بر نداشت، اما مشاور از فهوای کلام او و مادرش و وعده‌های غذایی که نهایتا به سیب‌زمینی ختم می‌شد، به این نتیجه رسید که آزمایش خون کمک بیشتری به حل معما خواهد کرد؛ آزمایشی که نهایتا از فقر شدید «آهن» پرده برداشت. آری، دلیل تمام این مشکلات «احمد»، فقر غذایی و سوءتغذیه تشخیص داده شد.

در مدرسه احمد، تعداد هم‌مدرسه‌ای‌هایی که از بی‌غذایی بی‌حال می‌شوند، کم نیست. این را از صحبت با مسوولان مدرسه می‌شود دریافت، اما فکر نکنید که مدرسه او در شهرستانی دورافتاده در سیستان و بلوچستان یا حتی در حاشیه شهر تهران قرار دارد، با مترو که بروی، از شمالی‌ترین ایستگاه مترو تا آنجا فقط ۵۰ دقیقه طول می‌کشد...

دختران مبتلا به سوءتغذیه؛

مادران فردای کودکانی کم‌توان‌تر

«فقر آهن»، مشکلی است که حتی از چهره بسیاری از کودکان مناطق کم‌درآمد مشهود است اما بسیاری از موارد را به راحتی از ظاهر کودکان نمی‌توان فهمید. پوکی استخوان، کمبود روی، ید و بسیاری از املاح و ویتامین‌ها، عارضه‌هایی هستند که ردیابی آنها نیاز به دقت بیشتری دارد. علاوه بر آن، برای کودکان ساکن هر یک از مناطق مختلف کشور، به دلیل برخورداری از شرایط جغرافیایی و اقلیمی متفاوت، برخی انواع کمبودهای غذایی پررنگ‌تر می‌گردد. عارضه کوتاه‌مدت این کمبودها، ممکن است گریبانگیر کودک، کارنامه تحصیلی‌اش، شور و نشاط کودکی‌اش و سلامتی‌اش باشد و خانواده را دچار نگرانی کند، اما در درازمدت، نسل آینده را با مخاطرات به مراتب جدی‌تری روبه‌رو خواهد نمود.

دخترانی که امروز از کمبود ید یا آهن یا کلسیم رنج می‌برند، فردا مادر کودکانی کم‌هوش‌تر، کم‌وزن‌تر و کم‌توان‌تر خواهند بود. پسران دچار مشکلات تغذیه‌ای نیز، ضریب هوشی و قدرت تحلیل پایین‌تری نسبت به مسائل داشته، قدرت بدنی پایین‌تری دارند و به دلیل مشکلات ایمنی، توان مقابله کمتری در برابر بیماری‌های عفونی خواهند داشت.

براساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، فقر آهن، کمبود ویتامین A و نیز کمبود روی (زینک)، در بین ۱۰ علت عمده مرگ بر اثر بیماری در کشورهای در حال توسعه قلمداد می‌شود. بنابر گزارش سازمان بهداشت جهانی، امروزه، تقریبا یک ششم افراد دسترسی به مواد غذایی کافی برای یک زندگی سالم و باتحرک را ندارند که در نتیجه گرسنگی و سوءتغذیه، خطر شماره یک سلامتی در سراسر مناطق محروم جهان به شمار می‌آید. با این وجود، معضل سوءتغذیه، احتمالا جزو معدود معضلات بزرگ و در عین حال «قابل حل» است که امروزه جهان با آن روبه‌رو است.

از نقش آموزش و پرورش تا نقش NGOها

هم دولت‌ها و هم سازمان‌های غیردولتی، در این زمینه می‌توانند تاثیر چشمگیری داشته باشند. شناسایی نوع مشکل سوءتغذیه و میزان آن حتی با غربال‌گری‌های ساده، اتخاذ تصمیمات مدبرانه در مناطق بحران‌زده، تهیه اطلس سوءتغذیه با توجه جغرافیای هر منطقه و تهیه برنامه غذایی روزانه برای کودکان بر اساس اطلس تهیه‌شده، کمترین کاری است که برای جلوگیری از شیوع گسترده‌تر سوءتغذیه در نسل آینده کشور اهمیت دارد. همچنین به نظر می‌رسد که نهاد آموزش و پرورش، به عنوان جایی که هر کودک و نوجوان بیش از نیمی از عمرش را در آن به سر می‌برد، می‌تواند به راحتی به مکانیزمی برای تحقق این برنامه مبدل شود. مدارس غیررسمی که برای کودکان خارج از چرخه تحصیل دایر گردیده و توسط سازمان‌های غیردولتی (NGOها) اداره می‌شوند نیز، می‌توانند این برنامه را در جهت ایجاد انگیزه حضور بیشتر کودکان و نشاط بیشتر آنان در محیط یادگیری به کار برند.

سازمان‌های غیردولتی همچنین می‌توانند آموزش اولیا را نیز در این برنامه داشته باشند؛ چرا که بسیاری از اولیای کودکان محروم، دانش کافی برای تهیه مفیدترین مواد غذایی در سبد خانوار با یک مقدار هزینه ثابت را ندارند و اغلب پول خود را صرف خرید مواد غذایی سیرکننده و فاقد ارزش غذایی می‌کنند. توجه به این نکته مهم است که اگرچه نجات هر کودک، می‌تواند نجات بخشی از نسل آینده و ارزشمند باشد؛ اما تحقق سلامت در سطح ملی، نیاز به ورود تمام‌قد سیستم آموزش و پرورشی دارد که عدالت در محور دغدغه‌های مدیران آن قرار داشته و سلامت نسل‌ها را اولویت کلیدی خود بداند.

* مدیر جمعیت امداد دانشجویی-مردمی امام علی (ع)